
تابلویی از ساموئل لوکفیلدز نقاش انتهای قرن نوزدهم و ابتدای قرنِ بیستم بریتانیایی.
تابلوی پزشک در سال ۱۸۹۱ کشیده شده و یک روایتِ چندوجهی درخشان است از مواجههی پزشک با کودکِ تبدارِ کمرمق یک خانوادهی فقیر. او کودک را زیر نظر دارد و آنسو مادر گریان و پدرِ مستاصل بهانتظار ایستادهاند. تمرکز نور بر میانهی تابلوست. بر کودک بیمار و پزشکِ فرورفته در فکر. حضور پزشک مدرن در تاریخ نقاشی از قرن هفدهم بیشتر میشود و اوج میگیرد، این امر دقیقن همزمان است با قدعلمکردن دانشِ نوینِ پزشکی مقابل طبابتِ سنتی و البته شفابخشی تحتسیطرهی کلیسا.
پزشکان محافظهکارانه به تقابل با صدها سال تاریخ جاد و شفابخشی و درمانگری سنتی میروند. بعد از انقلابِ ویلیام هاروی با کشفِ گردشِ خون در بدن انسان از یکسو و توفیق بسیاری از دانشگاهها برای آموزش علمِ کالبدشکافی از سوی دیگر پزشکی مدرن رقیبِ کلیسا میشود. مثلن سالها درگیری سر ممنوعبودن شکافتنِ اجساد بهقصدِ کار تشریح با استعانت به مفهوم حرمت بدن مردهگان.
اما تصویر پزشک کلاسیک از همین دوران ساخته و در قرنِ نوزدهم به اوج میرسد. پزشکی کیف بهدست که در سرما و گرما بر بالین بیماران میرود. پزشکی از نوعِ پزشکان رمانهای دیکنز یا آستین. از نوعِ پزشک رمان مادام بووآریِ فلوبر یا آن نهلیستِ بزرگ، بازاروف در رمانِ پدران و پسران تورگنیف. پزشک در این قرن وجهی نمادین میگیرد و در بسیاری لحظات مرگ حتا پیش و بیش از کشیش بر بالینِ بیمارش است. هرچند انواع پزشکان دیگر نیز در همین دوران تصویر میشوند. کسانی که دنبالِ رازِ حیات هستند. مانند خالقِ «فرانکنشتاین».
اما تصویرِ غالب از پزشک در این تابلوی درخشان لوکفیلدز است، چونان دکتر فردینانِ رمان «سفر به انتهای شب» سلین که از تراکم زخمها و رنجها میگوید. تاریخِ پزشکی تاریخیست دو سویه نخست یک روایت تخصصی و دوم روایتی اجتماعی و تاریخی. و این دومی با ذهنِ نسلها تنیده شده. پزشکانِ افسانهای، شفادهندهگانی که میدانند چه کنند و انسانِ مدرن ایمان دارد به آنها. پزشک بهمثابهِ کسی که میتواند درد و مرگ را از بین ببرد، معجزهگر و برای همین آخرین نشانهی امید تابلو اوست که انگار هر لحظه ممکن است برای دخترک کاری کند.
آیا معجزه رخ میدهد؟
در رمانِ «طاقنصرت» روبرمرل پزشک فرارکرده به پاریس شکم زنی را که دوست دارد میگشاید برای جراحی و میبیند بسیار دیر شده. اما هیچ نمیگوید تا در لحظاتی که پاریس در معرض سقوط است بتواند زیبایی زن را باز تماشا و امیدوارش کند و بعد برود و در تاریخ گم شود...