فصل چهارم: ورود اهلبیت (علیهمالسلام) به دارالاماره کوفه

عبیدالله بن زیاد چون از ورود اهلبیت (علیهمالسلام) به کوفه باخبر شد، به مردم شهر، از خاص و عام، اجازه عمومی داد تا در مجلس او حاضر شوند؛ در نتیجه، مجلس او از جمعیتِ شهرنشین و بادیهنشین آکنده شد. آنگاه دستور داد سرِ مبارک سیدالشهدا (علیه السلام) را به مجلس بیاورند. وقتی آن سرِ مقدس را پیش روی او گذاشتند، از دیدن آن بسیار شاد شد و لبخند زد. او چوبدستیای در دست داشت و با آن به دندانهای پیشین امام حسین (علیه السلام) میزد و با طعنه میگفت: «حسین دندانهای نیکویی داشت!»
زید بن ارقم که از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود و در آن زمان پیرمردی شده بود، چون این صحنه را دید، طاقت نیاورد و گفت: «ای پسر زیاد! چوبدستیات را از این لبهای مبارک بردار. سوگند به خدایی که جز او خدایی نیست، من بارها دیدم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بر این لبها، که اکنون چوبدستیات را بر آن میزنی، بوسه میزد.» این را گفت و به شدت گریست.
چوب ستم و سر بریده
والله قسم ندیده دیده
این لعل لبی که میزنی چوب
پیغمبر اکرمش مکیده
هر کس سر نی زده است سنگش
قرآن ز دهان وی شنیده
آهسته بزن که پای این طشت
رنگ از رخ فاطمه پریده...
ابنزیاد گفت: «خدا چشمهایت را بگریاند ای دشمن خدا! آیا گریه میکنی که خدا به ما پیروزی داده است؟ اگر پیر و خرف نشده بودی و عقلت زایل نشده بود، دستور میدادم سرت را از تن جدا کنند.» زید که چنین دید، از جا برخاست و به سوی خانه خویش شتافت. سپس عیال امام حسین (علیه السلام) را مانند اسیران روم، وارد مجلس آن ملعون کردند.
راوی میگوید: حضرت زینب (سلام الله علیها)، خواهر امام حسین (علیه السلام)، در حالی که کهنهترین لباسهای خود را پوشیده بود تا شناخته نشود، وارد مجلس شد. او به گوشهای از قصر رفت و نشست؛ کنیزکان در اطرافش جمع شدند و او را احاطه کردند.
ابنزیاد پرسید: «این زن که بود که به کناری رفت؟» کسی پاسخ نداد. دوباره پرسید و باز پاسخی نشنید، تا مرتبه سوم که یکی از کنیزان گفت: «این زینب، دختر فاطمه، دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است.» ابنزیاد چون این را شنید، رو به او کرد و گفت: «حمد خدای را که شما را رسوا کرد، کشت و دروغتان را آشکار ساخت.»
حضرت زینب (سلام الله علیها) با اقتدار فرمود: «حمد و سپاس خدایی را که ما را به نبوت پیامبرش، محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، گرامی داشت و از هر آلودگی پاک و پاکیزه گردانید. همانا فاسق رسوا میشود و فاجر دروغ میگوید؛ و ما، بحمدالله از آنان نیستیم، بلکه آنان دیگراناند.»
ابنزیاد گفت: «کار خدا را با برادر و اهلبیتت چگونه دیدی؟»
حضرت زینب (سلام الله علیها) فرمود: ما رأیت الا جمیلا «جز زیبایی ندیدم. اینان گروهی بودند که خداوند برایشان مقام شهادت را نگاشته بود؛ پس با شجاعت به سوی آرامگاههای خود شتافتند. بهزودی خداوند میان تو و آنان جمع خواهد کرد تا در پیشگاهش محاکمه شوید و با هم مخاصمه کنید. آن وقت ببین که پیروزی از آنِ کیست و رستگاری با کیست؛ مادر تو در عزایت بنشیند ای پسر مرجانه!»
ابنزیاد از شنیدن این سخنان به خشم آمد و گویی قصد اذیت یا قتل آن بانو را داشت. عمرو بن حریث که در مجلس بود، قصد او را فهمید و به عنوان وساطت گفت: «ای امیر! او زنی است و نباید بر گفتههای زنان بازخواست کرد.» ابنزیاد گفت: «خدا دل مرا از کشتن برادرِ یاغی تو و سرکشان اهلبیتش شفا داد.»
حضرت زینب (سلام الله علیها) با اندوه فرمود: «بزرگ ما را کشتی، اصل و فرع ما را قطع کردی و از ریشه برکندی؛ اگر شفای تو در این بود، پس شفا یافتی.» ابنزیاد با طعنه گفت: «این زن سخنور است؛ پدرش نیز سخنور و شاعر بود.» حضرت پاسخ داد: «مرا فرصت و حالی برای سجعگویی نیست.» و به روایت ابننما فرمود: «در عجبم از کسی که شفای خود را در کشتن امامانش میجوید، با اینکه میداند در آن جهان از او انتقام خواهند گرفت.»
در این هنگام، ابنزیاد به امام سجاد (علیه السلام) نگریست و پرسید: «این جوان کیست؟» گفتند: «علی، فرزند حسین است.» ابنزیاد گفت: «مگر خداوند علی بن الحسین را نکشت؟!» حضرت فرمود: «من برادری داشتم که او نیز علی بن الحسین نام داشت و لشکریان او را کشتند.» ابنزیاد گفت: «نه، خدا او را کشت.» حضرت فرمود: «خداست که نفوس را هنگام مرگشان میمیراند.» ابنزیاد به خشم آمد و گفت: «تو آن جرئت را داری که جواب مرا بدهی و حرف مرا رد کنی؟ ببرید او را و گردن بزنید.»
حضرت زینب (سلام الله علیها)؛ حافظِ امامِ زمانِ خویش
حضرت زینب (سلام الله علیها) که دستور قتل آن حضرت را شنید، سراسیمه و آشفته خود را به او چسباند و فرمود: «ای پسر زیاد! دیگر بس است آنچه از خون ما ریختی!» و دست در گردن امام سجاد (علیه السلام) انداخت و فرمود: «به خدا قسم از او جدا نمیشوم؛ اگر میخواهی او را بکشی، مرا نیز با او بکش.»
ابنزیاد ساعتی به حضرت زینب (سلام الله علیها) و امام سجاد (علیه السلام) نگریست و گفت: «عجب از این علاقه و پیوند خویشاوندی! به خدا سوگند گمان میکنم زینب صادقانه میگوید و دوست دارد با او کشته شود. دست از علی بردارید که همان بیماریاش برای او کافی است.»
به روایت سید بن طاووس، امام سجاد (علیه السلام) فرمود: «ای عمه! خاموش باش تا من با او سخن بگویم.» سپس رو به ابنزیاد کرد و فرمود: «آیا مرا به کشتن تهدید میکنی؟ مگر نمیدانی که کشته شدن عادت ما و شهادت کرامت و بزرگواری ماست؟»
نقل شده که رباب (سلام الله علیها)، دختر امرءالقیس و همسر امام حسین (علیه السلام)، در مجلس ابنزیاد سر مطهر را گرفت و در آغوش کشید و بر آن بوسه زد و به ندبه پرداخت:
واحُسَينا فَلا نَسيتُ حُسَيْنا
اَقْصَدَتْهُ اَسِنَّةُ الاَدْعِياء
غادَروهُ بِكَرْبَلاءَ صَريعا
لا سَقَى اللّهُ جانِبَىْ كَرْبلاء
(ترجمه: واحسینا! من حسین را هرگز فراموش نخواهم کرد؛ آنکه نیزههای دشمنان به سویش روان شد. او را در کربلا بر زمین افکنده رها کردند. خدا هرگز دو جانب کربلا را سیراب نکند.)
در این اشعار، رباب به عطش آن حضرت اشاره میکند و در واقع او هرگز امام را فراموش نکرد.
راوی گفت: ابنزیاد امر کرد حضرت علی بن الحسین (علیه السلام) را با اهلبیت بیرون ببرند و در خانهای در کنار مسجد جامع جای دهند. حضرت زینب (سلام الله علیها) فرمود: «هیچ زنی جز کنیزان و ممالیک به دیدار ما نیاید، چرا که آنان نیز مانند ما اسیرند.»
پس از آن، ابنزیاد دستور داد سر مطهر را در کوچههای کوفه بگردانند.
### ماجرای مقتل عبدالله بن عفیف ازدی (رحمه الله)
شیخ مفید (رحمه الله) آورده است: ابنزیاد از مجلس خود برخاست و به مسجد رفت و بر منبر نشست و گفت: «سپاس خدایی را که حق و اهل حق را آشکار کرد و امیرالمؤمنین یزید بن معاویه و گروهش را یاری داد و دروغگوی پسر دروغگو و پیروانش را کشت.»
در این هنگام عبدالله بن عفیف ازدی، که از بزرگان شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) و از زاهدان و عابدان بود، برخاست. او در جنگ جمل یک چشم و در صفین چشم دیگرش را از دست داده بود و همواره در مسجد اعظم به عبادت و راز و نیاز میپرداخت. چون این سخنان کفرآمیز را شنید، فریاد زد: «ای دشمن خدا! دروغگو تویی و پدرت زیاد بن ابیه و آن یزیدی که تو را به این مقام گماشته است. ای پسر مرجانه! فرزندان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را میکشی و بر فراز منبرِ صدیقین مینشینی و چنین سخنانی میگویی؟»
ابنزیاد به خشم آمد و فریاد زد: «او را بگیرید و نزد من بیاورید.» ملازمان ابنزیاد به سوی او هجوم بردند. عبدالله بن عفیف، قبیله ازد را به یاری طلبید. هفتصد نفر از قبیله ازد جمع شدند و عبدالله بن عفیف را از چنگ ملازمان ابنزیاد نجات دادند.
ابنزیاد چون توان مقابله با آنان را نداشت، صبر کرد تا شب شد؛ سپس فرمان داد عبدالله را از خانهاش بیرون کشیدند و گردن زدند و جسدش را در سبخه (شورهزار) به دار آویختند.
چون ابنزیاد این شب را سپری کرد، روز بعد دستور داد سر مطهر امام حسین (علیه السلام) را در تمام کوچههای کوفه بگردانند و میان قبایل طواف دهند. زید بن ارقم روایت کرده که چون سر مقدس را از مقابل غرفهام عبور میدادند و بر نیزه بود، شنیدم که این آیه را تلاوت میفرمود:
(أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا)
سوگند به خدا که مو بر اندامم راست شد و ندا دادم: «یا بن رسولالله! امر سر مقدس تو به خدا که از قصه کهف و رقیم شگفتانگیزتر است.»
روايت شده كه به شكرانه قتل حسين عليه السّلام چهار مسجد در كوفه بنيان كردند. نخستين را مسجد اشعث خوانند، دوّم مسجد جرير، سوّم مسجد سِماك ، چهارم مسجد شَبَث بن ربِعْى لَعَنَهُمُ اللّهُ، و بدين بنيانها شادمان بودند
👈 [فصل اول: فرستادن سرهای شهداء و حرکت از کربلا
👈 [فصل دوم: کیفیت دفن پیکرهای مطهر شهدای کربلا]
👈 [فصل سوم: ورود اهلبیت به کوفه و خطبه حضرت زینب کبری و امام سجاد علیه السلام]
منبع: منتهی الامال شیخ عباس قمی