ویرگول
ورودثبت نام
کلام پاک
کلام پاکیا بقیة الله اغثنا و ادرکنا
کلام پاک
کلام پاک
خواندن ۱۰ دقیقه·۱ ماه پیش

شرح وقایع مربوط به جنگ جمل

جنگ جمل (10جمادی الاولی سال36ق)

شرح وقایع جنگ جمل برگرفته از کتاب وقایع الایام شیخ عباس قمی

دهم جمادی الاولی درسال 36 ق، واقعه جمل اتفاق افتاد و از اصحاب جمل سیزده هزار و از اصحاب امیر المؤ منین (ع) پنج هزار نفر کشته شد و شایسته استکه خلاصه آن واقعه ، در این مختصر، ذکر شود:

شروع و آغازگر جنگ جمل

جنگ جمل از طلحه و زبیر شد که بیعت شکستند و به عنوان عمره از مدینه بیرون رفتند و به جانب مکه شدند وحمیرا یعنى عایشه در آن وقت در مکه بود. عبدالله بن عامر که عامل بصره بود از قبل عثمان او نیز پس از قتل عثمان و بیعت مردم با امیر مؤ منان و قرار دادن آن حضرت عثمان ابن حنیف عامل بصره ، از بصره فرار کرد و به مکه شتافت و مدد کرد طلحه و زبیر و حمیرارا. او جمل عسکر نام را که در یمن به دویست دینار خریده شده بود براى حمیرا آورد و ایشان را به جانب بصره حرکت داد چون به حوأب رسیدند، سگهاى (حوأب) پارس کردند و بر شتر حمیرا حمله آوردند. آن زن اسم آن موضوع را پرسید. به او گفتند : حوأب است.

حمیرا استرجاع گفت و یاد فرمایش رسول خدا افتاد که از این مطلب خبر داده بود و او را نهی فرموده بود گفت : مرا به مدینه برگردانید. ابن زبیر و طلحه باپنجاه نفر شهادت دادند که اینجا حوأب نیست و این مرد غلط کرده در نام این موضع ، پس از آنجا حرکت کرده به بصره رفتند"

چون وارد بصره شدند در یک شب به خانه عثمان بن حنیف عامل على علیه السلام ریختند و او را اسیر کردند و بسیار زدند و ریش او را کندند، پس قصد بیت المال کردند، خزان و موکلین مانع شدند، ایشان جمعى را مجروحو کردند و هفتاد نفر از آنهارا کشتند که پنجاه تن از ایشان صبرا مقتول شدند و هم حکیم بن جبله عبدى را که از سادات عبدالقیس بود، مظلومانه کشتند.

اقدام امیرالمومنین

چون چهارماه از واقعه خروج طلحه و زبیر گذشت ، امیر المؤ منین با هفتصد سوار که جمله اى از ایشان از اهل بدر از طایفه انصار بودند، به جهت دفع ایشان از مدینه حرکت فرمود و پیوسته به جهت یارى ان حضرت از مدینه و طى لشگر آمد و ملحق شد.

چون آن حضرت به (ربذه) رسید، کاغذى به ابوموسى اشعرى نوشت که در آن وقت عامل کافه بود که مردم را به جهاد حرکت دهد ابوموسى مردم را از جهاد متوقف کرد. چون این خبر به حضرت رسید، قرطة بن کعب انصارى را عامل کوفه کرد و به ابوموسى نوشت که : از حکومت کوفه ، عزل کردم یابن الحائک "6" این اول اذیت تو بمانیست بلکه باید ما از تو مصیبتها ببینیم و این اشاره بود ظاهرا بآنچه از ابوموسى ظاهر شد در زمان نصب حکمین که او و عمروعاص باشند و چون امیرالمؤ منین (ع ) به (ذی قار) رسید، امام حسن (ع) و عماریاسر را به کوفه فرستاد مردم آنجا را به جهاد بصریین کوچ دهند، پس ایشان به کوفه شدند و قریب هفت هزار کوفى را به جهت یارى امیر المؤ منین کوچ داده و به آن جناب ملحق شدند و آن حضرت با سپاه مسعود داخل بصره شد و با آن حضرت بود ابوایوب انصارى و خزیمة بن ثابت ذى الشهادتین ابوقتاده ، عمار یاسر ، قیس بن سعد بن عباده ، عبدالله و قثم پسران عباس ، حسنین (ع) و محمد حنفیه عبدالله جعفر و اولاد عقیل و جمله اى از فتیان بنى هاشم و مشایخ بدر، از مهاجر و انصار.

چون مصاف جنگ آماده شد، حضرت امیر المؤمنین مسلم مجاشعى را باقرآنى فرستاد به میدان که بصریان را به حکم قرآن بخواند بصریان مسلم را هدف تیر ساختند و شهیدش کردند پس جنازه او را به خدمت آن حضرت بردند، مادرش در آن واقعه حاضر بود و در مرثیه فرزند خود این اشعاری گفت.

امیرالمؤ منین علیه السلام فرمان داد که هیچکس از شما ابتدا به جنگ نکند و تیر و نیزه بکارنبرد، ولیکن اصحاب آن حضرت منتظر بودند تا چه شود که ناگاه عبدالله بن بدیل ابن ورقاء خزاعى از میمنه جنازه برادرش را آورد که بصریان او را کشته اند و از مسیره نیز مردى را آوردند که به تیر بصریان کشته شده بود و هم عمار یاسر ما بین دو صف رفت و مردم را موعظتى کرد تا شاید از گمراهى روى بر تابند، او را نیز تیر باران کردند. عمار برگشت و عرض کرد یا على ! چه انتظار میبرید، این لشکر جز مقاتلک و جنگ چیز دیگر مقصدى ندارند.

سخن امیرالمومنین با زبیر قبل از شروع جنگ جمل

على علیه السلام بدون سلاح از میان صف بیرون شد و در آن وقت بر استر رسول خدا صلى الله علیه وآله سوار بود، زبیر را ندا در داد زبیر با سلاح کامل بنزد آن حضرت آمد، حمیرا از رفتن زبیر بنزد آن حضرت وحشتناک شد و گفت : اسماء! خواهرم بیوه گشت. به او گفتند: مترس امیر المؤ منین بى سلاح است .حمیرا آن وقت مطمئن شد و چون زبیر مقابل حضرت امیرالمؤ منین رسید، آن جناب فرمود: براى چه به جنگ من بیرون شدى ؟ گفت : به جهت مطالبه خون عثمان فرمود:خدا بکشد هر کدام از ما را که در خون عثمان مداخله کرده باشیم هان اى زبیر یاد میاورى آن روز ی را که رسول خدا را ملاقات کردى و آن جناب سوار بر حمارى بود چون مرادید تبسم کرد و سلام بر من نمود، تو نیز خنده کردى و گفتى یا رسول الله ! على دست از تکبر خویش بر نمیدارد فرمود: که على تکبر ندارد آیا دوست میدارى او را؟ گفتى : بخدا قسم که او را دوست میدارم فرمود: و الله به جنگ او خواهى شد از روى ظلم. زبیر چون این بشنید، گفت : استغفر الله من این حدیث را فراموش کرده بودم و اگر یاد میداشتم به جنگ تو بیرون نمیشدم ، الحال چکنم که کار از کار گذشته و دو لشکر به مصاف هم در آمده اند و بیرون رفتن من از جنگ براى من عار است حضرت فرمود: عار بهتر از نار است .

پشیمانی زبیر از جنگ با امیرالمؤمنین

پس زبیر برگشت و با پسر نا اهل خود عبدالله گفت : که على یاد من آورد مطلبى را که من فراموش کرده بودم ناچار دست از جنگ او برداشتم . پسر گفت : نه بخدا قسم از شمشیرهاى بنى عبدالمطلب ترسیدى و حق دارى گفت : چنین نیست ، بخدا قسم ، ترس مرا فرو نگرفته ، بلکه من عار را بر نار اختیار کردم .

آنگاه گفت : اى پسر! مرا بترس سرزنش میکنى اینک ببین شجاعت مرا، پس نیزه خود را حرکت داد و بر میمنه لشکر امیر المومنین علیه السلام حمله کرد.

حضرت فرمود: که زبیر را کارى نداشته باشید و از براى او کوچه دهید که بنایش بر جنگ نیست ، پس زبیر چون از میمنه به میسره تاخت ، پس از آن بر قلب لشکر زد آنگاه بسوى عبدالله برگشت و گفت اى پسر! شخص ترسان میتواند چنین کارى کند که من کردم ؟

کشته شدن زبیر

پس در همان وقت روى از جنگ بر تافت و به وادى السباع تاخت و در آن وادى احنف بن قیس باطایفه بنى تمیم عزلت گزیده بود شخصى با او گفت که این زبیر است گفت : مرا با زبیر چه کار وحال آنکه دو طایفه عظیمه را بهم انداخته و خود راه سلامت جسته .

پس جمعى از بنى تمیم به زبیر ملحق شدند و عمرو بن جرموز بر ایشان پیشى گرفت بنزد زبیر رفت ، دید میخواهد نماز بخواند چون زبیر مشغول نماز شد عمرو او را ضربتى زد و بکشت و بقولى در وقت خواب او را بکشت ، آنگاه شمشیر و خاتم او را برداشت و بقولى سر او را نیز حمل کرد و بنزد امیر المومنین (ع) آورد.

سخن امیرالمومنین بعد از کشته شدن زبیر

حضرت شمشیر زبیر را بر دست گرفت و فرمود: سیف طالما جلى الکرب عن وجه رسول الله این شمشیریست که غصه ها از روى پیغمبر (ص) بر طرف کرده همانا زبیر شخصى ضعیف نبود ولکنه الحین و مصارع السوء و بشر قاتل ابن صفیه فى النار

نقل است که چون عمروبن جرموز بشارت نار شنید، این اشعار بگفت :

من سر زبیر را برای علی آوردم،

و به لطف او امیدوار بودم،

پس پیش از دیدن جهنم به او مژده داده شد،

و چه مژده بدی است، این هدیه!

زبیر بسن هفتادو پنج بقتل رسید و قبرش در وادى السباع است و طلحه را مروان بن الحکم تیرى براکحلش زد و چندان خون از او آمد تا بمرد و در بصره مدفون گشت

شجاعت امام حسن مجتبی در جنگ جمل

کعب بن سور قاضى در آن روز قرآنى حمایل کرده بود و با طایفه (بنوضبه) دور شتر حمیرا را گرفته بودند

هفتاد دست از بنوضبه در آنواقعه به جهت زمام جمل قطع شد و هر یک از ایشان که دستش بریده میگشت و زمام را رها میکرد دیگرى مهار او را میگرفت و هر چه آن شتر را پى میکردند باز بجاى خود ایستاد بود تا آخر الامر امیر المؤمنین پسرش محمد حنفیه را طلبید و نیزه خود را به او داده، فرمود: " شتر عایشه را هدف این نیزه قرار ده و آن را از پای درآور." محمد نیزه مخصوص پدر را گرفته و حمله کرد، ولی بنو ضبه(که اطراف شتر عایشه بودند و بسختی از آن حمایت می کردند)مانع پیشرفت او شده و او را از رسیدن به شتر بازداشتند، و محمد بناچار نزد پدر بازگشت. در این وقت حسن بن علی(ع) پیش رفت و نیزه را از او گرفته و به سوی شتر حمله کرد و خود را بدان رسانده و نیزه اش را به او زده، بازگشت در حالی که خون آن شتر بر نیزه بود. محمد که این منظره را دید، رنگش دگرگون شد(و خجالت کشید). امیر المؤمنین بدو فرمود: "ناراحت مشو که او فرزند پیغمبر است و تو فرزند علی هستی!"

(ظاهرا علت مخالفت عایشه با دفن امام حسن مجتبی علیه السلام در کنار رسول الله همین ماجرا بود)

مشاهده اشعار منتخب امام حسن مجتبی علیه السلام

گفتگوی امیرالمومنین با عایشه بعد از خاتمه جنگ جمل

امیرالمومنین (ع) بیامد و قضیبى به هودج حمیرا زد و فرمود: یا حمیرا! پیغمبر تو را امر کرده بود که به جنگ بیرون شوى؟ آیا تو را امر نفرمود که در خانه خود بنشینى و بیرون نشوى ؟ سوگند به خدا! که انصاف ندادند آنانکه زنهاى خود را پشت پرده مستور داشتند و تو را بیرون آوردند.

پس محمد بن ابى بکر خواهر را از هودج بیرون کشید. امیرالمومنین (ع) فرمود: تا او را در خانه صفیه بنت الحارث بن ابى طلحه بردند و این واقعه در روز پنج شنبه دهم این ماه ، سنه 36، واقع شده در موضع معروف به حریبة در بصره .

زیدن بن صوحان با دو برادر خود سبحان خطیب و صعصعه در لشکر امیرالمومنین بودند و و رایت آن حضرت در دست سبحان بود، چون سبحان شهید شد علم را زید گرفت چون زید شهید شد، صعصعه علم را گرفت و او زنده بود تا ایام معاویه که در کوفه وفات یافت و زید از ابدال بشمار میرفت و چون بر زمین افتاد جناب على علیه السلام بالاى سرش آمد و فرمود رحمک الله یا زید کنت خفیف المونة عظیم المعونة ."20"

یعنى : اى زید خداى رحمت کناد تو را که مؤونت تعقات دنیوى تو را اندک بود و معاونت و امداد تو در دین بسیار.

عفو و بخشش امیرالمومنین بعد از جنگ

و امیرالمؤمنین بعد از جنگ ، پا در طریق عفو و صفح گذاشت عبدالله بن زبیر و ولید بن عقبه و اولاد عثمان و سایر بنى امیه را عفو فرمود و از ایشان در گذشت و حسنین علیهماالسلام شفاعت از مروان حکم کردند حضرت از او نیز در گذشت و ایشان را از کشتن ایمن فرمود و حمیرا را به طریق خوشى به مدینه فرستاد و از کلمات عمروعاص است که به عایشه گفت :اى عایشه دوست داشتم که در جنگ جمل کشته میشدى . گفت : براى چه . عمرو گفت از براى آنکه به اجل خود مرده بودى و داخل میشدى بهشت را و ما آنرا بزرگتر شناعتى میگرفتیم بر على علیه السلام ."22"

و هدایت بسوی گفتار پاک اشعار 73 ثارالله

کلام پاک

مشاهده شرح وقایع مربوط به اهل بیت علیهم السلام

منابع:

مناقب،ج3،ص148.

20-رجال علامه حلی،ص73.

22-الاحتجاج،ج1،ص241"

وقایع الایام شیخ عباس قمی

جنگ
۰
۰
کلام پاک
کلام پاک
یا بقیة الله اغثنا و ادرکنا
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید