
فصل هشتم: در ورود اهل بیت علیهمالسلام به مجلس یزید پلید
یزید ملعون چون از ورود اهل بیت طاهره علیهمالسلام به شام آگهی یافت، مجلس آراست و به زینت تمام بر تخت خویش نشست و ملاعین اهل شام را حاضر کرد، از آن سوی اهل بیت رسول صلیالله علیه و آله و سلم را به سرهای شهداء علیهمالسلام در باب دارالاماره حاضر کردند در طلب رخصت بازایستادند.
### گزارش زَحر بن قیس به یزید؛ از شرح فاجعه تا بینصیبی از عطا
نخستین، زَحر بن قیس - که مأمور بردن سر حضرت حسین علیهالسلام بود - رخصت حاصل کرده بر یزید داخل شد، یزید از او پرسید که وای بر تو خبر چیست؟
گفت: یا امیرالمؤمنین بشارت باد ترا که خدایت فتح و نصرت داد. همانا حسین بن علی علیهماالسلام با هیجده تن از اهل بیت خود و شصت نفر از شیعیان خود بر ما وارد شدند. ما بر او عرضه کردیم که جانب صلح و صلاح را فرو نگذارد و سر به فرمان عبیدالله بن زیاد فرود آورد و اگر نه مهیّای قتال شود. ایشان طاعت عبیدالله بن زیاد را قبول نکردند و جانب قتال را اختیار نمودند. پس بامدادان که آفتاب طلوع کرد با لشکر بر ایشان بیرون شدیم و از هر ناحیه و جانب ایشان را احاطه کردیم و حملهگران افکندیم و با شمشیر تاخته بر ایشان بتاختیم و سرهای ایشان را موضع آن شمشیرها ساختیم، آن جماعت را هول و هرب پراکنده ساخت چنانکه به هر پستی و بلندی پناهنده گشتند بدانسان که کبوتر از باز هراسنده گردد، پس سوگند به خدا یا امیرالمؤمنین به اندک زمانی که ناقه را نحر کنند یا چشم خوابیده به خواب آشنا گردد تمام آنها را با تیغ درگذرانید و اوّل تا آخر ایشان را مقتول و مذبوح ساختیم. اینک جسدهای ایشان در آن بیابان برهنه و عریان افتاده با بدنهای خونآلوده و صورتهای بر خاک نهاده همی خورشید بر ایشان میتابد، و باد، خاک و غبار برایشان میانگیزاند و آن بدنها را عقابها و مرغان هوا همی زیارت کنند در بیابان دور.
چون آن ملعون سخن به پای آورد یزید لختی سر فرو داشت و سخن نکرد پس سر برآورد و گفت: اگر حسین را نمیکشتید من از کردار شما بهتر خشنود میشدم و اگر من حاضر بودم حسین را معفوّ میداشتم و او را عرضه هلاکت و دمار نمیگذاشتم. بعضی گفتهاند که چون زحر واقعه را برای یزید نقل کرد آن بسیار متوحّش شد و گفت: ابن زیاد تخم عداوت مرا در دل تمام مردم کشت و عطایی به زحر نداد و او را از نزد خود بیرون کرد.
و این معجزه بود از حضرت سیدالشهداء علیهالسلام؛ چه آنکه در اثناء آمدن به کربلا به زُهیر بن قَین خبر داد که زَحر بن قیس سر مرا برای یزید خواهد برد به امید عطا و عطایی به وی نخواهد کرد، چنانچه محمّد بن جریر طبری نقل کرده.
### اهانت مُخَفّر به اهلبیت و پرهیز امام سجاد از سخن گفتن با کافران
پس مُخَفّر بن ثَعْلَبه که مأمور به کوچ دادن اهل بیت علیهمالسلام بود از درِ دارالاماره در آمد و ندا در داد و گفت: «هذا مُخَفّر بن ثَعْلَبه اَتى اَميرَ المُؤمنينَ بِالِلّئامِ الْفَجَرة»؛ یعنی من مُخَفّر بن ثعلبه هستم که لئام فَجَره را به درگاه امیرالمؤمنین یزید آوردهام.
حضرت سیّد سجّاد علیهالسلام فرمود: آنچه مادر مُخَفّر زائیده شریرتر و لئیمتر است. و به روایت شیخ ابن نما این کلمه را یزید جواب مُخَفّر داد و شاید این اَوْلى باشد؛ چه آنکه حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام با این کافران که از راه عناد بودند کمتر سخن میکرد. شیخ مفید رحمهاللّه فرموده در بین راه شام با احدی از آن کافران که همراه سر مقدّس بودند تکلّم نکرد. و گفتن یزید این نوع کلمات را گاهی شاید از بهر آن باشد که مردم را بفهماند که من قتل حسین را نفرمودم و راضی به آن نبودم.
اشعار کفرآمیز یزید
و جملهای از اهل تاریخ گفتهاند که در هنگامی که خبر ورود اهل بیت علیهمالسلام به یزید رسید آن ملعون در قصر جیرون و منظر آنجا بود و همین که از دور نگاهش به سرهای مبارک بر سر نیزهها افتاد از روی طَرَب و نشاط این دو شعری گفت که مفهومش اظهار کفر و زندقه و کیفر خواستن از رسول اکرم بوده یعنی رسول خدا پدران و عشیره مرا در جنگ بدر کشت من خونخواهی از اولاد او نمودم
### هتک حرمت و مجلس شراب
بالجمله؛ چون سرهای مقدّس را وارد آن مجلس شوم کردند سر مبارک حضرت امام حسین علیهالسلام را در طشتی از زر به نزد یزید نهادند و یزید که مدام عمرش به شُرب مدام میپرداخت این وقت از شُرب خمر نیک سکران بود و از نظاره سر دشمن خود شاد و فرحان گشت، و اشعاری را گفت که مفهومش
چه نیکوست آن چهرهاش که در میان دو دست میدرخشد،
و در طشتی از نقره نور میافشاند؛
گویی با دو گل سرخ احاطه شده است.
ای حسین، ضربتها را چگونه دیدی؟
کینه دلم را با خون حسین فرو نشاندم.
ای کاش آنان که در حُنین حاضر بودند،
امروز کردار مرا با حسین میدیدند.
از معصوم علیهالسلام روایت شده که چون سر مطهّر حضرت امام حسین علیهالسلام را به مجلس یزید در آوردند مجلس شراب آراست و با ندیمان خود شراب زهرمار میکرد و با ایشان شطرنج بازی میکرد و شراب به یاران خود میداد و میگفت: بیاشامید که این شراب مبارکی است که سر دشمن ما نزد ما گذاشته است و دلشاد و خرّم گردیدهام و ناسزا به حضرت امام حسین و پدر و جدّ بزرگوار او علیهمالسلام میگفت. و هر مرتبه که در قمار بر حریف خود غالب میشد سه پیاله شراب زهرمار میکرد و تَهِ جرعه شومش را پهلوی طشتی که سر مقدّس آن سرور در آن گذاشته بودند میریخت. پس هر که از شیعیان ما است باید که از شراب خوردن و بازی کردن شطرنج اجتناب نماید و هر که در وقت نظر کردن به شراب یا شطرنج صلوات بفرستد بر حضرت امام حسین علیهالسلام و لعنت کند یزید و آل زیاد را، حقتعالی گناهان او را بیامرزد هر چند به عدد ستارگان باشد.
در «کامل بهائی» از «حاویه» نقل کرده که یزید خمر خورد و بر سر حضرت امام حسین علیهالسلام ریخت، زن یزید آب و گلاب برگرفت و سر منوّر امام علیهالسلام را پاک بشست، آن شب فاطمه علیهاالسلام را در خواب دید که از او عذر میخواست.
### احتجاج امام سجاد علیهالسلام با یزید
بالجمله؛ چون سرهای مبارک را بر یزید وارد کردند، اهل بیت علیهمالسلام را نیز در آوردند در حالتی که ایشان را به یک رشته بسته بودند و حضرت علی بن الحسین علیهالسلام را در «غُل جامعه» بود و چون یزید ایشان را به آن هیئت دید گفت، خدا قبیح و زشت کند پسر مرجانه را اگر بین شما و او قرابت و خویشی بود ملاحظه شماها را مینمود و این نحو بد رفتاری با شما نمینمود و به این هیئت و حال شما را برای من روانه نمیکرد.
و به روایت ابن نما از حضرت سجّاد علیهالسلام دوازده تن ذکور بودند که در زنجیر و غل بودند، چون نزد یزید ایستادند، حضرت سیّد سجاد علیهالسلام رو کرد به یزید و فرمود: آیا رخصت میدهی مرا تا سخن گویم؟ گفت: بگو ولیکن هذیان مگو. فرمود: من در موقفی میباشم که سزاوار نیست از مانند من کسی که هذیان سخن گوید، آنگاه فرمود: ای یزید! ترا به خدا سوگند میدهم چه گمان میبری با رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم اگر ما را بدین حال ملاحظه فرماید؟ پس جناب فاطمه دختر حضرت سیّد الشهداء علیهالسلام فرمود: ای یزید! دختران رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم را کسی اسیر میکند! اهل مجلس و اهل خانه یزید از استماع این کلمات گریستند چندان که صدای گریه و شیون بلند شد، پس یزید حکم کرد که ریسمانها را بریدند و غلها را برداشتند.
شیخ جلیل علی بن ابراهیم القمی از حضرت صادق علیهالسلام روایت کرده که چون سر مبارک حضرت سیّد الشهداء را با حضرت علی بن الحسین و اسرای اهل بیت علیهمالسلام بر یزید وارد کردند علی بن الحسین علیهالسلام را غلّ در گردن بود یزید به او گفت: ای علی بن الحسین! حمد مر خدایی را که کشت پدرت را!؟ حضرت فرمود که لعنت خدا بر کسی باد که کشت پدر مرا. یزید چون این بشنید در غضب شد فرمان قتل آن جناب را داد، حضرت فرمود: هر گاه بکشی مرا پس دختران رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم را که برگرداند به سوی منزلگاهشان و حال آنکه محرمی جز من ندارند. یزید گفت: تو بر میگردانی ایشان را به جایگاه خودشان. پس یزید سوهانی طلبید و شروع کرد به سوهان کردن (غل جامعه) که بر گردن آن حضرت بود، پس از آن گفت: ای علی بن الحسین! آیا میدانی چه اراده کردم بدین کار؟ فرمود: بلی، خواستی که دیگری را بر من منّت و نیکی نباشد، یزید گفت: این بود به خدا قسم آنچه اراده کرده بودم.
پس یزید این آیه را خواند: «ما اَصابَكُمْ مِن مُصيبَةٍ فَبيما كَسَبَتْ اَيْديكُمْ وَ يَعْفُو عَنْ كثيرٍ.» حاصل ترجمه آن است که: گرفتاریها که به مردم میرسد به سبب کارهای خودشان است و خدا در گذشت کند از بسیاری. حضرت فرمود: نه چنین است که تو گمان کردهای این آیه درباره ما فرود نیامده بلکه آنچه درباره ما نازل شده این است: «ما اَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فىِ الاَرْضِ وَ لا فى اَنْفُسِكُمْ اَلا فى كتابٍ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَبْرَاَها...» مضمون آیه آنکه: نرسد مصیبتی به کسی در زمین و نه در جانهای شما آدمیان مگر آنکه در نوشته آسمانی است پیش از آنکه خلق کنیم او را تا افسوس نخورید بر آنچه از دست شما رفته و شاد نشوید برای آنچه شما را آمده. پس حضرت فرمود: مائیم کسانی که چنین هستند.
بالجمله؛ یزید فرمان داد تا آن سر مبارک را در طشتی در پیش روی او نهادند و اهل بیت علیهمالسلام را در پشت سر او نشانیدند تا به سر حسین علیهالسلام نگاه نکنند، سیّد سجّاد علیهالسلام را چون چشم مبارک بر آن سر مقدّس افتاد بعد از آن هرگز از سر گوسفند غذا میل نفرمود، و چون نظر حضرت زینب علیهاالسلام بر آن سر مقدس افتاد بیطاقت شد و دست برد گریبان خود را چاک کرد و با صدای حزینی که دلها را مجروح میکرد نُدبه آغاز نمود و میگفت: یا حُسینا و اَیْ حبیب رسول خدا وای فرزند مکه و مِنی، ای فرزند دلبند فاطمه زهراء و سیده نساء، ای فرزند دختر مصطفی! اهل مجلس آن لئین همگی به گریه در آمدند و یزید خبیث پلید ساکت بود.
پس صدای زنی هاشمیّه که در خانه یزید بود به نوحه و ندبه بلند شد و میگفت: یا حبیباه یا سیّد اَهْلَبیْتاه یابن محمّداه، ای فریاد رس بیوه زنان و پناه یتیمان، ای کشته تیغ اولاد زناکاران. بار دگر حاضران که آن ندبه را شنیدند گریستند و یزید بیحیا هیچ از این کلمات متأثر نشد و چوب خیزرانی طلبید و به دست گرفت و بر دندانهای مبارک آن حضرت میکوفت و اشعاری میگفت که حاصل بعضی از آنها آنکه ای کاش اشیاخ بنیامیّه که در جنگ بدر کشته شدند حاضر میبودند و میدیدند که من چگونه انتقام ایشان را از فرزندان قاتلان ایشان کشیدم و خوشحال میشدند و میگفتند ای یزید دستت شَل نشود که نیک انتقام کشیدی.
چون ابوبَرْزَه اَسلمی که حاضر مجلس بود و از پیش یکی از صحابه حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلّم بوده نگریست که یزید چوب بر دهان مبارک حضرت حسین علیهالسلام میزند گفت: ای یزید! وای بر تو آیا دندان حسین را به چوب خیزران میکوبی؟! گواهی میدهم که من دیدم رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلّم دندانهای او را و برادر او حَسَن علیهالسلام را میبوسید و میمکید و میفرمود: شما دو سیّد جوانان اهل بهشت اید، خدا بکشد کشنده شما را و لعنت کند قاتِل شما را و ساخته از برای او جهنم را. یزید از این کلمات در غضب شد و فرمان داد تا او را بر زمین کشیدند و از مجلس بیرون بردند.
### خطبه حماسی حضرت زینب علیهاالسلام و چوب زدن یزید بر لب و دندان امام حسین علیه السلام
این وقت جناب زینب دختر امیرالمؤمنین علیهمالسلام برخاست و خطبه خواند که خلاصه آن به فارسی چنین میآید:
حمد و ستایش مختص یزادن پاک است که پروردگار عالمین است و درود و صلوات از برای خواجه لولاک رسول او محمّد و آل او علیهمالسلام است. هر آینه خداوند راست فرموده هنگامی که فرمود: «ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الّذينَ اَساؤُ السُّوى اَنْ كَذَّبُوا بآياتِ اللّه وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ.»
حضرت زینب علیهاالسلام از این آیه مبارکه اشاره فرمود که یزید و اتباع او که سر از فرمان خدای برتافتند و آیات خدا را انکار کردند بازگشت ایشان به آتش دوزخ خواهد بود. آنگاه روی با یزید آورد و فرمود:
هان ای یزید! آیا گمان میکنی که چون زمین و آسمان را بر ما تنگ کردی و ما را شهر تا شهر مانند اسیران کوچ دادی از منزلت و مکانت ما کاستی و بر حشمت و کرامت خود افزودی و قربت خود را در حضرت یزدان به زیادت کردی که از این جهت آغاز تکبّر و تنمّر نمودی و بر خویشتن بینی بیفزودی و یک باره شاد و فرحان شدی که مملکت دنیا بر تو گرد آمد و سلطنت ما از بهر تو صافی گشت؟ نه چنین است ای یزید، عنان بازکش و لختی به خود باش مگر فراموش کردی فرمایش خدا را که فرموده: «البته گمان نکنند آنانکه کفر ورزیدند که مهلت دادن ما ایشان را بهتر است از برای ایشان، همانا مهلت دادیم ایشان را تا بر گناه خود بیفزایند و از برای ایشان است عذابی مُهین.»
آیا از طریق عدالت است ای پسر طُلَقاء که زنان و کنیزان خود را در پس پرده داری و دختران رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم را چون اسیران، شهر به شهر بگردانی همانا پرده حشمت و حرمت ایشان را هتک کردی و ایشان را از پرده بر آوردی و در منازل و مناهل به همراهی دشمنان کوچ دادی و مطمح نظر هر نزدیک و دور و وضیع و شریف ساختی در حالتی که از مردان و پرستاران ایشان کسی با ایشان نبود و چگونه امید میرود که نگاهبانی ما کند کسی که جگر آزادگان را بخاید و از دهان بیفکند و گوشتش به خون شهیدان بروید و نموّ کند؛ کنایه از آن که از فرزند هند جگر خواره چه توقع باید داشت و چه بهره توان یافت. و چگونه درنگ خواهد کرد در دشمنی ما اهل بیت کسی که بغض و کینه ما را از بَدْر و اُحد در دل دارد و همیشه به نظر دشمنی ما را نظر کرده پس بدون آنکه جرم و جریرتی بر خود دانی و بیآنکه امری عظیم شماری شعری بدین شناعت میخوانی:
> لاََهَلُّووا وَاسْتَهَلُّوا فَرَحا
> ثُمَّ قالُوا يا يَزيدُ لاتَشَلّ
ترجمه
شادمانه هلهله کردند و فریادِ شادی سر دادند،
سپس گفتند: ای یزید، دستت هرگز فلج مباد.
و با چوبی که در دست داری بر دندانهای ابوعبداللّه علیهالسلام سیّد جوانان اهل بهشت میزنی و چرا این بیت را نخوانی و حال آنکه دلهای ما را مجروح و زخمناک کردی و اصل و بیخ ما را بریدی از این جهت که خون ذریّه پیغمبر صلیالله علیه و آله و سلم را ریختی و سلسله آل عبدالمطّلب را که ستارگان روی زمین اند گسیختی و مشایخ خود را ندا میکنی و گمان داری که ندای تو را میشنوند، و البته زود باشد که به ایشان ملحق شوی و آرزو کنی که شل بودی و گنگ بودی و نمیگفتی آنچه را که گفتی و نمیکردی آنچه را که کردی، لکن آرزو و سودی نکند، آنگاه حقّ تعالی را خطاب نمود و عرض کرد: بار الها! بگیر حق ما را و انتقام بکش از هر که با ما ستم کرد و نازل گردان غضب خود را بر هر که خون ما ریخت و حامیان ما را کشت.
اندر سریر ناز ، تو خوش آرمیده ای
شادی از آنکه رأس حسین را بریده ای
مسرور و شاد وخّرم و خندان بروی تخت
بنشین کنون که خوب بمطلب رسیده ای
جا داده ای به پرده زنان خود ، ای لعین
خرّم دلی که پرده ایمان دریده ای
گه بر فروش حکم کنی ، گه به قتل ما
ظالم مگر تو آل علی را خریده ای
پس فرمود: هان ای یزید! قسم به خدا که نشکافتی مگر پوست خود را و نبریدی مگر گوشت خود را، و زود باشد که بر رسول خدا وارد شوی در حالتی که متحمّل وِزر ریختن خون ذریّه او را و هتک حرمت عترت او را در هنگامی که حقّ تعالی جمع میکند پراکندگی ایشان را و میگیرد حق ایشان را و گمان مبر البته آنان که در راه خدا کشته شدند مُردگانند بلکه ایشان زنده و در راه پروردگار خود روزی میخوردند و کافی است ترا خداوند از جهت داوری، و کافی است محمّد صلیالله علیه و آله و سلم ترا برای مخاصمت و جبرئیل برای یاری او و معاونت و زود باشد که بداند آن کسی که تو را دستیار شد و بر گردن مسلمانان سوار کرد وخلافت باطل برای تو مستقر گردانید و چه نکوهیده بدلی برای ظالمین هست و خواهید دانست که کدام یک از شما مکان او بدتر و یاوَر او ضعیفتر است و اگر دواهی روزگار مرا باز داشت که با تو مخاطبه و تکلّم کنم همانا من قدر ترا کم میدانم و سرزنش ترا عظیم و توبیخ ترا کثیر میشمارم؛ چه اینها در تو اثر نمیکند و سودی نمیبخشد، لکن چشمها گریان و سینهها بریان است چه امری عجیب و عظیم است نجیبانی که لشکر خداوندند به دست طُلَقاء که لشکر شیطانند کشته گردند و خون ما از دستهای ایشان بریزد و دهان ایشان از گوشت ما بدوشد و بنوشد وآن جسدهای پاک و پاکیزه را گرگهای بیابانی به نوبت زیارت کنند و آن تنهای مبارک را مادران بچّه کفتارها بر خاک بمالند.
ای یزید! اگر امروز ما را غنیمت خود دانستی زود باشد که این غنیمت موجب غرامت تو گردد در هنگامی که نیابی مگر آنچه را که پیش فرستادی و نیست خداوند بر بندگان ستم کننده و در حضرت او است شکایت ما و اعتماد ما، اکنون هر کید و مکری که توانی بکن و هر سعی که خواهی به عمل آور و در عداوت ما کوشش فرو مگذار و با این همه، به خدا سوگند که ذکر ما را نتوانی محو کرد و وحی ما را نتوانی دور کرد، و باز ندانی فرجام ما را و درک نخواهی کرد غایت و نهایت ما را و عار کردار خود را از خویش نتوانی دور کرد و رأی تو کذب و علیل و ایّام سلطنت تو قلیل و جمع تو پراکنده و روز تو گذرنده است در روزی که منادی حق ندا کند که لعنت خدا بر ستمکاران است.
سپاس و ستایش خداوندی را که ختم کرد در ابتدا بر ما سعادت را و در انتها رحمت و شهادت را و از خدا سؤال میکنم که ثواب شهدای ما را تکمیل فرماید و هر روز بر اجر ایشان بیفزاید و در میان ما خلیفه ایشان باشد و احسانش را بر ما دائم دارد که اوست خداوند رحیم و پروردگار ودود، و کافی است در هر امری و نیکو وکیل است.
یزید را موافق نمیافتد که جناب زینب علیهاالسلام را بدین سخنان درشت و کلمات شتمآمیز مورد غضب و سخط دارد، خواست که عذری بتراشد که زنان نوائح بیهوشانه سخن کنند، و این قسم سخنان از جگر سوختگان پسندیده است لاجرم این شعر را بگفت:
> يا صَيْحَةً تُحْمَدُ مِنْ صَوائح
> ما اَهْوَنَ المَوْتُ عَلىَ النّوائحِ
ترجمه:
چه فریادِ ستودنی و بهجایی است این نالهها،
که مرگ برای این ماتمزدگان، چقدر آسان و ناچیز است!»
مقایسه مشاورانِ فرعون در برابرِ درباریانِ یزید توسط امام باقر علیه السلام
آنگاه یزید با حاضرین اهل شام مشورت کرد که با این جماعت چه عمل نمایم. آن خبیثان کلام زشتی گفتند که معنی آن مناسب ذکر نیست و مرادشان آن بود که تمام را با تیغ در گذران. نعمان بن بشیر که حاضر مجلس بود گفت: ای یزید! ببین تا رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم با ایشان چه صنعت داشت آن کن که رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم کرد.
و مسعودی نقل کرده: وقتی که اهل مجلس یزید این کلام را گفتند: حضرت باقر علیهالسلام شروع کرد به سخن، و در آن وقت دو سال و چند ماه از سن مبارکش گذشته بود پس حمد و ثنا گفت خدا را پس رو کرد به یزید و فرمود: اهل مجلس تو در مشورت تو رأی دادند به خلاف اهل مجلس فرعون در مشورت کردن فرعون با ایشان در امر موسی و هارون؛ چه آنها گفتند «اَرْجِهْ وَاَخاهُ» و این جماعت رأی دادند به کشتن ما و برای این سببی است. یزید پرسید سببش چیست؟ فرمود: اهل مجلسِ فرعون اولاد حلال بودند و این جماعت اولاد حلال نیستند و نمیکشد انبیاء و اولاد ایشان را مگر اولادهای زنا، پس یزید از کلام باز ایستاد و خاموش گردید.
### ماجرای مرد شامی و در خواست کنیزی دختر امام حسین علیه السلام
این هنگام به روایت سیّد ابن طاووس و شیخ مفید، از مردم شام مردی سرخ رو نظر کرد به جانب فاطمه دختر حضرت امام حسین علیهالسلام پس رو کرد به یزید و گفت: یا امیرالمؤمنین! هَبْ لى هذِهِ الْجارِيَة؛ یعنی این دخترك را به من ببخش. جناب فاطمه علیهاالسلام فرمود: چون این سخن بشنیدم بر خود بلرزیدم و گمان کردم که این مطلب از برای ایشان جایز است. پس به جامه عمّهام جناب زینب علیهاالسلام چسبیدم و گفتم: عمّه یتیم شدم اکنون باید کنیز مردم شوم! جناب زینب علیهاالسلام روی با شامی کرد و فرمود: دروغ گفتی والله و ملامت کرده شدی. به خدا قسم این کار برای تو و یزید صورت نبندد و هیچ یک اختیار چنین امری ندارید.
پاسخ قاطعِ حضرت زینب کبری به یاوهگویی یزید
یزید در خشم شد و گفت: سوگند به خدای دروغ گفتی این امر برای من روا است و اگر خواهم بکنم میکنم. حضرت زینب علیهاالسلام فرمود: نه چنین است به خدا سوگند حقّ تعالی این امر را برای تو روا نداشته و نتوانی کرد مگر آنکه از ملّت ما بیرون شوی و دینی دیگر اختیار کنی. یزید از این سخن خشمش زیادتر شد و گفت: در پیش روی من چنین سخن میگویی همانا پدر و برادر تو از دین بیرون شدند. جناب زینب علیهاالسلام فرمود: به دین خدا و دین پدر و برادر من، تو و پدر و جدّت هدایت یافتند اگر مسلمان باشی. یزید گفت: دروغ گفتی ای دشمن خدا. حضرت زینب علیهاالسلام فرمود: ای یزید! اکنون تو امیر و پادشاهی هر چه میخواهی از روی ستم فحش و دشنام میدهی و ما را مقهور میداری. یزید گویا شرم کرد و ساکت شد، آن مرد شامی دیگر باره سخن خود را اعاده کرد، یزید گفت: دور شو خدا مرگت دهد، آن مرد شامی از یزید پرسید ایشان کیستند؟ یزید گفت: آن فاطمه دختر حسین و آن زن دختر علی است، مرد شامی گفت: حسین پسر فاطمه و علی پسر ابوطالب؟ یزید گفت: بلی، آن مرد شامی گفت: لعنت کند خداوند ترا ای یزید عترت پیغمبر خود را میکشی و ذریّه او را اسیر میکنی؟! به خدا سوگند که من گمان نمیکردم ایشان را جز اسیران روم؛ یزید گفت: به خدا سوگند ترا نیز به ایشان میرسانم و امر کرد که او را گردن زدند.
### اسارت و چگونگی خرابه شام
شیخ مفید رحمهاللّه فرمود: پس یزید امر کرد تا اهل بیت را با علی بن الحسین علیهمالسلام در خانه علیحده که متّصل به خانه خودش بود جای دادند و به قولی، ایشان را در موضع خرابی حبس کردند که نه دافع گرما بود و نه حافظ سرما چنانکه صورتهای مبارکشان پوست انداخت، و در این مدتی که در شام بودند نوحه و زاری بر حضرت امام حسین علیهالسلام میکردند.
و روایت شده که در این ایّام در ارض بیت المقدس هر سنگی که از زمین بر میداشتند از زیرش خون تازه میجوشید. و جمعی نقل کردهاند که یزید امر کرد سر مطهّر امام علیهالسلام را بر در قصر شُوْم او نصب کردند و اهل بیت علیهمالسلام را امر کرد که داخل خانه او شوند، چون مخدّرات اهل بیت عصمت و جلالت داخل خانه آن لئین شدند زنان آل ابوسفیان زیورهای خود را کندند و لباس ماتم پوشیدند و صدا به گریه و نوحه بلند کردند و سه روز ماتم داشتند و هند دختر عبداللّه بن عامر که در آن وقت زن یزید بود و پیشتر در حباله حضرت امام حسین علیهالسلام بود پرده را درید و از خانه بیرون دوید و به مجلس آن لئین آمد در وقتی که مجمع عام بود گفت: ای یزید! سر مبارک فرزند فاطمه دختر رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم را بر در خانه من نصب کردهای! یزید برجست و جامه بر سر او افکند و او را برگرداند و گفت: ای هند! نوحه و زاری کن بر فرزند رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم و بزرگ قریش که پسر زیاد لئین در امر او تعجیل کرد و من به کشتن او راضی نبودم.
# خطبه امام سجاد علیهالسلام در مسجد شام
علاّمه مجلسی رحمهالله در «جلاء العیون» پس از آنکه حکایت مرد سرخروی شامی را نقل کرده، فرموده است: پس یزید امر کرد که اهلبیت رسالت علیهمالسلام را به زندان بردند. حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام را با خود به مسجد برد و خطیبی را طلبید و او را بر منبر بالا کرد. آن خطیب ناسزای بسیاری به حضرت امیرالمؤمنین و امام حسین علیهماالسلام گفت و یزید و معاویه علیهمااللعنة را بسیار مدح کرد.
حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام او را ندا داد که:
یعنی: وای بر تو ای خطیب! برای خشنودی مخلوق، خدا را به خشم آوردی؛ جای خود را در جهنم مهیّا بدان.
## درخواست امام سجاد علیهالسلام از یزید برای رفتن بر منبر
پس حضرت علی بن الحسین علیهالسلام فرمود: ای یزید! مرا رخصت ده که بر منبر بروم و چند کلمه بگویم که موجب خشنودی خداوند عالمیان و اجر حاضران گردد.
یزید قبول نکرد. اهل مجلس التماس کردند که او را رخصت بده تا سخن او را بشنوند. یزید گفت: اگر بر منبر برآید، مرا و آل ابوسفیان را رسوا میکند. حاضران گفتند: از این کودک چه بر میآید؟ یزید گفت: او از اهلبیتی است که در شیرخوارگی به علم و کمال آراستهاند.
چون اهل شام بسیار اصرار کردند، یزید رخصت داد تا حضرت بر منبر بالا رفت و حمد و ثنای الهی بهجا آورد و صلوات بر حضرت رسالتپناهی و اهلبیت او فرستاد و خطبهای در نهایت فصاحت و بلاغت ادا کرد که دیدههای حاضران را گریان و دلهای ایشان را بریان ساخت.
## آغاز خطبه امام سجاد علیهالسلام
پس فرمود:
ای مردم! حقتعالی ما اهلبیت رسالت را شش خصلت عطا کرده است و به هفت فضیلت ما را بر سایر خلق برتری داده است. به ما علم و بردباری و جوانمردی و فصاحت و شجاعت و محبت در دلهای مؤمنان عطا شده است. و ما را فضیلت دادهاند به اینکه از ماست نبی مختار، محمد مصطفی صلیالله علیه و آله و سلم، و از ماست صدیق اعظم، علی مرتضی علیهالسلام، و از ماست جعفر طیّار که با دو بال خویش در بهشت با ملائکه پرواز میکند، و از ماست حمزه، شیر خدا و شیر رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم، و از ماست دو سبط این امت، حسن و حسین علیهماالسلام، که دو سید جوانان اهل بهشتاند.
هر که مرا میشناسد، میشناسد، و هر که مرا نمیشناسد، من او را به حسب و نسب خود خبر میدهم.
ای مردم! من فرزند مکه و منایم. من فرزند زمزم و صفایم.
و پیوسته مفاخر خویش و مدائح پدران و اجداد خود را ذکر کرد تا آنکه فرمود:
من فرزند فاطمه زهرا علیهاالسلامام.
من فرزند سیده زنانم.
من فرزند خدیجه کبریام.
من فرزند امامی هستم که با تیغ اهل جفا کشته شد.
من فرزند لبتشنه صحرای کربلایم.
من فرزند آنم که اهل جور و عنا او را غارت کردند.
من فرزند آنم که جنیان زمین و مرغان هوا بر او نوحه کردند.
من فرزند آنم که سرش را بر نیزه کردند و در شهرها گرداندند.
من فرزند آنم که حرم او را اولاد زنا به اسیری بردند.
ماییم اهلبیت محنت و بلا.
ماییم محل نزول ملائکه آسمان.
و مهبط علوم حقتعالی.
پس چندان مدائح اجداد گرام و مفاخر پدران بزرگوار خود را یاد کرد که خروش از مردم برخاست.
اذان و رسوایی یزید توسط امام سجاد علیه السلام
یزید ترسید که مردم از او برگردند، پس به مؤذن اشاره کرد که اذان بگوید.
چون مؤذن گفت: «الله اکبر»، حضرت فرمود: از خدا چیزی بزرگتر نیست.
چون مؤذن گفت: «اشهد ان لا اله الا الله»، حضرت فرمود: پوست و گوشت و خون من به این کلمه شهادت میدهد.
چون مؤذن گفت: «اشهد ان محمداً رسول الله صلیالله علیه و آله و سلم»، حضرت فرمود:
ای یزید! بگو این محمد صلیالله علیه و آله و سلم که نامش را با رفعت یاد میکنی، جدّ من است یا جدّ تو؟ اگر بگویی جدّ توست، دروغ گفتهای و کافر میشوی، و اگر بگویی جدّ من است، پس چرا عترت او را کشتی و فرزندان او را اسیر کردی؟!
آن ملعون جوابی نداد و به نماز ایستاد.
## ظاهر مدارا و باطن نفاق یزید
مؤلف گوید: آنچه از مقاتل و حکایات رفتار یزید با اهلبیت علیهمالسلام ظاهر میشود، آن است که یزید از برانگیخته شدن فتنه بیمناک شد و از شماتت و شناعت اهلبیت علیهمالسلام روی برگردانید و تا حدی به طریق رفق و مدارا با اهلبیت رفتار میکرد. نگهبانان را از شدت مراقبت برداشت و ایشان را در حرکت و سکون، تا اندازهای به اختیار خودشان گذاشت و گاهگاهی حضرت سید سجاد علیهالسلام را در مجلس خویش میطلبید و قتل امام حسین علیهالسلام را به ابن زیاد نسبت میداد و او را بر این کار لعنت میکرد و اظهار ندامت مینمود.
اما این همه برای جلب قلوب عامه و حفظ ملک و سلطنت بود، نه اینکه واقعاً پشیمان و اندوهگین شده باشد؛ زیرا مورخان نقل کردهاند که یزید مکرر بعد از قتل حضرت سیدالشهدا علیه آلاف التحیة و الثناء، و بنا بر بعضی مقاتل، در هر چاشت و شام، سر مقدس آن حضرت را بر سر سفره خود میطلبید. همچنین گفتهاند که بارها یزید بر بساط شراب نشست و مغنیان را حاضر کرد و ابن زیاد را در سمت راست خود نشاند و رو به ساقی نمود و این شعر شوم را خواند:
شعر
اَسْقِنى شَرْبَةً تُرَوّى مُشاشى
ثُمَّ مِلْ فَاسْقِ مِثْلَها ابْنَ زِيادٍ
صاحِبَ السِّرِّ وَالاَْمانَةِ عِنْدى
وَلِتَسْديدِ مَغْنَمى وَجِهادى
قاتِلَ الْخارِجِىِّ اَعْنى حُسَيْناً
وَ مُبيدَ الاَْعْداءِ وَالْحُسّادِ
ترجمه
جرعهای به من بنوشان که عطشم را تا مغزِ استخوان سیراب کند،
سپس رو بگردان و همانندش را به ابنزیاد بنوشان.
او که نزدِ من صاحبِ سِرّ و امانت است،
و سببِ رسیدنِ من به غنائم و پیروزی در جهادم گشته است.
همان که قاتلِ «خارجی» —یعنی حضرت امام حسین علیهالسلام— است،
و نابودکنندهی دشمنان و حسودان!»
(لعنت بر یزید و ابن زیاد)
سر امام حسین علیه السلام و مجلس شراب یزید
سید ابن طاووس رحمهالله از حضرت سید سجاد علیهالسلام روایت کرده است که از زمانی که سر مطهر امام حسین علیهالسلام را برای یزید آوردند، یزید مجالس شراب برپا میکرد و آن سر مطهر را حاضر میساخت و در پیش خود مینهاد و شراب مینوشید.
## اُف بر تو و دینت!»؛ فریادِ حقطلبیِ یک نصرانی در قلبِ مجلسِ یزید
روزی فرستاده سلطان روم که از اشراف و بزرگان فرنگ بود، در مجلس آن شوم حاضر بود. از یزید پرسید: ای پادشاه عرب! این سر کیست؟
یزید گفت: تو را با این سر چه کار است؟
گفت: چون نزد پادشاه خود بازگردم، از هر کم و بیش از من میپرسد. میخواهم داستان این را بدانم تا به او بگویم و او با شادی تو شریک شود.
یزید گفت: این سر حسین بن علی بن ابیطالب است.
گفت: مادرش کیست؟
گفت: فاطمه دختر رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم.
آن نصرانی گفت: اف بر تو و بر دین تو! دین من از دین شما بهتر است؛ زیرا پدر من از نسل داود پیامبر است و میان من و داود، پدران بسیاری فاصله است، ولی مردم نصاری مرا به همین سبب تعظیم میکنند و خاک قدمم را برای تبرک برمیدارند. اما شما فرزند دختر پیامبر خود را، که با پیامبر تنها یک مادر فاصله دارد، به قتل میرسانید! پس این چه دینی است که شما دارید؟
سپس برای یزید حدیث «کنیسه حافر» را نقل کرد.
یزید فرمان داد که این مرد نصرانی را بکشند تا در سرزمین خود او را رسوا نکند.
نصرانی چون این را دانست گفت: ای یزید! آیا میخواهی مرا بکشی؟
گفت: بلی.
گفت: بدان که من دیشب پیامبر شما را در خواب دیدم. مرا به بهشت بشارت داد. من در شگفت بودم، اما اکنون راز آن را فهمیدم.
پس کلمه شهادت گفت و مسلمان شد، سپس برخاست و آن سر مبارک را برداشت و به سینه چسبانید و میبوسید و میگریست تا او را شهید کردند.
## شهادت در دربار شام؛ بازرگان روم
در «کامل بهایی» آمده است که در مجلس یزید، بزرگ بازرگانان روم که عبدالشمس نام داشت، حاضر بود. گفت: ای امیر! نزدیک شصت سال است که تجارت میکنم. از قسطنطنیه به مدینه رفتم و ده برد یمنی و ده نافه مشک و دو من عنبر با خود داشتم. به خدمت حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلم رسیدم، در حالی که در خانه امسلمه بود. انس بن مالک برایم اجازه گرفت و من به خدمت آن حضرت رسیدم و این هدایایی را که گفتم، نزد او نهادم. حضرت آنها را از من پذیرفت و من نیز مسلمان شدم. مرا عبدالوهاب نام نهاد، اما اسلامم را از ترس پادشاه روم پنهان کردم.
گفت: من در خدمت حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلم بودم که حسن و حسین علیهماالسلام وارد شدند و حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلم آن دو را بوسید و بر ران خود نشاند. امروز تو سر ایشان را از تن جدا کردهای و با چوب بر دندانهای حسین علیهالسلام میزنی؛ همان جایی که بوسهگاه رسول خدا بود!
در دیار ما دریایی است و در آن دریا جزیرهای، و در آن جزیره صومعهای، و در آن صومعه چهار سُم خر است که میگویند عیسی علیهالسلام روزی بر آن سوار شده بود. آن سُمها را با زر گرفته و در صندوقی نهادهاند. پادشاهان و امیران روم و مردم هر سال به آنجا حج میروند و آن صومعه را طواف میکنند و پارچههای ابریشمی آن سُمها را تازه میکنند و پارچههای کهنه را پارهپاره کرده به تبرک میبرند. شما با فرزند رسول خود چنین میکنید؟!
یزید گفت: این مرد کار ما را تباه کرد. پس دستور داد عبدالوهاب را گردن بزنند.
عبدالوهاب زبان به شهادتین گشود و به نبوت حضرت محمد صلیالله علیه و آله و سلم و امامت حسین علیهالسلام اقرار کرد و یزید و پدران و اجدادش را لعنت نمود. پس از آن او را شهید کردند.
## گفتوگوی منهال با امام سجاد علیهالسلام در بازار شام و چگونگی احوال اهل بیت در شام
سید ابن طاووس روایت کرده است که روزی حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام در بازارهای دمشق عبور میکرد که ناگاه منهال بن عمرو آن حضرت را دید و عرض کرد:
یابن رسولالله! چگونه روزگار میگذرانید؟
حضرت فرمود:
چنانکه بنیاسرائیل در میان آل فرعون بودند؛ همانها که پسرانشان را میکشتند و زنانشان را زنده میگذاشتند و اسیر و خدمتکار خود میکردند. ای منهال! عرب بر عجم افتخار میکرد که محمد از عرب است، و قریش بر دیگر عرب فخر میکرد که محمد صلیالله علیه و آله و سلم قریشی است، و ما که اهلبیت آن حضرتیم، مغضوب و مقتول و پراکندهایم. پس به قضای خدا راضی شدهایم و میگوییم: «اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعُونَ».
## روایت تفسیر قمی از حال اهلبیت علیهمالسلام در شام
شیخ بزرگوار علی بن ابراهیم قمی در تفسیر خود این گفتوگوی امام را در بازارهای شام با منهال نقل کرده، با اندکی تفاوت. و بعد از تشبیه حال خویش به بنیاسرائیل فرموده است: کار «خیر البریه» به جایی رسیده که بعد از پیامبر صلیالله علیه و آله و سلم، بر بالای منبرها ایشان را لعنت میکنند، و کار دشمنان به جایی رسیده که مال و شرف به آنان داده میشود، اما دوستان و محبان ما خوار و بیبهرهاند. و کار مؤمنان همواره چنین بوده است؛ یعنی باید در زیر سلطه دولتهای باطل، ذلیل و مقهور باشند.
پس فرمود: عجم به حق عرب اعتراف داشتند، به سبب آنکه رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم از عرب بود، و عرب به حق قریش اعتراف داشتند، به سبب آنکه رسول خدا از ایشان بود، و قریش به همین سبب بر عرب فخر میکرد و عرب نیز به همین سبب بر عجم فخر میکرد؛ اما ما که اهلبیت پیامبریم، کسی حق ما را نمیشناسد. چنین است روزگار ما.
## روایت مفصلتر از حال اسرا در شام از زبان امام سجاد علیه السلام
از سید محدث جلیل، سید نعمتالله جزایری، در کتاب «انوار نعمانیه» این خبر به صورتی مفصلتر نقل شده است. او میگوید: منهال، امام را در حالی دید که بر عصا تکیه کرده بود و ساقهای پای مبارکش مانند دو نی شده بود و از آنها خون جاری بود و رنگ شریفش زرد شده بود.
چون حال حضرت را پرسید، فرمود:
حال کسی چگونه است که اسیر یزید بن معاویه است، در حالی که زنان ما تا این ساعت شکمشان از غذا سیر نشده و سرهایشان پوشیده نشده و شب و روز را با نوحه و گریه میگذرانند؟
و پس از نقل بخشی از آنچه در روایت تفسیر قمی گذشت، فرمود:
هیچگاه یزید ما را نمیطلبد، مگر آنکه گمان میکنیم قصد کشتن ما را دارد و ما را برای قتل فرا میخواند. «اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعُونَ».
منهال گفت: عرض کردم اکنون کجا میروید؟
فرمود: به جایی که ما را در آن منزل دادهاند؛ سقف ندارد و آفتاب ما را سوزانده است و هوای خوبی در آنجا نیست. اکنون به سبب ضعف بدن، بیرون آمدهام تا لحظهای استراحت کنم و زود بازگردم، از ترس آنکه بر زنان گزندی برسد.
در همین هنگام که با آن حضرت سخن میگفتم، دیدم صدای زنی بلند شد و آن حضرت را صدا زد که: کجا میروی ای نور دیده؟ و آن حضرت زینب دختر علی مرتضی علیهماالسلام بود.
## وضعیت خرابه شام
در «مثیر الاحزان» آمده است که یزید اهلبیت علیهمالسلام را در خانههایی جای داده بود که نه از گرما نگاهشان میداشت و نه از سرما، تا آنکه بدنهایشان پوست باز کرد و زرداب و چرک از آنها جاری شد.
عبارت کتاب چنین است:
«وَاُسْكِنَّ فى مَساكِنَ لا يَقينَ مِنْ حَرٍّ وَلا بَرْدٍ حَتّى تَقَشَّرَتِ الْجُلُودُ وَسالَ الصَّديدُ بَعْدَ كِنِّ الْخُدورِ وَظِلِّ السُّتورِ»در جایگاههایی مسکن داده شدیم که از گرما و سرما ایمنی نداشت، تا آنجا که پوست بدنمان [در اثر آفتاب و سرما] برآمد و زردابه [از زخمهای بدن] جاری شد؛ آن هم پس از آنکه در پردهنشینی و سایهی پردهها [در نهایت عزت و پوشش] بودیم.»
و از بعضی کتابها نقل شده که محل اقامت و مجلس اهلبیت علیهمالسلام در شام، خانهای خراب بوده و مقصود یزید آن بوده که آن خانه بر سر ایشان خراب شود و کشته شوند.
## ماجرای دختر چهار ساله امام حسین علیهالسلام
در «کامل بهایی» از «حاویه» نقل شده است که زنان خاندان نبوت در حال اسیری، شهادت مردانی را که در کربلا کشته شده بودند از پسران و دخترانشان پنهان میداشتند و به هر کودک وعده میدادند که پدر تو به سفری رفته و باز خواهد گشت.
تا آنکه ایشان را به خانه یزید آوردند. دخترکی چهار ساله بود که شبی از خواب بیدار شد و گفت: پدر من حسین علیهالسلام کجاست؟ همین ساعت او را در خواب دیدم؛ سخت پریشان بود.
زنان و کودکان همه به گریه افتادند و فغان از ایشان برخاست. یزید خوابیده بود، از خواب بیدار شد و سبب را پرسید. گفتند: حال چنین است.
در همان لحظه گفت: بروید و سر پدرش را بیاورید و در کنار او بگذارید.
پس آن سر مقدس را آوردند و در کنار آن دختر چهار ساله نهادند.
پرسید: این چیست؟
گفتند: سر پدر توست.
آن دختر ترسید و فریاد کشید و بیمار شد و پس از چند روز جان به حق تسلیم کرد.
و بعضی این خبر را به صورتی مفصلتر نقل کرده اند
## خواب حضرت سکینه علیهاالسلام در شام
شیخ ابن نما روایت کرده است که حضرت سکینه علیهاالسلام در روزهایی که در شام بود، و بنا بر روایت سید در روز چهارم از ورود به شام، در خواب دید که پنج ناقه از نور پیدا شد که بر هر ناقه پیرمردی سوار بود و ملائکه بسیاری آنان را احاطه کرده بودند و با ایشان خادمی بود.
میفرماید: آن خادم نزد من آمد و گفت: ای سکینه! جدّت به تو سلام میرساند.
گفتم: بر رسول خدا سلام باد. ای پیک رسولالله، تو کیستی؟
گفت: من خادمی از خادمان بهشتم.
پرسیدم: این پیران بزرگوار که بر شتر سوار بودند، چه کسانی بودند؟
گفت: اول، آدم صفیالله بود. دوم، ابراهیم خلیلالله بود. سوم، موسی کلیمالله بود. چهارم، عیسی روحالله بود.
گفتم: آن مرد که دست بر ریش خود گرفته بود و از ضعف میافتاد و برمیخاست، که بود؟
گفت: جدّ تو رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم بود.
گفتم: کجا میرود؟
گفت: به زیارت پدرت حسین علیهالسلام میروند.
من چون نام جد خود را شنیدم، دویدم تا خود را به آن حضرت برسانم و شکایت امت را به او کنم. ناگاه دیدم پنج هودج از نور پیدا شد که در هر هودج زنی نشسته بود.
از آن خادم پرسیدم: این زنان چه کسانیاند؟
گفت: اول، حوا امالبشر است. دوم، آسیه زن فرعون است. سوم، مریم دختر عمران است. چهارم، خدیجه دختر خویلد است.
گفتم: این پنجمی کیست که از اندوه دست بر سر گذاشته و گاه میافتد و گاه برمیخیزد؟
گفت: جدّه تو فاطمه زهرا علیهاالسلام است.
من چون نام جدّه خود را شنیدم، دویدم و خود را به هودج او رساندم و در پیش روی او ایستادم و گریستم و فریاد زدم: ای مادر! به خدا قسم که ظالمان این امت حق ما را انکار کردند و جمع ما را پراکنده کردند و حریم ما را مباح کردند. ای مادر! به خدا سوگند حسین علیهالسلام، پدرم را کشتند.
حضرت فاطمه علیهاالسلام فرمود: ای سکینه! بس است. جگرم را آتش زدی و رگ دلم را بریدی. این پیراهن پدرت حسین علیهالسلام با من است و از من جدا نخواهد شد تا خدا را با آن ملاقات کنم.
پس از خواب بیدار شدم.
خواب دیگری نیز از حضرت سکینه علیهاالسلام در شام نقل شده که برای یزید بازگو کرده و علاّمه مجلسی رحمهالله آن را در «جلاء العیون» آورده است.
## معجزات سر مطهر در شام
قطب راوندی از اَعمش روایت کرده است:
من بر گرد کعبه طواف میکردم، ناگاه دیدم مردی دعا میکرد و میگفت: خدایا! مرا بیامرز، میدانم که مرا نمیآمرزی.
چون از سبب نومیدی او پرسیدم، مرا از حرم بیرون برد و گفت: من از آنان بودم که در لشکر عمر سعد بودند و از چهل نفری بودم که سر امام حسین علیهالسلام را به شام بردیم. در راه، معجزات بسیاری از آن سر بزرگوار دیدیم.
چون داخل دمشق شدیم، روزی که آن سر مطهر را به مجلس یزید میبردند، قاتل آن حضرت سر مبارک را برداشت و رجز میخواند که رکاب مرا پر از طلا و نقره کنید، که پادشاه بزرگی را کشتهام و کسی را کشتهام که از جهت پدر و مادر از همه برتر است.
یزید گفت: اگر میدانستی او چنین است، پس چرا او را کشتی؟ و حکم کرد او را بکشند.
سپس سر را در پیش روی خود گذاشت و شادی بسیار کرد و اهل مجلس حجتها بر او تمام کردند و سودی نبخشید، چنانکه پیشتر گذشت.
بعد فرمان داد آن سر منور را در حجرهای که مقابل مجلس عیش و شراب او بود نصب کردند و ما را بر آن سر گماشتند.
من از دیدن معجزات آن سر بزرگوار دچار وحشتی عظیم شده بودم و خوابم نمیبرد. چون پاسی از شب گذشت و همراهانم خوابیدند، ناگاه صداهای بسیاری از آسمان شنیدم. پس شنیدم که منادی گفت: ای آدم! فرود آی. پس حضرت آدم علیهالسلام با ملائکه بسیار فرود آمد. سپس ندایی دیگر شنیدم که: ای ابراهیم! فرود آی. و آن حضرت با فرشتگان بیشمار فرود آمد. بعد ندای دیگری شنیدم: ای موسی! فرود آی. و آن حضرت با بسیاری از ملائکه آمد. و همچنین حضرت عیسی علیهالسلام با ملائکه بیحد و شمار فرود آمد.
پس غلغله عظیمی از هوا به گوشم رسید و ندایی شنیدم که: ای محمد صلیالله علیه و آله و سلم! فرود آی. ناگاه دیدم حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلم با گروههای بسیار از فرشتگان آسمان فرود آمد و فرشتگان بر گرد آن قبّهای که سر مبارک حضرت امام حسین علیهالسلام در آن بود، احاطه کردند.
حضرت رسول اکرم وارد آن قبّه شد. چون نگاهش به آن سر مبارک افتاد، ناتوان شد و نشست. ناگاه دیدم آن نیزهای که سر آن مظلوم بر آن نصب بود خم شد و آن سر در دامان مطهر آن حضرت افتاد. پیامبر، سر را به سینه خود چسبانید و نزد حضرت آدم آورد و فرمود: ای پدرم آدم! ببین که امت من با فرزند دلبند من چه کردهاند.
در این هنگام از ترس بر خود لرزیدم. ناگاه جبرئیل نزد حضرت رسول اکرم آمد و گفت: یا رسولالله! من مأمور زلزله زمینم. دستور بده تا زمین را بلرزانم و بر آنان فریادی زنم تا همه هلاک شوند.
حضرت اجازه نداد.
جبرئیل گفت: پس رخصت بده این چهل نفر را هلاک کنم.
حضرت فرمود: اختیار داری.
پس جبرئیل نزدیک هر یک میرفت و بر او میدمید و آتشی در او میافتاد و میسوخت. چون نوبت به من رسید، استغاثه کردم. حضرت فرمود: او را واگذارید، خدا او را نیامرزد.
پس مرا رها کردند و سر را برداشتند و بردند، و بعد از آن شب، دیگر کسی آن سر مقدس را ندید.
ملحق کردن سرها به اجساد طاهره
مترجم گوید: آنچه در مدفن سر مبارک سیدالشهدا علیه آلاف التحیة و الثناء میان عامه اختلاف است، بسیار است و نقل آن اقوال فایدهای ندارد. مشهور میان علمای شیعه آن است که حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام آن سر را با سرهای دیگر شهدا به کربلا آورد و در روز اربعین به بدنها ملحق گردانید؛ هرچند این قول به حسب بعضی روایات بعید مینماید.
و احادیث بسیار دلالت دارد بر آنکه مردی از شیعیان آن سر مبارک را دزدید و آورد و در بالای سر حضرت امیرالمؤمنین علیهالسلام دفن کرد و به همین سبب زیارت آن حضرت در آنجا سنت است. و این روایت نیز دلالت داشت که حضرت رسول صلیالله علیه و آله و سلم آن سر گرامی را با خود برد.
و در آن شکی نیست که آن سر و بدن، به اشرف اماکن منتقل شده و در عالم قدس به یکدیگر ملحق گردیدهاند، هرچند کیفیت آن بر ما روشن نباشد.
## سرانجام عمر بن سعد
و عمر بن سعد لَعین چون متوجه امارت ری شد، در راه به جهنم واصل شد و به مقصود نرسید.
## توضیح درباره کشته شدن عمر سعد
فقیر گوید: آنچه در آخر خبر مروی از اعمش آمده که عمر سعد در راه ری هلاک شد، درست نمینماید؛ زیرا مختار او را در خانه خودش در کوفه به قتل رساند و دعای مولای ما امام حسین علیهالسلام در حق او مستجاب شد:
«وَسَلَّطَ عَلَيْكَ مَنْ يَذْبَحُكَ بَعْدى عَلى فِراشِكَ»
ترجمه: خداوند کسی را بر تو چیره میکند که پس از من، تو را در بسترت ذبح کند.»
ابوحنیفه دینوری از حمید بن مسلم روایت کرده که گفت: عمر سعد دوست و رفیق من بود. پس از بازگشتش از کربلا و فراغتش از قتل حسین علیهالسلام به دیدنش رفتم و از حالش پرسیدم. گفت: از حال من مپرس؛ زیرا هیچ مسافری بدحالتر از من به خانه خود بازنگشت. پیوند خویشاوندی نزدیک را بریدم و مرتکب کاری بزرگ شدم.
و در «تذکره سبط» آمده است که مردم از او روی گرداندند و دیگر اعتنایی به او نداشتند. هرگاه از کنار گروهی از مردم میگذشت، از او روی برمیگرداندند، و هرگاه داخل مسجد میشد، مردم از مسجد بیرون میرفتند، و هر کس او را میدید، بد میگفت و دشنامش میداد. پس ناچار خانهنشین شد تا آنکه کشته شد.
اَلا لَعْنَةُ اللّهِ عَلَيْهِ
برای مطالعه فصلهای پیشین، میتوانید از لینکهای زیر استفاده کنید:**
👈 [فصل اول: فرستادن سرهای شهداء و حرکت از کربلا
👈 [فصل دوم: کیفیت دفن پیکرهای مطهر شهدای کربلا
👈فصل سوم: ورود اهلبیت به کوفه و خطبه حضرت زینب کبری و امام سجاد علیه السلام]
👈فصل چهارم: ورود اهلبیت امام حسین به دارالاماره کوفه
👈فصل پنجم:نامه ابنزیاد به یزید و بازتاب خبر شهادت در مدینه
👈فصل ششم: نوزدهم محرم دستور یزید به ابنزیاد و آغاز حرکت کاروان اسرا از کوفه به سمت شام
👈فصل هفتم: ورود اسرا و سرهای شهدا به شام
👈فصل هشتم: در ورود اهل بیت علیهمالسلام به مجلس یزید پلید
منبع: منتهی الامال شیخ عباس قمی
***
سلسله مطالب «اسارت اهل بیت»
همچنین جهت مطالعه سایر بخشها و دسترسی به آرشیو کامل این مجموعه در کانال ایتا، بر روی لینک زیر کلیک کنید:
👇👇👇
مشاهده فهرست کامل فصول «اسارت اهل بیت علیهم السلام (دسترسی سریع فصول)»]
مشاهده در ایتا👇