
کمالگرایی مثل یک سایه سمج، سالهاست که دنبالم میکند. ریشههایش را میتوانم در مادرم، در پدرم و حتی در عکسهای سیاه و سفید پدربزرگم که با وسواس کراواتش را صاف میکرده، ببینم. انگار این میل به بینقص بودن، این ترس از اشتباه، مثل یک کد ژنتیکی در خانواده ما دست به دست چرخیده است. همیشه باید بهترین باشم، کارم بینقص باشد، خانهام مرتب باشد، حرفم سنجیده باشد. اشتباه کردن؟ کابوس محض!
این کمالگرایی مثل یک شمشیر دولبه است. از یک طرف، مرا به پیشرفت واداشته، باعث شده در کارم دقیق باشم، استانداردهای بالایی داشته باشم و هیچوقت به کم قانع نشوم. باعث شده همیشه در حال یادگیری و بهتر شدن باشم. اما از طرف دیگر... امان از آن طرف دیگر!
اضطراب دائمی که مبادا چیزی کم و کسر باشد. ساعتها وقت گذاشتن روی جزئیاتی که شاید هیچکس دیگری متوجهشان نشود. به تعویق انداختن کارها، چون میترسم نتیجهاش «عالی» نباشد. لذت نبردن از مسیر، چون تمام تمرکزم روی رسیدن به آن قله دستنیافتنی کمال است. انتقاد بیرحمانه از خودم بابت کوچکترین خطاها. و بدتر از همه، گاهی انتقال این فشار به اطرافیانم.
حالا تصور کنید یک دکمه جادویی وجود داشت، یا بهتر بگویم، یک ویرایشگر ژنتیکی مهربان (شاید چیزی شبیه به قدرت تشخیص ویژگیهای فردی TalentX مای اسمارت ژن، اما در جهت تغییر!) که میتوانست این ژن کمالگرایی را در من خاموش کند یا حداقل شدت آن را کم کند. چه اتفاقی میافتاد؟
اولین چیزی که به ذهنم میرسد، موجی از آرامش است. دیگر خبری از آن صدای سرزنشگر درونی نیست که مدام میگوید "کافی نیستی!". میتوانم کاری را شروع کنم بدون اینکه از همان ابتدا نگران نتیجه نهاییاش باشم. میتوانم از فرآیند یادگیری و حتی از اشتباه کردن لذت ببرم، چون میدانم اشتباه بخشی از مسیر رشد است، نه یک فاجعه imperdonable.
احتمالاً روابطم با دیگران هم بهتر میشد. کمتر قضاوت میکردم (هم خودم را، هم بقیه را). میتوانستم راحتتر بگویم "نمیدانم" یا "کمک لازم دارم". میتوانستم پروژهها را با استرس کمتری تحویل دهم، حتی اگر صد در صد بینقص نباشند. شاید حتی خلاقیتم شکوفاتر میشد، چون ترس از شکست، دیگر مانعی بر سر راه ایدههای جدید نبود.
اما آیا همهاش مثبت بود؟ شاید نه. شاید آن موتور محرکهای که مرا به سمت بهترین بودن هل میداد، کمی کند میشد. شاید دیگر آن وسواس در جزئیات که گاهی منجر به نتایج فوقالعاده میشد، وجود نداشت. آیا زندگی بدون تلاش برای رسیدن به بهترین نسخه ممکن، کمی بیهدف و کسلکننده نمیشد؟ آیا آن رضایت عمیقی که بعد از انجام یک کار واقعاً بینقص به دست میآید، از بین میرفت؟
شاید تعادل، کلید ماجرا باشد. نه کمالگرایی فلجکننده، و نه بیخیالی مطلق. شاید اگر این ژن کمی تعدیل میشد، من به نسخهای آرامتر، شادتر و پذیرندهتر از خودم تبدیل میشدم که همچنان برای بهتر شدن تلاش میکند، اما دیگر خودش را برای رسیدن به یک ایدهآل دستنیافتنی شکنجه نمیدهد.
فکر کردن به اینکه چقدر از ویژگیهای شخصیتی ما ممکن است ریشه در ژنهایمان داشته باشد، هم ترسناک است و هم شگفتانگیز. آیا ما محکوم به تکرار الگوهای رفتاری والدین و اجدادمان هستیم؟ یا اینکه آگاهی از این تمایلات ژنتیکی میتواند اولین قدم برای مدیریت آنها و ساختن نسخهای از خودمان باشد که بیشتر دوستش داریم؟
من نمیدانم که آیا واقعاً ژن کمالگرایی دارم یا این فقط یک ویژگی اکتسابی است. اما اگر میتوانستم آن را تغییر دهم، فکر میکنم این کار را میکردم. نه برای اینکه بیخیال شوم، بلکه برای اینکه بتوانم با مهربانی بیشتری با خودم و دنیا رفتار کنم و از سفر زندگی، با تمام نقصها و زیباییهایش، لذت بیشتری ببرم. جهانی آرامتر، شاید کمی کمتر بینقص، اما قطعاً زیباتر.