زلفی لیوانلی را فرد فابل احترام و نظراتش را قابل تامل میدانم؛ متن زیر ترجمهی یکی از نوشتههای اخیر ایشان در مجلهی “اکسیژن” ترکیه میباشد. هر چند که ممکن است تکتک این جملات تازگی خاصی برای ما نداشته باشند، اما مشاهدهی تصویر کلی حاصل از کنار هم قرار گرفتن این جملات خالی از لطف نیست.

دنیا به سمت خوبیها پیش میرود یا بدیها؟
وضعیت انسانی بدتر نمیشود. به سمت خوبی پیشروی میکند، اما این پیشروی خطی نیست. دارای فراز و فرود بوده و زیگزاگی شکل است. انسان امروزی متاسفانه در قسمت سرازیری این زیگزاگ قرار دارد. معنای زندگی گم شده است. نگران آینده هستیم. با وجود این، همچنان نسبت به آینده ناامید نیستم. وضعیت انسانی حتما به سمت خوبی پیش خواهد رفت. امیدوارم، چون “تا ریشه در آب است امید ثمری هست”.
در یکی از سنگنوشتههای سومری چنین نوشته شده است که “جوانان امروزی بسیار بیادب شدهاند. به حرف بزرگترها گوش نمیدهند”. سقراط نیز ۲۵۰۰ سال قبل سخنان مشابهی صرف کرده است. این مساله بیانگر این است که در هر دوره نظراتی که نسبت به آینده شک و شبهه داشته باشد و جوانان را نقد کند بیان شدهاند، اما دنیا از آن روز تا به کنون نابود نشده است. حال دنیا به سمت بهتر شدن پیش میرود یا بدتر شدن؟
من با این سوال بسیار مواجه شده ام. به ویژه در سخنرانیهای دانشگاهی حتما جوانانی پیدا میشوند که بپرسند “آیا دنیا به سمت بهتری پیشمیرود یا بدتر”؟
جواب من اینچنین است:
“وضعیت انسانی بدتر نمیشود. به سمت خوبی پیشروی میکند، اما این پیشروی خطی و پیوسته نیست. دارای فراز و فرود بوده، و به صورت زیگزاگی شکل پیشروی صورت میگیرد. امروزه نیز بدیهای زیادی وجود دارند اما شکنجههای تفتیش عقاید، سوزاندن جادوگران و اعدامهای دستهجمعی دیگر در جای جای دنیا به صورت قابل قبول مشروع نیست. وحشت همچنان وجود دارد اما در خیلی از جاها به صورت پنهانی سعی در انجام آنها دارند. به دلیل محدود بودن عمر انسان، اگر در بخش نزولی این زیگزاگ به دنیا آمده باشید، هر چیزی برای شما تیره و تار است. همچنین اگر در موقعیت خوبی، یعنی وقتی این زیگزاگ در حال صعود است،به دنیا آمده باشید همه چیز زیباست. برای مثال: بخت با یک فرد آلمانی متولد ۱۹۳۰ یار نیست. عمر وی در تلاش برای بقا، نازیسم و قتل عام سپری خواهد شد. البته که دنیا برای او رو به پسرفت است. اما برای یک فرد آلمانی متولد ۱۹۶۰ زندگی زیباست. چون که کشورش در حال بهتر شدن است. اما برآیند این زیگزاگ حتما به سمت بهترشدن پیش میرود.”
اگربخواهیم در بارهی امروز بگوییم:
انسان امروزی متاسفانه زندگی در بخش نزولی زیگزاگ را شروع کرده است. همهی ما در یک دیستوپیا قرار داریم، چیزی که به عنوان زندگی از آن یاد میکردیم معنی خود را از دست داده است. نسبت به آینده نگرانیم.
سعی کردم به طور خلاصه تمامی این نگرانیها، که به هم مرتبط هستند، را در زیر بیاورم: ۱) تغییرات اقلیمی ۲) دوران پاندمیکهای جهانی ۳)ناعدالتی توزیع درآمد ۴)خطر بیو ترور ۵)افزایش جمعیت ۶)بیوفاشیسم.
تمامی اینها به هم مرتبطند، هر یک علت دیگریست. کرهی زمین با یک خطر بزرگ روبروست. با توجه به وقایعی مثل خروج ترامپ از عهدنامهی پاریس، بلکه دیگر برای تدبیر اندیشی دیر شده باشد. نتایج را از همین حالا میتوان دید. صدها میلیون انسان مهاجرت اجباری میکنند. چون تغییرات اقلیمی؛ قحطی، بیماری، جنگ داخلی و ظلم را به همراه خود میآورد. این اتفاق رفته رفته تشدید میشود و بازداشتن آن ممکن نیست.
پاندمیهای جهانی و ویروسهای جهشیافته با این تغییرات جمعیت بیش از پیش اجتنابناپذیر خواهندبود.
ذاتا این فکر انسان برای تحت سلطهی خود در آوردن طبیعت، رویایی پوشالی و خطرناک است. اگر به دنیا آسیب برسانید ، حتی اگر بی فایده هم نباشید، طبیعت گونه های شما را نابود میکند. انسان با خارج شدن از نظم طبیعت، به سمت نابودی نسل خود قدم برمیدارد.
راجع به ناعدالتی توزیع درآمد و نابراری وحشتناک، شما را با اعداد و ارقام خسته نمیکنم. ذاتا وضعیت موجود را همهی ما میدانیم. در یک طرف انسانهایی با صدها میلیارد و تیلیاردها، از طرف دیگر میلیونها کودک که به خاطر عدم دسترسی به آب آشامیدنی و غذا جان خود را از دست میدهند.
برای اینکه قشرهای گرسنه این سیستم را با خاک یکسان نکنند، بودجههای کلانی به امنیت اختصاص دادهمیشوند. این درحالیست که اگر همین سرمایه صرف ساختن دنیایی بهتر و عادلانهتر بشود، امنیت خود به خود برقرار میگردد.
این نابراری مهمترین اهرم قدرت تروریسم میباشد. اگر غرب ثروتمند عاقلانه عمل نکند، تشدید این وضعیت آشکار نیست؟ قیامتی که در ضرب المثل “یکی میخورد و دیگری مینگرد، قیامت از همین به پا میخیزد” بیان میشود، همین وضعیت است. اما این را خلق میبیند و رئیسهای پول پرست شرکتهای بین المللی این را نمیبینند. چون تنها خدایی که به آن ایمان دارند، پول است.
برای عملیات تروریستی دیگر نیازی نیست که مانند گذشته هواپیما را به برج بزنند. در یک گوشهی دور افتاده از افغانستان یا آفریقا یک زیست شناس لابراتوار ساده برپا میکند. در آنجا از حیوانات یا انسانهای بیمار ویروسهایی میسازد. سپس سه یا پنج نفر حامل این ویروس را به آمریکا یا اروپا میفرستد. در این شرایط نه تنها رئیس مفتخر به داشتن شرکت چندین میلیون دلاری، بلکه فرزندش نیز میمیرد.
بعضا انسان از حجم حماقت مدیران این کارها متعجب میشود.
“کلوبِ رُم” یکی از معتبرترین سازمانهای فکر در جهان، که از ترکیه دوستم آقای “اورهان گوون” عضو آن بودند، در دهههای ۷۰و ۸۰ میلادی نسبت به خطرات ناشی از افزایش جمعیت جلب توجه کرده و گزارشهای علمی حاکی از عدم کشش دنیا برای افزایش جمعیت ارائه کرده بود. این تحقیقات ارزشمند سرکوب شدند. آیا دلیل آن را میدانید؟
چون که این شرکتهای بین المللی با یک اشتهای سیری ناپذیر به دنبال تولید مصرفکننده برای خود است. بسیار خب. اما آیا جهان توانایی سیر کردن این جمعیت و فرهم کردن غذا، کار، آب، سلامتی و آموزش را دارد؟ اما پاسخ این سوالات کار آنها نیست. وقتی از روی این مشکلات جنگهایی به وجود میآیند کارها برایشان شکل بهتری میگیرد. چون میتوانند سلاح بفروشند.
هماکنون ناعدالتی در پخش واکسن را میتوانیم ببینیم. شرکتهایی شکم خود را برای به دست آوردن میلیاردها دلار صابون زدهاند. در حالی که واکسن حق یک انسان است. همانگونه که هوا را از کسی نمیتوان سلب کرد، نبیاد مانع دسترسی کسی به واکسن شد.
حال نوبت مادهی آخر، یعنی بیوفاشیزم است.
این پاندمی به حکومتها حق محدود کردن ملت و کنترل تک تک آنهایی که در خانه محبوس هستند را داده است. نمایشهای دستهجمعی، تظاهرات، حرکتهای جمعی هیچکدام دیگر نیستند. همه توسط کد ها کنترل میشوند. دنیایی شبیه تصورات اورول.
بله خطرات را شمردم اما نسبت به آینده ناامید نیستم.
هماکنون در قسمت نزولی یک زیگزاگ قرارداریم، اما انسانی که تا کنون از بلاهای عجیبی عبور کرده، این یکی را نیز پشت سر خواهد گذاشت.
انسانیت قطعا به سمت خوبی پیشخواهد رفت.
برای کسانی که راز امید را از من میپرسند:”تا ریشه در آب است امید ثمری هست”