فصل هفتم: ورود اسرا و سرهای شهدا به شام

شیخ کفعمی و شیخ بهایی و گروهی دیگر نقل کردهاند که در روز اول ماه صفر، سر مقدس امام حسین را وارد دمشق کردند. آن روز برای بنیامیه روز عید بود؛ روزی که در آن، اندوه اهل ایمان تازه شد و غمشان دوباره جان گرفت.
و چه درست گفته شده است:
کانت ماتم بالعراق، تعدها
امویه بالشام من اعیادها
> در عراق، عزا و ماتم برپا بود)
> و امویان در شام، آن را از عیدهای خود میشمردند.
درخواست حضرت امکلثوم سلاماللهعلیها و لجاجت شمر
سید بن طاووس روایت کرده است که وقتی اهل بیت رسول خدا را همراه با سر مطهر سیدالشهدا از کوفه به سوی دمشق میبردند، همین که به نزدیکی دمشق رسیدند، امکلثوم پیش شمر رفت و به او فرمود: «با تو کاری دارم.»
شمر گفت: «چه کاری؟»
فرمود: «اینجا شهر شام است. وقتی خواستی ما را وارد شهر کنی، از دروازهای وارد کن که تماشاگر کمتری داشته باشد تا مردم کمتر به ما نگاه کنند. و دستور بده سرهای شهدا را از میان محملها بیرون ببرند و جلوتر حرکت دهند تا مردم سرگرم تماشای آنها شوند و کمتر به ما چشم بدوزند؛ زیرا از بس مردم به ما نگاه کردهاند، خوار و بیآبرو شدهایم.»
اما شمر که سراپا شرارت و شقاوت بود، همین که خواسته او را فهمید، درست بر خلاف آن عمل کرد. دستور داد سرهای شهدا را بر نیزهها بگذارند و آنها را در میان محملها و شتران حرم قرار دهند، و کاروان را از همان «دروازه ساعات» وارد شهر کنند؛ جایی که محل اجتماع مردم و چوپانان و رفتوآمد عامه بود، تا جمعیت بیشتری به تماشا بیایند و چشمهای بیشتری به اهل بیت دوخته شود.
مشاهده اشعار برگزیده ورود به شام
روایت سهل بن سعد
علامه مجلسی در *جلاء العیون* فرموده است که در بعضی کتابهای معتبر روایت شده سهل بن سعد گفت: «در سفری وارد دمشق شدم. شهری دیدم بسیار آباد، با درختان فراوان، نهرهای بسیار، قصرهای بلند و خانههای بیشمار. دیدم بازارها را آذین بستهاند، پردهها آویختهاند، مردم خود را بسیار زینت کردهاند و دف و نقاره و انواع سازها مینوازند. با خود گفتم شاید امروز عید این مردم است. از گروهی پرسیدم: آیا در شام عیدی هست که ما آن را نمیشناسیم؟
گفتند: ای شیخ، مگر در این شهر غریبی؟
گفتم: من سهل بن سعدم و محضر رسول خدا را درک کردهام.
گفتند: ای سهل، ما در شگفتیم که چرا از آسمان خون نمیبارد و چرا زمین زیر و رو نمیشود!
گفتم: چرا؟
گفتند: این شادی و سرور برای آن است که سر مبارک حسین بن علی را از عراق برای یزید هدیه آوردهاند.»
سهل گفت: «گفتم سبحانالله! سر امام حسین را میآورند و مردم شادی میکنند؟! پرسیدم از کدام دروازه وارد میکنند؟ گفتند: از دروازه ساعات. من با شتاب به سوی آن دروازه رفتم. وقتی نزدیک شدم، دیدم پرچمهای کفر و گمراهی را یکی پس از دیگری میآورند. ناگهان سواری را دیدم که نیزهای در دست داشت و سری بر آن نیزه بود؛ سری که شبیهترین مردم به رسول خدا بود. بعد دیدم زنان و کودکان بسیاری را بر شتران بیجهاز و بیپوشش سوار کردهاند و میآورند. نزدیک یکی از آنان رفتم و پرسیدم: تو کیستی؟
گفت: من سکینه، دختر امام حسین هستم.
گفتم: من از صحابه جد شما هستم. اگر خدمتی از دستم برمیآید، بفرمایید.
سکینه فرمود: به این بدبختی که سر پدرم را حمل میکند بگو از میان ما دور شود و سر را جلوتر ببرد تا مردم به تماشای آن سر نورانی مشغول شوند و نگاه خود را از ما بردارند، و به حرمت رسول خدا این اندازه بیحرمتی روا ندارند.»
سهل گفت: «نزد آن ملعون که سر آن بزرگوار را حمل میکرد رفتم و گفتم: آیا ممکن است حاجت مرا برآوری و در عوض، چهارصد دینار طلا از من بگیری؟
گفت: حاجتت چیست؟
گفتم: حاجتم این است که این سر را از میان زنان بیرون ببری و جلوتر از آنها حرکت کنی.
او آن طلا را از من گرفت و خواستهام را انجام داد.»
و در روایت ابنشهرآشوب آمده است که وقتی خواست آن زرها را خرج کند، دید همه آنها به سنگهای سیاه تبدیل شدهاند. بر یک روی آنها نوشته شده بود:
> **وَلا تَحْسَبَنَّ اللّهَ غافِلًا عَمّا يَعْمَلُ الظّالِمُونَ**
و بر روی دیگر:
> **وَسَيَعْلَمُ الَّذينَ ظَلَموا أَيَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبونَ**
قرآن خواندن سر مبارک امام حسین علیه السلام بالای نیزه
قطب راوندی از منهال بن عمرو روایت کرده است که گفت: «به خدا سوگند، در دمشق دیدم سر مبارک امام حسین را بر نیزه کرده بودند و در برابر آن، مردی سوره کهف میخواند. وقتی به این آیه رسید:
> **أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْكَهْفِ وَالرَّقيمِ كانُوا مِنْ آياتِنا عَجَبًا**
به قدرت خدا، سر مقدس سیدالشهدا به سخن آمد و با زبانی روشن و فصیح فرمود:
**ماجرای من از داستان اصحاب کهف شگفتانگیزتر است.**»
و این اشارهای بود به رجعت آن حضرت برای خونخواهی.
گفتگوی امام سجاد علیهالسلام با پیرمرد شامی
پس آن کافران، حرم و فرزندان سید پیامبران را در مسجد جامع دمشق، در جایی که محل نگهداری اسیران بود، متوقف کردند. در این میان، پیرمردی از اهل شام نزد آنان آمد و گفت: «سپاس خدا را که شما را کشت و شهر ما را از مردان شما آسوده کرد و یزید را بر شما مسلط ساخت.»
وقتی سخنش تمام شد، امام زینالعابدین به او فرمود: «ای پیرمرد، آیا قرآن خواندهای؟»
گفت: «بله.»
فرمود: «این آیه را خواندهای؟»
> **قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى**
پیرمرد گفت: «بله.»
امام فرمود: «آن کسانی که خدا محبتشان را مزد رسالت قرار داده، ماییم.»
سپس فرمود: «این آیه را خواندهای؟»
> **وَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ**
گفت: «بله.»
فرمود: «ماییم آنان که خدا به پیامبرش فرمان داده حقشان را بپردازد.»
باز فرمود: «این آیه را خواندهای؟»
> **وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُم مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى**
گفت: «بله.»
حضرت فرمود: «ماییم ذویالقربی؛ نزدیکترین خویشان رسول خدا.»
و باز فرمود: «این آیه را خواندهای؟»
> **إِنَّما يُريدُ اللّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهيرًا**
گفت: «بله.»
حضرت فرمود: «ماییم اهل بیت رسالت که خدا به پاکی ما گواهی داده است.»
آن پیرمرد با شنیدن این سخنان گریه کرد و از حرفهای خود پشیمان شد. عمامهاش را از سر برداشت، رو به آسمان کرد و گفت: «خدایا! من از دشمنان آل محمد، از جن و انس، به سوی تو بیزاری میجویم.»
سپس خدمت امام عرض کرد: «اگر توبه کنم، آیا توبهام پذیرفته میشود؟»
حضرت فرمود: «بله.»
او توبه کرد، اما وقتی خبر توبهاش به یزید پلید رسید، دستور داد او را به قتل برسانند.
روایت امام باقر علیه السلام
امام صادق(ع) از پدرشان امام باقر(ع) چنین نقل کرده است: هنگامی که خاندان امام حسین(ع) را به شام آوردند و بر یزید وارد کردند، روز بود و صورتهای زنان و دختران خاندان اهل بیت(ع) باز بود (مکشوفات وجوههن!) شامیان جفاکار گفتند: «ما رأینا سبایا احسن من هولاء فمن انتم؟ ما اسیرانی نیکوتر از اینها ندیدهایم، شما کیستید؟! فقالت: سکینه بنت الحسین(ع): نحن سبایا آل محمد علیهم السلام» سکینه خاتون فرمود: «ای بدکاران، ما اسیران آل محمد هستیم.»قرب الاسناد حمیری قمی، ص26،
ورود اهل بیت به شام: تماشای انبوه جمعیت
شیخ جلیل و دانشمند بزرگ، حسن بن علی طبری، که معاصر علامه و محقق بوده، در کتاب *کامل بهایی* ـ که بیش از ششصد و شصت سال از نگارش آن میگذرد ـ درباره ورود اهل بیت امام حسین به شام چنین نوشته است: اهل بیت را از کوفه تا شام، آبادی به آبادی میگرداندند. تا چهار فرسخی دمشق، در هر روستا برای تماشا بر آنها گرد میآمدند. بر هر دروازه شهر، سه روز آنان را نگه میداشتند تا شهر را بیارایند. هر چه زیور و زینت و آرایش در شهر بود، به کار گرفتند و شهر را چنان آراستند که کسی مانند آن را ندیده بود.
نزدیک پانصد هزار مرد و زن با دفها، و امیرانشان با طبلها و کُوسها و بوقها و دهلها بیرون آمدند. چند هزار مرد و جوان و زن، در حالی که میرقصیدند و دف و چنگ و رباب مینواختند، به استقبال آمدند. همه اهل شام دست و پاهای خود را خضاب کرده بودند و سرمه در چشم کشیده بودند. روز چهارشنبه، شانزدهم ربیعالاول، کاروان را وارد شهر کردند. از بس جمعیت زیاد بود، گویی روز رستاخیز برپا شده است. وقتی آفتاب بالا آمد، آن ملعونان سرها را وارد شهر کردند و از شدت ازدحام، نزدیک غروب به در خانه یزید رسیدند.
یزید تختی مرصع آماده کرده بود. خانه و ایوان را آراسته بودند و کرسیهای زرین و سیمین در دو سوی مجلس نهاده بودند. دربانان بیرون آمدند و بزرگان آن ملعونان را که سرها همراهشان بود، نزد یزید بردند. یزید از ماجرا پرسید. گفتند: «به دولت امیر، خاندان ابوتراب را از میان برداشتیم.» و آنچه کرده بودند، یک به یک بازگفتند. سرهای فرزندان رسول خدا را همانجا نگه داشتند، و در تمام این شصت و شش روزی که آنان در دست کافران بودند، هیچ بشری جرئت نکرد بر آنان سلام کند.
روایتی دیگر از سهل بن سعد
همچنین از سهل بن سعد ساعدی نقل شده است که گفت: «حج به جا آورده بودم و با قصد زیارت بیتالمقدس، راه شام را در پیش گرفتم. وقتی به دمشق رسیدم، شهری را دیدم غرق شادی. در همان حال، جمعی را دیدم که پنهانی در مسجد نوحه میکردند و عزادار بودند. پرسیدم: شما چه کسانی هستید؟
گفتند: ما از دوستداران اهل بیت هستیم، و امروز سر امام حسین و اهل بیت او را به شهر میآورند.»
سهل میگوید: «به سوی بیابان رفتم. از زیادی جمعیت، شیهه اسبها، صدای بوق و طبل و کُوس و دف، صحنهای مانند قیامت دیدم تا آنکه به انبوه مردم رسیدم. دیدم سرها را بر نیزهها آوردهاند. نخست سر عباس را آوردند و پشت سر آن سرها، زنان حسین را میآوردند. سر امام حسین را دیدم با شکوهی تمام و نوری عظیم که از آن میتابید. ریشی گرد داشت که موی سفید و سیاه در آن آمیخته بود و با وسمه خضاب شده بود. چشمان شریفش بسیار سیاه و گیرا بود، ابروانش به هم پیوسته، بینیاش کشیده، و با تبسمی به سوی آسمان، چشم به افق گشوده بود. باد محاسنش را به چپ و راست حرکت میداد. گویی خود امیرالمؤمنین علی را میدیدی.»
درخواست امام سجاد علیه السلام
عمرو بن منذر همدانی میگوید: «امکلثوم را دیدم، چنان که گویی خود فاطمه زهراست؛ با چادری کهنه بر سر و روپوشی بر صورت. نزدیک رفتم و به امام زینالعابدین و زنان خاندان سلام کردم. حضرت به من فرمود: ای مؤمن، اگر میتوانی چیزی به این شخصی بده که سر حسین را حمل میکند تا آن را جلوتر ببرد؛ چون نگاههای تماشاگران ما را میآزارد. من صد درهم به آن ملعون دادم تا سر حسین را جلوتر ببرد و از زنان دور کند. کاروان به همین حال پیش رفت تا آن را نزد یزید پلید بردند.»
خدا بخیر کند باز ازدحام شده
زمان روضه جانسوز شهر شام شده
تمام شهر برای نظاره جمع شدند
عذاب حضرت زینب نگاه عام شده
چه شد امام به گریه سه بار گفت الشام؟
تمام روضه خلاصه در این کلام شده
سخترین مصائب از زبان امام سجاد علیه السلام _ الشام الشام الشام
از امام سجاد علیه السلام پرسیدند: سخت ترین مصائب شما در سفر کربلا کجا بود؟ در پاسخ سه بار فرمودند: الشّام، الشّام، الشّام... امان از شام ! در شام هفت مصیبت بر ما وارد آوردند که از آغاز اسیری تا آخر ، چنین مصیبتی بر ما وارد نشده بود:
۱. ستمگران در شام اطراف ما را با سلام سید جان شرمنده احاطه کردند و بر ما حمله مینمودند و در میان جمعیت بسیار نگه داشتند و ساز و طبل میزدند.
۲. سرهای شهداء را در میان کجاوههای [۱] زنهای ما قرار دادند. سر پدرم و سر عمویم عباس(علیه السلام) را در برابر چشم عمههایم زینب و ام کلثوم (علیها سلام) نگه داشتند و سر برادرم علی اکبر و پسر عمویم قاسم (علیه السلام) را در برابر چشمان خواهرانم سکینه و فاطمه میآوردند و با سرها بازی میکردند و گاهی سرها به زمین میافتاد و زیر سم چارپایان قرار میگرفت.
۳. زنهای شامی از بالای بامها، آب و آتش بر سر ما می ریختند، آتش به عمامهام افتاد و چون دستهایم را به گردنم بسته بودند نتوانستم آن را خاموش کنم. عمامهام سوخت و آتش به سرم رسید و سرم را نیز سوزاند.
۴. از طلوع خورشید تا نزدیک غروب در کوچه و بازار با ساز و آواز ما را در برابر تماشای مردم در کوچه و بازار گردش دادند و میگفتند: «ای مردم! بکُشید اینها را که در اسلام هیچ گونه احترامی ندارند؟!»
۵. ما را به یک ریسمان بستند و با این حال ما را در خانه یهود و نصاری عبور دادند و به آن ها میگفتند: اینها همان افرادی هستند که پدرانشان، پدران شما را (در خیبر و خندق و ...) کشتند و خانههای آنها را ویران کردند و امروز شما انتقام آنها را از اینها بگیرید.
۶. ما را به بازار برده فروشان بردند و خواستند ما را به جای غلام و کنیز بفروشند ولی خداوند این موضوع را برای آن ها مقدور نساخت.
۷. ما را در مکانی جای دادند که سقف نداشت و روزها از گرما و شبها از سرما، آرامش نداشتیم و از تشنگی و گرسنگی و خوف کشته شدن، همواره در وحشت و اضطراب به سر میبردیم...(تذکرة الشهداء)
**برای مطالعه فصلهای پیشین، میتوانید از لینکهای زیر استفاده کنید:**
👈 [فصل اول: فرستادن سرهای شهداء و حرکت از کربلا
👈 [فصل دوم: کیفیت دفن پیکرهای مطهر شهدای کربلا
👈فصل سوم: ورود اهلبیت به کوفه و خطبه حضرت زینب کبری و امام سجاد علیه السلام]
👈فصل پنجم:نامه ابنزیاد به یزید و بازتاب خبر شهادت در مدینه
👈فصل ششم: نوزدهم محرم دستور یزید به ابنزیاد و آغاز حرکت کاروان اسرا از کوفه به سمت شام
👈فصل هفتم: ورود اسرا و سرهای شهدا به شام
👈فصل هشتم: در ورود اهل بیت علیهمالسلام به مجلس یزید پلید
منبع: منتهی الامال شیخ عباس قمی
***
سلسله مطالب «اسارت اهل بیت»
همچنین جهت مطالعه سایر بخشها و دسترسی به آرشیو کامل این مجموعه در کانال ایتا، بر روی لینک زیر کلیک کنید:
👇👇👇
[مشاهده فهرست کامل فصول «اسارت اهل بیت علیهم السلام (دسترسی سریع فصول)»]