
ناماش حسن است. نوزادی که در کشاکشِ جنگ یمن و چند هفته زودتر به دنیا آمده. در این عکس یازده روزش است و به قولِ نویسندهی انگلیسی متن «انگشتِ مادر، زندهگی» را در دست گرفته. با لولهی اکسیژن در دماغ و کلاهی گرم بر سر و چشمانی بسته و تنی برهنه مقابل مرگ ایستاده است. دستِ مادر در مقامِ بندِ ناف او را به زیستن متصل نگه داشته. انگشتی که بسیاری از ما امروز به انحای مختلف نیازش داریم.
ایوان کلیما در خاطراتاش مینویسد «هر گاه آلمانها برای بردن برخی افراد داخل گتو میآمدند و بعد جای خالیشان میماند انگار زندهگی رخت برمیبست و من به رویاها پناه میبردم» (نقل به مضمون) گمان میکنم در این روزهای مملو از اضطراب، ترس و افسوس زمانهای از دسترفته یافتنِ پلی که متصلترمان کند به زیستن واجب است. مرگ خواهی نخواهی ما را در بر خواهد گرفت روزی، این تنها امر قطعی جهان است. اما اینکه تسلیم مرگساز نشویم و تبدیل نشویم به تندادهگان به مُردن گاه نیاز به کمک دارد.
گاه رمانها، شعرها و فیلمها چنین میکنند، گاه آدمهایی با روحهای قدرتمند. گاه کودکان و گاه امیدهای معنوی و درونی و گاه ترکیبی از تمامِ اینها. و این آزمون بسیار دشواریست. دشوار از آن رو که در سال گذشته آنقدر فاجعه تدارک دیده شد برایمان و اندوه را درک کردیم که جان و ذهنمان بهشدت مخدوش است. در عینحال آینده نیز مبهم است. حس سربازی را داریم بسیاری که نمیداند بعد دفعِ حملهی دشمن آیا همه چیز بهتر میشود یا نه و همین پیچیدهتر میکند جهانمان را.
از سویی با کشوری خسته مواجهایم که شیرهی جاناش را مکیدهاند، خشکاندهاندش، سوزانده و بسیاری مردماناش را نیز از مدار اخلاق و مراعات خارج کردهاند. مردمانی که برخیشان در این روزها حاضر نیستند از فلان مناسک مذهبیشان بگذرند علیرغم فراگیری بیماری، مردمانی که ضریحی را میلیسند و فیلماش را منتشر میکنند و این چیست جز جهل؟ اما این آزمون اجباری ثمرهایی خواهد داشت برای بسیاری دیگر که میخواهند جسارت اندیشیدن را در خود بیدار کنند. یافتن بندی متصل به زندهگی حتا اگر مرگ نزدیک باشد.
سرنوشت حسن مشخص نیست، نوزادیست با مشکلات زایمان زودرس اما به زندهگی چنگ انداخته است و این تصویریست که جان را سرشار میکند. مثل قصهی آوازخواندن اعدامیها، خندیدن پایانی مردان خدا یا به قول جولین بارنز مرگ را ساده انگاشتن و گذر از هراساش. این روزها سخت و کُند میگذرند اما امید دارم که جسارت اندیشیدن و چنگ انداختن به زندهگی بخشی از جامعهی ما را بیدار کند.
مثلِ نوزادی که قصد تسلیمشدن ندارد...