
روایتی از حوادث و وصیتهای مربوط به رحلت رسول خدا برگرفته از منابع معتبر بازنویسی شده به زبان ساده و امروزی
اكـثـر عـلمـاى شیعه وسنی بر این اعـتـقـادند که كـه ارتـحـال سيد انبياء صلى اللّه عليه و آله و سلّم به عالم باقی در روز دوشنبه بوده است و اكثر علماى شيعى را اعتقاد آن است كه آن روز بيست و هشتم ماه صفر بوده است و اكثر علماى اهـل سـنـت دوازدهم ماه ربيع الاول گفته اند.
و در كشف الغمّه از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده است كه آن حضرت در سال دهم هجرت به عالم بقا رحلت نمود و ازعمر شـريـف آن حـضـرت شـصـت و سـه سـال گـذشـتـه بـود؛ چـهـل سـال در مـكـه مـانـد تـا وحـى بـر او نـازل شـد و بـعـد از آن سـيـزده سـال ديـگـر در مـكـه مـانـد و چـون بـه مـديـنـه هـجـرت کرد پـنـجـاه و سـه سـال از عـمـر شـريـفـش میگذشت و ده سـال بعد از هجرت در مدينه ماند و وفات آن حضرت در دوم ماه ربيع الاوّل روز دوشنبه واقع شد؛
مـؤ لف گـويـد: كـه واقـع شـدن وفـات آن حـضـرت در دوم ربـيـع الا وّل مـوافـق بـا قـول بـعـضـى از اهـل سـنـت اسـت و از عـلمـاى شـيـعـه كـسـى قـائل بـه آن نـشـده پـس شـايـد ايـن فـقـره از روايـت محمول بر تقيه باشد یعنی تاریخِ مورد نظرِ شیعه، معتبرتر است
چگونگی وفات حضرت رسول و وصيّت هاى آن بزرگوار روايـت گوناگونی دارد و ما در اينجا اكتفا مى كنيم به آنچه شيخ مفيد و طبرسى رضوان اللّه عليهما گفته اند.
بازگشت از حجّة الوداع و سفارش به دوری از فتنه و بدعت
«وقتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) از حجّةالوداع بازگشتند و برای ایشان مشخص شد که زمان رفتنش از این جهان به سوی ابدیت نزدیک شده است، مدام در میان یاران خود سخنرانی میکردند. ایشان در این سخنها، اصحاب را از فتنههایی که قرار بود پس از خودشان رخ دهد، برحذر میداشتند و به آنها وصیت میکردند که هرگز از سنت و راه و روش ایشان دست نکشند و در دین خدا دچار بدعت و نوآوریهای نادرست نشوند.
همچنین ایشان تأکید میکردند که به عترت و اهل بیت خود تکیه کنند و اطاعت، یاری، حمایت و پیروی از آنها را بر خود واجب بدانند. ایشان همواره آنها را از پراکندگی، اختلاف و بازگشت از دین (مرتد شدن) باز میداشتند و این مطلب را بارها تکرار میکردند که: «ای مردم! من مانند پیشینیان خود از میان شما میروم و شما در حوض کوثر بر من وارد خواهید شد؛ و من از شما درباره دو چیز بسیار ارزشمند و بزرگ که میانتان گذاشتهام، سؤال خواهم کرد: کتاب خدا و عترتی که همان اهل بیت من هستند.»،
«پس دقت کنید که چگونه میخواهید با تکیه بر این دو چیز، امرِ خلافت (رهبری) را پیش ببرید؛ همانگونه که خداوندِ دقیق و آگاه به من خبر داده است که این دو (کتاب خدا و اهل بیت) هرگز از هم جدا نمیشوند، تا زمانی که شما در حوض کوثر بر من وارد شوید.
به درستی که من این دو چیز را میان شما میگذارم و میروم؛ پس از اهل بیت من الگو بگیرید، از آنها پراکنده نشوید و در حق آنها کوتاهی نکنید، که در غیر این صورت نابود خواهید شد؛ و [هرگز] سعی نکنید به آنها چیزی بیاموزید، چرا که آنها از شما داناترند.
و [چنین میبینم] که شما پس از من، از دین بازگشته و کافر خواهید شد و شمشیرها را به سوی یکدیگر خواهید کشید؛ پس [بدانید که] در آن روز، من و علی را خواهید دید که همچون سیل، با فراوانی، سرعت و شدت، بر شما وارد میشویم.»(کنایه از اینکه من و علی در روز قیامت با چنان قدرت و ابهتی جلوی شما ظاهر میشویم که هیچ راه فراری نخواهید داشت)
. و بدانيد كه على بن ابى طالب پسر عمو و وصی و جانشین من اسـت و جنگ خـواهـد كـرد بـر تـاءويـل قـرآن چـنـانـكـه مـن جنگ كردم بر تنزيل قرآن (همانطور که من با دشمنان جنگیدم تا متنِ قرآن را از نابودی حفظ کنم، علی هم بعد از من با کسانی خواهد جنگید که میخواهند معنای حقیقیِ قرآن را تحریف کنند و با تفسیرهای غلط، آن را از مسیر اصلیاش منحرف سازند.).
و ازاين سخنان در مجالس مختلف مى فرمود.
فرستادن لشکر اسامة بن زید به جهت خالی شدن شهر از منافقین
پس اُساَمة بن زيد را امير كرد و لشكرى از منافقان و اهل فتنه و غير ايشان براى او ترتيب داد و امر كرد او را كه با اكثر صحابه بيرون رود به سوى بلاد روم به آن موضعى كه پدرش در آنـجـا شـهـيـد شـده بـود و مقصود حـضـرت از فرستادن اين لشكر آن بود كه مدينه از اهل فتنه خالى شود و كسى با حضرت اميرالمؤ منين عليه السّلام اختلاف نكند تا امر خلافت بـر آن حضرت تثبیت گردد و به مردم زیاد تاکید میکرد در رفتن، و اُسامه را به منطقه جُرْف فرستاد و دستور داد كه در آنجا بماند تا لشكر نزد او جـمـع شـونـد.
او دستور داد که مردم را از آنجا بیرون کنند و همزمان به آنها هشدار میداد که دیر نکنند و زودتر بروند. در همین حال، ناگهان بیماری شدیدی به ایشان دست داد که در نهایت، به خواست الهی، ایشان را به رحمت خداوند رساند. وقتی ایشان آن حال را دید، دست امیرالمؤمنین (علیهالسلام) را گرفت و به سمت بقيع حرکت کرد؛ بسیاری از اصحاب نیز به دنبال او بیرون آمدند. ایشان فرمود: «خداوند به من دستور داده است که برای مردگانِ بقيع طلب آمرزش کنم.»
وقتی به بقيع رسید، گفت: «سلام بر شما ای اهل قبرهای آرام! خوشا به حال شما که صبحگاه در آن جایگاه هستید و از فتنههایی که در انتظار مردم است، نجات یافتهاید.» زیرا واقعاً فتنههای بسیار بزرگی، درست مثل تکههای تاریکیِ شب، در پیش روی مردم است. ایشان مدتی در آنجا ایستاد و برای تمام اهل بقيع دعا کرد و طلب بخشش نمود.
سپس رو به سوی امیرالمؤمنین (علیهالسلام) کرد و فرمود: «جبرئیل هر سال قرآن را یک بار بر من عرضه میکرد، اما امسال دو بار آن را برایم خواند. گمان میکنم دلیل این اتفاق این است که مرگ من نزدیک شده است.» و سپس ادامه داد: «ای علی! من واقعاً میان آنچه خداوند برایم قرار داده، یعنی انتخاب میان داراییهای دنیا و ماندگار شدن در آن، یا رفتن به بهشت، یکی را برگزیدم. من دیدار پروردگارم را انتخاب کردم. پس وقتی از دنیا رفتم، عورت مرا بپوشان؛ زیرا هر کس به عورت من چشم بدوزد، کور خواهد شد.»
پس از آن، ایشان به منزل خود بازگشت و بیماریاش شدت گرفت. سه روز بعد، در حالی که بر سر خود پارچهای (عصابه) بسته بود، به مسجد آمد. در حالی که از یک طرف به شانه امیرالمؤمنین و از طرف دیگر به شانه فضل بن عبّاس تکیه کرده بود، بالا رفت و بر منبر نشست و گفت: «ای مردم! زمان آن نزدیک شده است که من از میان شما بروم و غایب شوم. هر كه را نزد من وعده باشد بيايد وعX.بـه نـزد حـضـرت آمـد و التماس كرد و آن حضرت را به خانه خود برد و چون به خانه عايشه رفت مرض آن حضرت شديد شد.
پـس بـلال هـنـگـام نـمـاز صـبـح آمـد و در آن وقـت حـضـرت مـتـوجـّه عـالم قـدس بـود چـون بـلال نـداى نماز در داد حضرت متوجه نشدند
در این میان، عایشه گفت: «به ابوبکر بگویید با مردم نماز بخواند» و حفصه نیز گفت: «به عمر بگویید با مردم نماز بخواند.»
پیامبر وقتی سخن آنها را شنید و متوجه هدفشان شد، فرمود: «از این حرفها دست بردارید؛ شما مثل آن زنانی هستید که میخواستند یوسف را به گمراه کنند.
لعنت کردن کسانی که از لشکر اسامه تخلّف کردند
و چون حضرت امر كرده بود كه شـيـخـَيـْن با لشكر اُسامه بيرون روند و در اين وقت از سخنان آن دو زن فهمید كه ايشان به مدينه برگشته اند بسيار غمگين شد و با آن شدّت مرض برخاست كه مبادا يكى از آن دو نـفـر بـا مـردم نـمـاز بخواند و اين باعث شبهه مردم شود و دست بر دوش اميرالمؤ منين عليه السّلام و فضل بن عبّاس انداخته با نهايت ضعف و ناتوانى پاهاى نازنين خود را مى كشيد تا به مسجد رسيد و وقتی نزديك محراب شد ديد ابوبكر در محراب بـه جـاى آن حـضـرت ايـسـتـاده اسـت و به نماز شروع كرده است ؛ پس به دست مبارك خود اشـاره كرد كه عقب بايست و خود داخل محراب شد و نماز را از سر گرفت و اعتنا نكرد به آن مـقـدار نمازى كه خوانده بود و چون سلام نماز گفت به خانه برگشت و ابوبکروعمر و عده ای از مـسـلمـانـان را طلبيد و فرمود كه من نگفتم كه با لشكر اسامه بيرون رويد؟
گفتند: بلى يا رسول اللّه ! چنين گفتى .
فرمود: پس چرا امر مرا اطاعت نكرديد؟
ابوبكر گـفت كه من بيرون رفتم و برگشتم براى آنكه عهد خود را با تو تازه كنم . عمر گفت : يـارسـول اللّه ! مـن بـيـرون نرفتم براى آنكه نخواستم كه خبر بيمارى ترا از ديگران بـپـرسـم.
پس حضرت رسول فرمود كه روانه كنيد لشكر اسـامـه را و بـيـرون رويد با لشكر اسامه . و به روايتى فرمود خدا لعـنـت كـنـد كـسـى را كـه تـخـلّف نـمـايـد از لشـكـر اسـامـه سـه مـرتبه اين سخن را تکرار فـرمـود و به خاطر خستگیِ ناشی از رفتن به مسجد و بازگشتن به خانه، و همچنین به دلیل غم و اندوهی که از مشاهده آن ناملایمات و رفتارهای ناشایست بر ایشان عارض شده بود، از حال رفتند و بیهوش شدند؛ با دیدن این صحنه، مسلمانان بسیار گریستند. و صداى نوحه و گريه از زنان و فرزندان آن حضرت بلند شد و شـيـون از مـردان و زنـان مـسـلمـانـان برخاست.
فرمود بیارید قلم و کاغذ که بنویسم چیزی که هرگز گمراه نشوید.( ان الرجل لیهجر ! )
پس حضرت چشم مبارك گشود و به سوى ايـشـان نـظـر كـرد و فـرمـود كـه بـيـاوريـد از براى من دواتى و كتف گوسفندى تا آنكه بـنـويسم از براى شما نامه اى كه هرگز گمراه نشويد ؛ پس يكى از صحابه برخاست كـه دوات و كـتف را بياورد، عمر گفت : برگرد كه اين مرد هذيان مى گويد! و بيمارى بر او غـالب گـرديـده اسـت ! و مـا را كـتاب خدا(قرآن) بس است !
پس اختلاف كردند آنـهـا كـه در آن خـانـه بـودنـد بـعـضـى گـفـتـنـد كـه قـول ، قـول عـُمـر اسـت و بـعـضـى گـفـتـنـد كـه قـول ، قـول رسـول خـدا صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم اسـت و گـفـتـنـد كه در چنين حالى چگونه مخالفت حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم روا باشد؛ پس بار ديگر پرسيدند كـه آيا بياوريم آنچه خواستى يا رسول اللّه ؟ فرمود كه بعد از اين سخنان كه از شما شـنـيـدم مـرا حـاجـتـى بـه آن نـيـسـت ولكـن وصـيـّت مـى كـنـم شـمـا را كـه بـا اهـل بـيـت مـن نـيكو رفتار كنيد.
و حضرت روی خود را از آنها [کسانی که در اتاق بودند] برگرداند و آنها برخاستند و از اتاق بیرون رفتند. در کنار ایشان فقط عباس، فرزندش فضل، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) و اهلبیت اختصاصی آن حضرت باقی ماندند.
در این هنگام عباس به پیامبر (ص) گفت: «یا رسولالله! اگر امر خلافت قرار است در میان ما بنیهاشم بماند، ما را مژده بده تا دلمان شاد شود؛ و اگر میدانی که [بعد از شما] بر ما ستم خواهند کرد و خلافت را از ما غصب میکنند، پس به اصحاب خود در مورد ما سفارش کنید.»
حضرت فرمود: «شما را بعد از من ضعیف خواهند کرد و بر شما پیروز خواهند شد.» پس از این پاسخ، پیامبر (ص) سکوت کرد و مردم در حالی که میگریستند و از زنده ماندنِ دوباره ایشان ناامید شده بودند، از نزدشان برخواستند.
ادای دِین و امانت رسول الله توسط امیرالمومنین
وقتی آنها (از اتاق) بیرون رفتند، پیامبر فرمود: «برادرم علی و عمویم عباس را نزد من بازگردانید.» پس کسی را فرستادند و آنها را حاضر کردند. همین که عباس در مجلس قرار گرفت، پیامبر رو به او کردند و فرمودند: «ای عموی پیامبر! آیا وصیت مرا میپذیری، به وعدههایم عمل میکنی و مسئولیت و امانت مرا به کمال ادا مینمایی؟»
عباس گفت: «یا رسولالله! عموی تو پیرمردی است با خانوادهای بسیار زیاد؛ پیش از این، بخشش و عطای تو [به دیگران] بر باد رفته است و بخشندگی تو از ابرهای بهاری نیز فراتر رفته [و بسیار وسیع است]، اما مال و دارایی من توانِ رسیدگی به تمام وعدهها و بخششهای تو را ندارد [یعنی نمیتوانم از پسِ جبران یا ادای همه آنها برآیم].»
پس پیامبر روی مبارک خود را به سوی امیرالمؤمنین برگرداندند و فرمودند: «ای برادر! آیا تو وصیت مرا میپذیری، به وعدههایم عمل میکنی، دینها و بدهیهای مرا ادا مینمایی و پس از من، مسئولیت و مدیریت امور اهلبیت مرا بر عهده میگیری؟»
امیرالمؤمنین پاسخ دادند: «بله، ای رسول خدا! فـرمـود: نـزديـك مـن بـيـا، چـون نـزديـك آن حـضـرت رفـت حـضـرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم او را به خود چسبانيد پس بيرون كرد انگشتر خود را و فـرمـود: بگير اين را و بر انگشت خود كن و طلبيد شمشير و زره و جميع اسلحه خود را و بـه امـيـرالمؤ منين عليه السّلام عطا كرد و پس طلبيد آن دستمالى را كه بر شكم خود مى بـسـت وقتى كه سلاح مى پوشيد در جنگ و به اميرالمؤ منين عليه السّلام داد؛ پس فرمود برخيز برو به سوى منزل خود به یاری خداى تعالى ؛ پس چون روز ديگر شد مریضی آن حضرت سنگين شد و مردم را منع كردند از ملاقات آن حضرت و اميرالمؤ منين عليه السّلام ملازم خدمت آن حضرت بود و از او جدا نمیشد مگر براى حاجت ضرورى
امیرالمومنین برادر و یاور رسول الله
پس حضرت رسـول صـلى اللّه عـليـه و آله و سلّم به حال خود آمد فرمود: بخوانيد براى من برادر و يـاور مـرا؛ پـس ضـعف او را فرو گرفت و ساكت شد.
عايشه گفت : بخوانيد ابوبكر را! پس ابوبكر آمد و بالاى سر آن حضرت نشست چون حضرت چشم خود را باز كرد و نظرش به او افتاد روى خود را برگردانيد. ابوبكر برخاست و بيرون رفت و مى گفت : اگر حاجتى بـه من داشت می گفت.
باز حضرت کلامش را تکرار فرمود؛ حفصه گفت : بگویید عـمـر بیاید ! چـون عـمـر آمد و حـضـرت او را ديد از او هم اعراض فرمود؛
دوباره فرمود بگویید برادر و ياورم بیاید؛ امّ سلمه گفت : بخوانيد على را همانا كه پيغمبر غير او را قصد نكرده .
چون اميرالمؤ منين عليه السّلام حاضر شد اشاره كرد پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم بـه سـوى او كـه نـزديـك مـن بـيـا؛ پـس امـيـرالمؤمنين عليه السّلام خود را به آن حضرت چـسـبـانـيـد و پیامبر به مدتی طولانی، اسرار را با او در میان گذاشت ؛ پس امـيـرالمـؤ مـنـيـن عـليـه السـّلام بـرخـاسـت و در گـوشـه اى نـشـسـت و حـضـرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم در خواب رفت.
پس اميرالمؤمنين عليه السّلام بيرون آمد مردم به او گفتند: يا اباالحسن چه رازى بود كه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم با تو مى گفت ؟ حضرت فرمود كه هزار باب از علم تعليمبه من آموخت كه از هر بابى هزار بـاب باز مـى شـود و وصيّت كرد مرا به آن چيزى كه به جا خواهم آورد آن را ان شاء اللّه تعالى.
لحظات آخر سرِ رسول خدا در دامن امیرالمومنین
پـس چـون مـریضی حـضـرت رسـول صـلى اللّه عليه و آله و سلّم سنگين شد و رحلت او به بهشت نزديك گرديد، حضرت اميرالمؤ منين عليه السّلام را فرمود كه يا على سر مرا در دامن خود گذار كه امر خداوند عالميان رسيده است و چون جان من بيرون آيد آن را به دست خود بگير و بر روى خود بكش پس روى مرا به سوى قبله بگردان و متوجّه تجهيز من شو و اوّل تو بر من نماز كن و از من جدا مشو تا مرا به قبر من بسپارى و در جميع اين امور از حـق تـعـالى يارى بجوى ؛ چون حضرت امير سر مبارك سید انبیا را در دامن خود گذاشت حـضـرت بـى هـوش شـد، پـس حـضـرت فـاطـمـه عـليـهـاالسـّلام نـظـر بـه جمال بى مثال آن حضرت مى كرد و مى گريست و ندبه مى كرد و مى گفت :
شعر :
وَاَبْيَضُ يُسْتَسْقَى الْغَمامُ بِوَجْهِهِ
ثِمال الْيَتامى عِصْمَةٌ لِلاَرامِلِ(335)
؛ يـعـنـى حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم سفيد روئى است كه مردم به بركت روى او طـلب بـاران مـى كـنند و فريادرس يتيمان و پناه بيوه زنان است ؛ چون آن حضرت صـداى نـور ديـده خـود فـاطـمه را شنيد ديده خود گشود و به صداى ضعيفى گفت كه اى دختر! اين سخن عمّ تو ابوطالب است اين را مگو بلكه بگو:
(وَمـا مـُحَّمـَدٌ اِلاّ رَسـُولٌ قـَدْ خـَلَتْ مـِنْ قـَبـْلِهِ الرُسـُلُ اَفـَاِنْ مـاتَ اَوْقـُتـِلَ انـْقـَلَبْتُمْ عَلى اَعْقابِكُمْ).(336)
پس فاطمه بسيار گريست ، پس حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلم او را اشاره كـرد كـه نـزديك من بيا؛ چون فاطمه عليهاالسّلام نزديك او رفت ، رازى در گوش او گفت كه صورت فاطمه برافروخته شد و شاد گرديد! پس چون روح مقدّس آن حضرت مفارقت كرد حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام دست راستش در زير گلوى آن حضرت بود، پس جان شـريـف رسـول خـدا صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم از مـيان دست اميرالمؤ منين عليه السّلام بـيـرون رفـت ، پـس دسـت خـود را بـلنـد كـرد و بـر رُوى خـود كشيد؛ پس چشم های حقّ بين پیامبر را بست و عبا بر قامت بزرگوارش كشيد، پس مشغول گرديد بر امر تجهيز آن حضرت.
چرا اندوه و گریه حضرت زهرا کنار بستر رسول خدا تسکین یافت
روايـت شـده كـه از حضرت فاطمه عليهاالسّلام پرسيدند كه اين چه راز بود كه پيغمبر صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلّم بـا تـو گـفـت كـه انـدوه تـو تبدیل بـه شـادى شد و نگرانی و اضطراب تو تسكين يافت ؟
فرمود كه پدر بزرگوارم مرا خبر داد كه اول كسى كه از اهل بيت به او ملحق خواهد شد من خواهم بود و مدت حيات من بعد از او طولی نخواهد کشید و به اين سبب شدت اندوه و حزن من تسكين يافت !
غسل، دفن و نماز رسول خدا توسط امیرالمومنین
پس امیرالمؤ منين مـتـوجـه غـسـل او شـد و خواست فـضـل بـن عباس را و امر كرد او را كه آب به او بدهد پس غـسـل داد او را بـعد از اينكه چشم خود را بسته بود. پس پاره كرد پيراهن آن حضرت را از نـزد گـريبان تا مقابل ناف مبارك آن حضرت ، و حضرت اميرالمؤ منين عليه السّلام مباشر غـسـل و حنوط و كفن آن حضرت بود و (فضل ) آب به او مى داد و کمک مى كرد آن حضرت را بـر غـسـل دادن ؛ پـس چـون امـيـرالمـؤمـنـيـن عـليـه السـّلام از غـسـل آن حـضـرت فـارغ شد پيش ايستاد و به تنهايى بر آن حضرت نماز كرد و هيچ كس شرکت نكرد با آن حضرت در نماز خواندن بر پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم و مردم درمـسجد جمع شده بودند و گفتگو مى كردند در باب اينكه چه كسى را پیش نماز بگذارند در نماز بـر آن حـضـرت و در كـجـا دفـن كـنند آن جناب را ؛ پس حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام بيرون آمد و رفت نزد آنها و فرمود: كه همانا پیامبر امام و پـيـشـواى مـا اسـت در حال حيات و بعد از مرگ پس دسته دسته مردم بيايند بر آن حضرت نـمـاز كـنـند بدون پیش نمازی و بروند به درستى كه حق تعالى قبض روح نمى فرمايد پـيـغـمـبـرى را در مكانى مگراينكه پسنديده آن مكان را از براى قبر او و من پيغمبر را دفن خواهم نمود در حجره اى كه وفات آن حضرت در آن واقع شده .
پس مردم تسليم كردند اين امر را و راضى شدند به آن پس چون مسلمانان از نماز بر آن حـضرت فارغ شدند عباس عموى پيغمبر مردى را روانه كرد به سوى ابوعبيده جرّاح كه (قـبـر كـن ) اهـل مـكـه بـود و ديـگـرى را فـرسـتـاد بـه سـوى زيـد بـن سـهـل كـه (قبر كن ) اهل مدينه بود و آنها را طلبيد از براى كندن قبر پيغمبر صلى اللّه عـليـه و آله و سـلّم ؛ پـس زيـد بـن سـهـل را مـلاقـات نـمود و امر كرد او را به حفر قبر آن حـضـرت ، پـس چـون زيـد از حـفـر قـبـر فـارغ شـد امـيـرالمـؤ مـنـيـن عليه السّلام و عبّاس وفـضـل بن عباس و اسامة بن زيد داخل در قبر شدند براى آنكه آن حضرت را دفن نمايند.
طـايـفه انصار چون چنين ديدند صدا بلند كردند و قسم دادند اميرالمؤ منين عليه السّلام را كـه يـك نـفـر از مـا نـيـز بـا خـود مـصـاحـب كـن در دفـن كـردن حـضـرت رسـول صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلّم تا آنكه ما نيز از اين حظّ و بهره دارا شويم ؛ پس امـيـرالمـؤ مـنـيـن عـليـه السـّلام اَوْسِ بـْن خـَوْلىّ را كـه مـردى بـَدْرى و از افـاضـل قـبـيـله خَزْرج بُود امر كرد كه داخل قبر شود؛ پس اميرالمؤ منين عليه السّلام جَسَد نـازنـيـن پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم را برداشت و به اَوْس داد كه در قبر بگذرد پس چون حضرت را داخل قبر نمود امر كرد او را كه از قبر بيرون بيايد پس اَوْس بيرون آمـد و حـضـرت امـيـرالمـؤ مـنـيـن داخل قبر شد و صورت حضرت رسول را از كفن بیرون گردانيد و گـونـه مبارك آن حضرت را بر زمين مقابل قبله نهاد پس خشت لحد را چيد و خاك بر روى او ريـخـت و ايـن واقـعـه هـايـله در روز دوشـنـبـه بـيـسـت و هـشـتـم مـاه صـفـر سـال يـازدهـم از هـجـرت بـود. و سـنّ شـريـف آن حـضـرت شـصـت و سـه سـال بـود و بـيـشـتـرمردم حاضر نشدند بر نماز و دفن آن حضرت به جهت مشاجره در امر خلافت كه مابين مهاجر و انصار واقع بود.
آيا پيامبر به شهادت رسيد؟
در احـاديـث مـعـتـبره وارد شده است كه آن حضرت به شهادت از دنيا رفت چنانكه صفّار به سـنـد مـعـتـبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه در روز خيبر زهر دادند آن حـضـرت را در دسـت بـزغـاله چـون حـضـرت لقـمـه اى تـنـاول فـرمـود آن گـوشـت بـه سـخـن آمـد و گـفـت : يـا رسـول اللّه ! مـرا بـه زهـر آلوده اند؛ پس حضرت در آخرین روزهای زندگی خود مى فرمود كه امروز پـشـت مـرا در هـم شـكـست آن لقمه كه در خيبر تناول كردم و هيچ پيغمبر و وصىّ پيغمبرى نـيـسـت مـگـر آنـكـه بـه شـهادت از دنيا بيرون مى رود.
قطب راوندى رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه حضرت امام حسن عليه السّلام به اهل بيت خود مى فرمود كه من به زهر شهيد خواهم شد مانند رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم.
و در روايت ديگر فرمود كه زن يهوديه آن حضرت را زهر داد در ذراع گوسفندى و چون حضرت قدرى از آن تناول فرمود آن ذراع خبر داد كه من زهرآلوده ام پس حضرت آن را انداخت و پيوسته آن زهر در بـدن آن حـضـرت اثـر مـى كـرد تـا آنـكـه بـه هـمـان عـلت از دنـيـا رحـلت فرمود.
برگرفته از منتهی الامال شیخ عباس قمی