
ولادت امام موسی کاظم (علیهالسلام)؛ استناد به منابع اصیل تاریخی
بر اساس مستنداتِ معتبر در کتبِ کهنِ شیعه، روز هفتم ماه صفر، ولادتِ با سعادتِ امام موسی کاظم (علیهالسلام) است. برای تبیین این موضوع، نخست به تصریحِ «فضل بن حسن طبرسی» در کتابِ ارزشمندِ «إعلام الورى بأعلام الهدى» رجوع میکنیم که مینویسد:
«وُلِدَ عليه السلام بالأبواء، منزلٌ بين مكة والمدينة، لسبع خلون من صفر سنة ثمانٍ وعشرين ومائة.»
یعنی: امام موسی کاظم (علیهالسلام) در «ابواء»، منزلی میان مکه و مدینه، در هفتم صفر سال ۱۲۸ هجری قمری متولد شدند.
این تاریخِ دقیق، در منابعِ مهم و معتبر دیگری نیز تأیید و ثبت شده است. شیخ عباس قمی (ره) در کتاب گرانسنگِ «منتهیالآمال» که از معتبرترین و جامعترین کتبِ سیره اهلبیت (علیهمالسلام) است، بر همین تاریخ تأکید ورزیده و ولادت با سعادت حضرت را در هفتم صفر سال ۱۲۸ هجری قمری ثبت کرده است. همچنین در سایر آثارِ محققانِ بزرگ و کتبِ استنادی همچون «نفس المهموم» و «مقتل الحسین» (نوشته بحرالعلوم)، این تاریخ به عنوان روزِ میلادِ پرخیر و برکتِ حضرت موسی بن جعفر (علیهالسلام) مورد استناد و پذیرش قرار گرفته است.
علاوه بر این منابع، شواهد در کتبِ دیگر نیز مؤید این مدعاست:
۱. در کتاب «مسند الإمام الكاظم أبي الحسن موسى بن جعفر» (نوشته شیخ عزیزالله عطاردی) که با استناد به همان منابع اصلی، هفتم صفر را تاریخ دقیق ولادت ذکر کرده است.
۲. در کتاب «الأنوار النعمانية» (نوشته سید نعمتالله جزائری) که بهصراحت میآورد: «و اما کاظم (علیهالسلام)، در ابواء... در هفتم صفر سال ۱۲۸ هجری متولد شد.»
۳. در کتاب «مستدرک عوالم العلوم والمعارف» (نوشته عبدالله بحرانی اصفهانی) که همین تاریخ را به عنوان تاریخِ ولادتِ حضرت ثبت کرده است.
روایت یعقوب سراج درباره حضرت کاظم علیه السلام در گهواره
شیخ مفید از یعقوب سراج روایت کرده که گفت: نزد امام جعفر صادق (علیهالسلام) رفتم و دیدم ایشان بالای سرِ فرزندشان ابوالحسن، موسی (علیهالسلام) ایستادهاند که در گهواره بود. امام مدت طولانی با او نجوا میکردند. من نشستم تا اینکه حضرت فارغ شدند و من به سمت ایشان برخاستم. امام فرمودند: «به نزد مولای خود برو و بر او سلام کن.»
من به نزد ابوالحسن موسی (علیهالسلام) رفتم و بر او سلام کردم. آن حضرت با زبانی فصیح، پاسخ سلام مرا دادند و سپس فرمودند: «برو و نامی که دیروز برای دخترت انتخاب کردی را تغییر بده؛ زیرا این نامی است که خداوند آن را دشمن دارد.»
یعقوب گفت: خداوند به من دختری عطا کرده بود و من نامش را «حمیرا» گذاشته بودم.
(توضیح تاریخی: «حمیرا» در متون تاریخی به عنوان یکی از القابِ عایشه شناخته میشود و در روایاتِ اهلبیت (علیهمالسلام)، به دلیلِ بارِ منفیِ تاریخیِ این عنوان، از اطلاقِ آن بر مؤمنین نهی شده است.)
امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «اِنْتَهِ اِلى اَمْرِهِ تُرْشَدْ»؛ یعنی از فرمانِ مولای خود اطاعت کن تا هدایت شوی و به راه راست برسی. پس من نام دخترم را تغییر دادم.
بشارت ولادت امام کاظم علیه السلام
ابوبصیر نقل میکند که در منزل ابواء، هنگام غذا خوردن همراه امام صادق علیهالسلام، فرستادهای از سوی حضرت حمیده خبر آورد که آثار وضع حمل ظاهر شده است و فرموده بودی وقتی اثر ظاهر شد شما را خبر کنم که این فرزند مثل فرزندان دیگر نیست.
امام صادق علیهالسلام با شادمانی به خیمه رفتند و سپس بازگشتند و فرمودند:
خداوند پسری به من عطا کرده که **بهترین خلق خداست** و حمیده به من چیزی خبر داد که من از او آگاهتر بودم.
همچنین از حضرت حمیده نقل شده است که نوزاد هنگام تولد، **دستها را بر زمین گذاشت و سر به سوی آسمان بلند کرد**.
امام صادق علیهالسلام این حالت را از نشانههای ولادت پیامبر و هر امام پس از او دانستند.
مادر امام کاظم علیه السلام حضرت حمیده مصفّاة
حضرت **حمیده مصفّاة** بانویی پاکیزه، فقیه و عالم به احکام الهی بود.
از امام صادق علیهالسلام نقل شده است:
«حَمیدَةٌ مُصَفّاةٌ مِنَ الأَدناسِ کَذَهَبَةٍ صُفِیَت مِنَ القَذَی»
یعنی:
حمیده از آلودگیها پاک است، همچون طلایی که از ناخالصیها تصفیه شده باشد.
آن مخدر چنان فقیه و آگاه به احکام و مسائل بود که امام صادق علیهالسلام زنان مدینه را برای فراگیری مسائل و احکام دین نزد ایشان میفرستادند.
در روایت دیگری نیز آمده است ابنعکاشه اسدی از امام باقر (علیهالسلام) درباره همسر آینده امام صادق (علیهالسلام) پرسید. امام خبر دادند که بهزودی بردهفروشی میآید که کنیزی برای «جعفرِ من» خواهد داشت. طبق نشانی حضرت، آنها نزد بردهفروش رفتند و کنیزی را با همان مبلغِ دقیقِ همیانی که نزد حضرت بود (۷۰ دینار) خریداری کردند.
سپس آن بانو را گرفتیم و به خدمت ایشان آوردیم. امام جعفر صادق (علیهالسلام) کنار ایشان ایستاده بودند؛ ما تمام ماجرا را برای حضرت شرح دادیم. امام ما را تحسین کردند و از او پرسیدند: نامت چیست؟ پاسخ داد: حمیده هستم. امام فرمودند: تو در دنیا پسندیده و در آخرت ستودهشده خواهی بود.
لقب «کاظم»
درباره لقب کاظم در متن آمده است که امام موسی کاظم علیهالسلام با وجود آزار دشمنان و فشارهای فراوان،
نهتنها بر آنان نفرین نمیکردند، بلکه سخن خشمآلود بر زبان نمیآوردند.
ابناثیر علت این لقب را چنین نقل میکند که حضرت با هرکس به ایشان بدی میکرد، احسان میفرمودند و این روش همیشگی آن حضرت بود.
بابالحوائج
امام موسی کاظم علیهالسلام میان مردم به لقب بابالحوائج مشهورند.
در متن آمده است که توسل به ایشان برای شفای بیماریها، رفع دردهای ظاهری و باطنی، و نیز درد اعضا، بهویژه درد چشم، مجرب دانسته شده است.
## اطعام سهروزه
منهال قصاب نقل میکند که پس از ولادت امام موسی کاظم علیهالسلام، امام صادق علیهالسلام یک روز پس از آن وارد مدینه شدند و سه روز مردم را اطعام کردند.
منهال میگوید در این سه روز از غذای امام چنان خورد که تا روز بعد نیاز به غذا نداشت.
تأملی در حکمت ولادت در ماه صفر
در متن شما همچنین این معنا آمده بود که اگر ولادت امام کاظم علیهالسلام در ماه صفر نبود، سنگینی این ماه ـ به سبب اسارت آلالله، مصائب حضرت زینب سلاماللهعلیها، ورود کاروان به شام، بلاها و جسارتها ـ چنان بود که تحملش برای شیعه دشوار میشد.
از اینرو ولادت حضرت، بارقهای از امید در ماه حزن معرفی شده بود.
حزن سنگین صفر یک لحظه خنثی میشود
با قدمهای نگارم قد غم تا میشود
قد غمها تا شد و تا سرزمین کاظمین
مرغ دل پرواز کرد و عشق پیدا میشود
بر لب شیخ الائمه غنچۀ لبخند شوق
با نگاهی سوی گهواره شکوفا میشود
در تمام دورهها حجت به دنیا لازم است
اولین حجت پس از اتمام حجت کاظم است
روایتی از غربتِ قائم (عج)؛ از امام موسی ابن جعفر (علیهالسلام)»
امید است با استناد به این منابع اصیل و محکم، روز هفتم صفر را به عنوان میلاد پرخیر و برکت امام موسی کاظم (علیهالسلام) به شایستگی گرامی بداریم.
در این میان، چه نیکوست که قلوب ما نیز با یاد آن «غریبِ» آل محمد گره بخورد؛ چرا که امام موسی کاظم (علیهالسلام) در روایتی تکاندهنده، فرزند برومندشان حضرت قائم (عجلاللهفرجه) را با اوصافی تأملبرانگیز معرفی فرمودهاند.
در کتاب «کمالالدین» شیخ صدوق نقل شده است که از آن حضرت درباره حضرت قائم (علیهالسلام) سؤال شد؛ امام فرمودند:
«هُوَ الطَّرِيدُ الْوَحِيدُ الْغَرِيبُ، الْمَوْتُورُ بِأَبِيهِ.»
ترجمه:
«او [قائم] همان راندهشدهی تنها و غریب است؛ کسی که در پیِ خونخواهیِ پدرش [امام حسین] است.»
نکته تقویمی
در متن تأکید شده بود که هفتم صفر، روز ولادت امام موسی کاظم علیهالسلام است و نباید با ۲۸ صفر خلط شود؛
چون ۲۸ صفر بر اساس روایات متقن، روز شهادت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و شهادت امام حسن مجتبی علیهالسلام است.