جایگاه شعر و شاعر اهل بیت علیهم السلام از نگاه ائمه اطهار

مطالبی که نیاز است شاعران، مداحان، سخنوران و شیعیان و محبین اهل بیت علیهم السلام بدانند.
احادیث مربوط به اشعار اهلبیتعلیهمالسلام
شیخ صدوق رحمة الله علیه درعیون از امام رضا علیه آلاف التحیة والثناء روایت کرده است كه فرمودند:
مؤمنى درمدح ما شعری نمی سراید مگر اينكه خداوند در بهشت براى او شهرى هفت برابر دنيا بنا سازد و هر ملک مقرّب و نبىّ مرسلى او را در آن شهر زيارت كند».
کمیت بن زید اسدى شاعر به محضر امام باقر رسید و شعرش در فضیلت اهل بیت : را قرائت کرد. امام باقر به او فرمودند: به خدا سوگند، اى کمیت، اگر ثروت و مالى نزد ما بود از آن به تو مى بخشیدیم، اما براى توست آنچه رسول خدا به حسّان بن ثابت فرمودند: تا زمانى که از ما اهل بیت : در شعرت دفاع مى کنى، روح القدس با توست.(اصول کافی)
امام صادق (ع) نیز مى فرمایند: هیچ شاعرى جز با تأیید روح القدس درباره ما شعرى نمى گوید.
ابوطالب قمى شعرى در فضیلت امام سجّاد (ع) سرود و آن را براى امام باقر (ع) نوشت و اجازه خواست درباره آن حضرت نیز شعر بسراید. امام در جاى خالى بالاى همان کاغذ نوشتند: کار نیکى انجام دادى، خداوند پاداش خیرت دهد!
ابونواس حسن بن هانى در مدح امام رضا شعرى سرود و آن را خواند. امام رضا (ع) به او فرمودند: اى حسن بن هانى، ابیاتى را گفتى که پیش از این همانند آن را نگفته اى (یا پیش از تو کسى مثل آن نسروده است.) خداوند جزاى خیرت دهد! سپس به همراه خویش فرمودند: چقدر پول داریم؟ عرض کرد: سیصد دینار. امام به او امر کردند: آنها را به ابونواس بده. اسب خویش را هم به او بخشیدند.
امام صادق فرمودند: هر کس درباره ما بیت شعرى بگوید خداوند برایش در بهشت خانه اى بنا مى کند.
شعری که امام صادق زمزمه میکرد
امام صادق در بسیاری از اوقات این شعر را زمزمه می کردند:
لِکُلِّ اُناسٍ دَولَةٌ یَرقَبُونَها
وَ دَولَتُنا فی آخِرِ الدَّهرِ تَظهَرُ
هر مردمی را دولتی است که منتظر آن هستند و دولت ما در پایان روزگار آشکار می شود.
دوری از نیش و کنایه در شعر
امام صادق در جایی نیز می فرمایند: «بر حذر می دارم شما را از نیش و کنایه های شاعران چرا که آنان در مدح کردن بخل می ورزند و در هَجو دیگران زیاده روی می کنند»
شاعران در زمان امام صادق علیه السلام
عبدی
سفیان بن مصعب عبدی کوفی نیز یکی از شاعران اهل بیت است که امام صادق درباره ی او فرموده است: «یا مَعشَرَ الشّیعَةِ!... عَلِّمُوا أولادِکُم شِعرَ العَبدی فَإنَّهُ عَلی دینِ اللهِ» ای گروه شیعه! شعر عبدی را به فرزندانتان بیاموزید چرا که او بر آیین خداست هم چنین روایت شده که این شاعر اشعار خود را در محضر امام صادق می سرود و امام از افراد خانواده اش می خواست تا از پشت پرده به اشعار او گوش دهند زیرا احادیث معصومین را به شعر درمی آورد و از آیات قرآن به صورت صنعت تضمین و اقتباس استفاده می کرد؛ مثلا در وصف حضرت علی و حضرت فاطمه هر دو را صدیق و مطهر خطاب کرده و اشاره به مکتوب بودن نام هر دو بر روی سایه ی عرش تا ابد می کند.
مبارک
عبدالله بن مبارک از دیگر شاعران عصر امام هنگامی که به زیارت امام مشرف شد، مدح و ستایش حضرت را بسیار دشوار خواند چرا که از نظر او مدح اهل بیت بی حد و مرز است.
صِله امامان به شاعران
هشام بن عبدالملک، پادشاه اموى، به حج آمده بود. در ازدحام مسجدالحرام نتوانست حجرالاسود را استلام کند. در جایگاهى نشست و اهل شام او را طواف مى دادند. در این حال، امام سجاد وارد مسجدالحرام و مشغول طواف شدند. او دید که مردم کنار مى روند و به امام راه مى دهند تا ایشان به راحتى حجرالاسود را استلام کند. مردى شامى از هشام پرسید: امیرالمؤمنین، این مرد کیست؟ هشام براى اینکه اهل شام به امام (ع) رغبت پیدا نکنند، به دروغ گفت: او را نمى شناسم! ابوفراس فرزدق شاعر حاضر بود، گفت: ولى من او را مى شناسم. سپس شعر زیبایى در وصف امام سجاد (ع) سرود و آن را خواند. هشام خشمگین شد. جایزه اى که به او نداد، به او هم عتاب کرد و گفت: چرا درباره ما چنین شعرى نمى سرایى؟ فرزدق پاسخ داد: تو جدّى همانند جدّ امام سجاد و پدرى مثل پدر او و مادرى نظیر مادر او براى خود بیاور تا درباره تو نیز مثل آن را بسرایم! هشام وى را در «عُسفان»، جایى بین مکّه و مدینه زندانى کرد. خبر به امام سجاد (ع) رسید، دوازده هزار درهم برایش فرستادند و فرمودند: اى ابافراس، عذر ما را بپذیر، اگر بیش از این داشتیم آن را به تو مى دادیم. فرزدق پول را برگرداند و عرض کرد: یابن رسول اللّه، آن اشعار را جز براى خدا و رسولش نگفتم و درصدد پاداش مادى براى آن نبودم. امام سجاد دوباره پول را برایش فرستادند و فرمودند: به حقى که من بر تو دارم، آن را بپذیر. خداوند از جایگاهت آگاه است و نیّت تو رامى داند. فرزدق صله امام را پذیرفت و در زندان هشام در شعر خویش، هشام را هجو مى گفت.
اشجع سلمى شاعر به عیادت امام صادق آمد و دو بیت براى امام خواند، امام به خادم خود فرمودند: چقدر پول همراه دارى؟ عرض کرد: چهارصد درهم. امام صادق تمام چهارصد درهم را به او صله دادند. اشجع شکرکنان مى رفت، امام او را طلبیدند و انگشترى خود به او عطا کردند که ده هزار درهم قیمت داشت.
تصحیح شعر توسط امام
کمیت در مسجدالحرام در حضور امام باقر شعر سرود و امام یک بیت آن را تغییر دادند و تصحیح کردند. کمیت شاعر به امام فرمودند: سرورم، شما شاعرتر از من هستید.
امام باقر پس از شنیدن شعر کمیت رو به کعبه کردند و سه بار فرمودند: بار خدایا، بر کمیت رحمت نما و او را بیامرز! سپس فرمودند: اى کمیت! این صد هزار درهم است که از اهل بیتم برایت جمع کرده ام. کمیت عرض کرد: نه به خدا سوگند، پول را نمى گیرم تا خداى ـ عزّ و جل ـ پاداشم را بدهد، ولى خواهشمندم یکى از پیراهن هاى خود را به من هدیه دهید. امام هم پیراهنى به وى دادند.
تکمیل شعر دعبل توسط امام رضا علیه السلام
دعبل خزاعى یکى از بهترین منظومه ها و زیباترین مدایح را به عنوان «قصیده تائیه» در ستایش اهل بیت : سرود. خدمت امام رضا رسید و آن را نزد ایشان خواند. چند بیت از آن را که خواند، امام رضا برایش دعا کردند و فرمودند: خداوند تو را در روز فزع اکبر (قیامت)، از عذاب در امان بدارد. هنگامى که دعبل در سروده اش به امام موسى بن جعفر رسید و بیت آخر را خواند، امام رضا فرمودند: آیا در اینجا، دو بیت به قصیده ات بیفزایم تا با آنها قصیده ات کامل گردد؟ عرض کرد: آرى، فرزند پیامبر خدا. سپس دو بیت درباره شهادت و مکان شهادت و مکان دفن خویش سرودند و بدان افزودند. امام رضا با شنیدن اشعار پرمغز و ارزشمند دعبل و گفت وگوى خویش با وى، صد دینار به او هدیه دادند. دعبل عرض کرد: به خدا سوگند، من براى صله گرفتن نیامده ام و این قصیده را به طمع مال و ثروت نسروده ام. صد دینار را برگرداند و جامه اى از لباس هاى امام را براى تبرّک جستن و شرافت جویى درخواست نمود. امام جبّه اى را که به تن داشتند به وى بخشیدند و صد دینار را هم به وى بازگرداندند و فرمودند: این کیسه زر را بگیر و برنگردان؛ زیرا به آن نیاز پیدا خواهى کرد. به روایت دیگر، امام رضا انگشتر عقیق و پیراهن خزسبزى را که هزار شب، در هر شب هزار رکعت نماز در آن خوانده و هزارختم قرآن در آن نموده بودند، با آن کیسه زر به او عطا کردند.
امام حسین (ع) به مرد عربى که یک بیت شعر براى ایشان خواند، چهارهزار درهم عطا نمودند و با این همه عطا، از او شرم کردند. فرمودند: اینها را بگیر؛ من از تو عذر مى خواهم.(منتهی الامال)
امام موسى بن جعفر (ع) در روز عید نوروز به امر منصور در جایگاه او نشستند و مردم به دیدن آن حضرت آمدند و هر کس به قدر وسع خود، هدیه اى آورد. در آخر، پیرمرد فقیرى آمد و عرض کرد: من هدیه اى ندارم، جز سه بیت شعر که جدّم در رثاى جدّ شما امام حسین (ع) سروده است. آن سه بیت شعر را خواند. امام کاظم (ع) فرمودند: بنشین، هدیه ات را قبول کردم. آن مرد نشست. امام کسى را نزد منصور فرستادند که بپرسد: هدایاى مردم را چه باید کرد؟ منصور تمام آنها را به خود امام بخشید. امام هم تمام آنهارابه پیرمردفقیرى که مرثیه خواند،بخشیدند.
شعر گفتن خالصانه فقط برای خدا و اهل بیت
کمیت نزد عبداللّه بن حسن، فرزند امام دوم، رفت و اشعارش درباره امامان را براى او خواند. عبداللّه گفت: زمینى را با امتیاز آب آن به چهارهزار درهم خریده ام و این سند آن است. سند ملک را به او داد و زمین را به او بخشید! کمیت گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! اگر من براى دیگران شعر بگویم براى دنیا و مال مى گویم، ولى به خدا سوگند، در شعر براى شما اهل بیت : به جز خدا نظر ندارم و من در ازاى چیزى که براى خدا گفته ام مال و ثمن نمى گیرم. عبداللّه اصرار فراوان کرد که بپذیرد. ناچار کمیت قباله آن ملک را گرفت و رفت. پس از چند روز نزد عبداللّه آمد و گفت: پدر و مادرم فداى تو باد، حاجتى دارم. عبداللّه گفت: حاجتت را بگو، هر حاجتى باشد برآورده است! گفت: مى خواهم سند این ملک خود را پس بگیرى. سند را نزد عبداللّه گذاشت و او نیز پذیرفت. آن گاه عبداللّه بن معاویة بن عبداللّه بن جعفر جامه اى از پوست برداشت و چهار گوشه آن را به دست چهارتن از کودکان خود داد و در خانه هاى بنى هاشم مى گردید و مى گفت: اى بنى هاشم، کمیت در حق شما شعر گفته است هنگامى که مردم از ذکر فضایل شما سکوت کرده اند. او جان و خون خود را نزد بنى امیّه به خطر انداخته است. پس هر چه مى توانید به او کمک کنید و به او صله بدهید. هر کس هر چه امکان داشت از درهم و دینار در آن جامه ریخت. به زن هاى هاشمیات هم اعلان نمود که آنها هم هر چه مى توانند عطا کنند. زنان نیز هر چه ممکن بود دادند، حتى زیورهاى خویش را از بدن بیرون آوردند و براى کمیت دادند. صدهزار درهم براى کمیت جمع شد. عبداللّه آنها را نزد کمیت آورد و گفت: از تو عذر مى خواهم؛ چون ما در عصر حکومت دشمنان خود هستیم، همین مقدار پول را جمع کرده ایم. همراه این پول زیور زنان هاشمى نیز هست، آنها را بگیر! کمیت گفت: پدر و مادرم فداى شما باد! زیاد عطا کردید. من در مدح شما، جز خدا و رسول را هدفى نداشتم، از شما چیزى نمى گیرم اینها را به صاحبانشان برگردان. عبداللّه هرچه سعى و اصرار کرد که کمیت قبول کند، او نپذیرفت.
صاعد مولاى کمیت مى گوید: روزى با کمیت نزد فاطمه دختر امام حسین شرفیاب شدیم. فاطمه فرمود: این شاعر ما اهل بیت است؛ قدحى پر از غذا براى کمیت آورد و کمیت از آن استفاده کرد. سپس امر کرد سى دینار و مرکبى به کمیت دادند. کمیت گریست و گفت : به خدا سوگند، قبول نخواهم کرد، من با شما براى دنیا دوستى نکرده ام. منتهی الامال
نزول ملائکه و گریه ایشان در مجالس اهل بیت
زید شحّام مى گوید: امام صادق به جعفربن عفّان طائى فرمودند: به من خبر رسیده است که تو درباره امام حسین شعر مى گویى و خوب شعر مى سرایى. جعفر طائى عرض کرد: آرى. سپس شعرش را خواند و امام صادق و کسانى که در اطراف آن حضرت بودند، گریستند، به گونه اى که اشک هاى امام بر صورت و محاسن ایشان جارى شد. بعد امام به وى فرمودند: اى جعفر، به خدا سوگند! فرشتگان مقرّب خدا در اینجا تو را مشاهده کردند و شعرت را درباره امام حسین شنیدند و همانند ما و بیش از آن گریستند و خداوند برایت در همین ساعت، بهشت را واجب گرداند و تو را آمرزید. آن گاه امام پرسیدند: آیا بیشتر برایت بگویم؟ جعفر گفت: آرى، سرور من. امام صادق فرمودند: هیچ کس نیست که درباره امام حسین شعرى بگوید و با آن بگرید و بگریاند، مگر اینکه خداوند بهشت را برایش واجب مى گرداند و او را مى آمرزد.(وسائل الشیعه)
شعری که درباره امام حسین خوانده شود و گریه...
على بن مغیره مى گوید : ابوعماره منشد گفت: امام صادق به من فرمود: در رثاى حسین بن على برایم شعر بخوان. من هم شعرى خواندم. آن حضرت گریست. دوباره شعر خواندم، آن حضرت گریست. پیوسته شعر مى خواندم و آن حضرت مى گریست، تا جایى که صداى گریه از خانه به گوشم رسید. آن گاه امام صادق به من فرمودند: اى ابوعماره، کسى که در مصیبت امام حسین شعرى بخواند، پس پنجاه تن را بگریاند بهشت براى اوست، و کسى که در رثاى امام حسین شعرى بخواند و چهل تن را بگریاند بهشت براى اوست، و کسى که در ارتباط با امام حسین شعرى بخواند و سى تن را بگریاند بهشت براى اوست، و کسى که در رثاى امام حسین شعرى بخواند و بیست تن را بگریاند بهشت براى اوست، و کسى که در رثاى امام حسین شعرى بخواند و ده تن را بگریاند بهشت براى اوست، و کسى که درباره امام حسین شعرى بخواند و یک تن بگرید بهشت براى اوست، و کسى که براى امام حسین شعرى بخواند و خود اشک بریزد بهشت براى اوست، و کسى که درباره امام حسین شعرى بخواند و خود را به هیأت گریه درآورد، بهشت براى اوست.(کامل الزیارات)
راه ارتباط با امام رمان عج با گریه بر امام حسین
از جناب سیدکریم پینه دوز که هر هفته به ملاقات مولا توفیق می یافت، پرسیده شد: <چه کرده ای که به چنین توفیقی دست یافته ای؟> او در جواب گفت:
شبی در خواب بودم جدم پیامبر ختمی مرتبت را در عالم رویا دیدم. از ایشان تقاضای ملاقات امام عصر عج را نمودم.
آن حضرت فرمود:در طول شبانه روز دو مرتبه برای فرزندم سیدالشهداگریه کن!
از خواب بیدارشدم و این برنامه را به مدت یک سال اجرا نمودم تا به خدمت آن حضرت نایل آمدم.
در یکی از تشرفات سید کریم، امام زمان عج به او می فرمایند: اگر هفته ای بر تو بگذرد و ما را نبینی چه می کنی؟
سید در پاسخ می گوید: آقا جان! به خدا می میرم! و امام زمان (ع) می فرمایند: اگر این طور نبود، هفته ای ما را نمی دیدی
#تشرف
و هدایت بسوی گفتار پاک اشعار ثارالله 73 کلام پاک
فهرست اشعار منتخب اهل بیت علیهم السلام
کانال ایتا اشعار ثارالله73 کلام پاک و هدایت بسوی گفتار پاک
منابع:
الامین، محسن. الشیعة فی مسارهم التاریخی مقدمه ی أعیان الشیعة، 1421 ﻫ.ق.
عیون اخبار الرضا علیه السلام
منتهی الامال
شعر امام زمان عجلاللهتعالیفرجه | اشعار آیینی و مذهبی
آرشیو تخصصی و هدایت بسویگفتارپاک اشعار ثارالله ۷۳ لینک مستقیم
@yamahdisarallah73