مغز انسان از ۴ لوب تشکیل شده که یکی از اونها، لوب پیشانی هست. این لوب بیشترین تعداد نورونهای حساس به دوپامین رو داره. دوپامین یک ترکیب آلیه که در مغز نقش پیامرسان عصبی و در خون نقش هورمونی داره. دوپامین مسئول ایجاد حس لذت و پاداشه و با انتشار تو بخش های از مغز حس سرخوشی به فرد منتقل میکنه جالبه بدونید که وقتی عاشق میشید در حقیقت این دوپامینه که در بدن شما ترشح میشه و البته زمان قرار گرفتن در استرس هم همین اتفاق میافته! کمبود دوپامین میتونه ایجاد افسردگی و رخوت در شما ایجاد کنه...
خب حتما براتون سوال میشه که اینا چه ربطی به حافظه داره؟
یکی از مهمترین کارهایی که ما نیاز داریم مغزمون درست انجام بده بخاطر سپردن یک دنباله(sequence) از کارهاست. یا به زبان دیگه انجام یکسری عمل برای رسیدن به یک هدف.
مثلا شب قبل از خواب تصمیم میگیرید که صبح که بیدار شدید مسواک بزنید صبحانه بخورید و... اما فردا صبح توانایی بیرون اومدن از تخت ندارید (البته این درحالیکه بقیه شرایط زندگیتون مشکلی نداشته باشه!) یا فرض کنید به شما یک مکعب روبیک داده شده و تمام مراحل حل کردن اون به شما آموزش داده شده اما زمانیکه باید مرحله مرحله پیش برید و روبیک رو بسازید گیج میشین و نمیتونید راهحل رو دنبال کنید.
هر دو این مثالها به توانایی حل مسئله در مغز مربوط میشه. در مغز لوب پیشانی مسئولیت حل مسئله رو برعهده داره. یعنی هر چیزی که یک روند داشته باشه یا اصطلاحا چند مرحله پشت سرهم داشته باشه که باید به ترتیب انجام بشه تا به هدف برسه، تو این بخش از مغز پردازش میشه.
مثل تمام تواناییهای دیگه مغز این توانایی هم در انسانها متفاوته یا میشه با تمرین اونو رشد داد.مدتها تصور میشد که این بخش از مغز در طی نسلها روبه رشد و حتی بزرگ شدنه و به همین دلیل نسلهای بعدی باهوشتر میشن اما تحقیقات اخیر این نظریه رو رد میکنه.
خب تا الان در مورد حالت عادی لوب پیشانی صحبت کردیم حالا اگر این بخش دچار نقص بشه چه اتفاقی میافته؟ بیمارانی که این اختلال رو دارند در شروع یک عمل و گاها در تموم کردن کار مشکل دارند.
مثلا ممکنه شروع به مسواک زدن بکنه و نتونه اون کار رو متوقف کنه! (در روانشناسی به این اختلال اینرسی روانی میگن یعنی یا شخص نمیتونه یه کار رو شروع کنه یا وقتی شروع میکنه نمیتونه دست بکشه. مثل همون اینرسی در فیزیک.)
وقتی در مورد حافظه صحبت میکنیم لزوما بهمعنیه حفظ خاطرات نیست! توانایی برنامهریزی و حل مسئله هم بخشی از حافظه محسوب میشه. حتما تجربه کردید که روش حل کردن یک مسئله رو یاد میگیرید(یعنی آموزش بهدرستی به شما داده شده و میتونید اونو برای شخص دیگهای توضیح بدید.) اما وقتی یک مسئله از اون مبحث داده میشه نمیتونید روند درست حل مسئله رو برای رسیدن به جواب طی کنید.
البته علاوه بر این مورد لوب پیشانی مسئول سخن گفتن، حرکات ارادی، داوری، تمرکز و ... هم هست که خارج از این بحثه.
اگر به این مبحث علاقهمند بودید کتاب های شالیس ( Tim Shallice) استاد روانشناسی عصبی و مدیر سابق انستیتوی علوم اعصاب شناختی (Cognitive Neuroscience) دانشگاه لندن، میتونه براتون جذاب و مفید باشه.
