بخش دوم شرح فضائل و شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها برگرفته از کتاب بیت الاحزان شیخ عباس قمی

متنی که مطالعه می کنید دقیق با کتاب نفیس بیت الاحزان شیخ عباس قمی مطابقت دادیم، فقط اکتفا به کپی کردن نکردیم، لذا در مطالب شک و شبه ای برای خواننده وجود ندارد
جهت مشاهده بخش اول شرح شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها اینجا را لمس کنید
نام های حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
یونس به ظبیان میگوید: امام صادق (ع) فرمود: فاطمه (س) در پیشگاه خداوند نُه نام داشت:
فاطمه، صدّیقه، مبارکه، طاهره، زَکِیّه، راضیه، مرضیّه، مُحَدَّثَه، و زهرا،
سپس فرمود:آیا میدانی
معنی فاطمه چیست؟
عرض کردم: ای سرور من، معنی آن را برای من بیان کن.
فرمود: فَطِمَتْ مِنَ الشَّرِ: «به خاطر اینکه از هرگونه بدی، جدا و بریده شده است».
سپس فرمود: «اگر امیر مؤمنان علی نبود، برای فاطمه تا روز قیامت در سراسر روی زمین، همتائی نبود، از زمان حضرت آدم تا پایان دنیا»
و در پارهای از روایات آمده، از این رو آن حضرت، فاطمه نامیده شد که او و شیعیانش از آتش دوزخ جدا و دورند، و بوسیله علم و کمال (از شیر گرفته شده و) از دیگران جدا است (یعنی بینظیر است) و از عادت قاعدگی، دور میباشد و انسانها از شناخت او عاجزند، و خداوند او و فرزندان موحّد و مؤمن او را از آتش دوزخ، دور میکند، و همچنین خداوند دوستان او را از آتش دوزخ دور میسازد.
و روایت شده که: نام فاطمه (س) از این نام خدا «فاطر» اقتباس شده است.
معنای طاهره
و آن حضرت را از این رو «طاهره» میگویند، که از هرگونه زشتی و پلیدی، پاک بود و هرگز خود حیض و نفاس ندید.
معنای زهرا
و از این رو به «زهراء» نامیده شد، که در هر روز سه بار نور جمالش برای امیر مؤمنان علی جلوه میکرد.
ابوهاشم جعفری میگوید: از امام حسن عسکری پرسیدم چرا فاطمه به زهراء نامیده شده است؟ در پاسخ فرمود: چهرهی تابان فاطمه، برای امیر مؤمنان علی در آغاز بامداد مانند خورشید هنگام چاشت بود، و هنگام ظهر مانند ماه تابان بود، و هنگام غروب خورشید مانند ستارهی درخشنده بود.
امام صادق (ع) فرمود: از این رو فاطمه (س) به نام زهراء خوانده شد که برای او در بهشت، قُبّهای از یاقوت سرخ وجود دارد که ارتفاع آن به اندازهی یکسال راه میباشد، که بقدرت خدا در فضا آویزان است بیآنکه از ناحیهی بالا به آسمان بسته باشد تا آن را نگهدارد و بیآنکه از ناحیهی زمین دارای ستونی باشد تا پیوند با زمین داشته باشد، آن قبّه صد هزار در دارد، و در کنار هر دری هزار فرشته است، بهشتیان آن را مینگرند چنانکه یکی از شما ستارهی درخشانی را در افق آسمان مینگرید، و میگویند: این (بارگاه) درخشنده از آنِ فاطمه (س) است.
نور حضرت زهرا عالم فرشتگان را روشن کرد
و در روایت دیگر آمده هنگامی که خداوند اراده کرد تا فرشتگان را بیازماید، ابر تاریکی به سوی آنها فروفرستاد که آنها همدیگر را نمیدیدند نه اوّلی آنها آخری را و نه آخری آنها اوّلی را میدید، از درگاه خداوند خواستند تا آن تاریکی را برطرف سازد، خداوند خواستهای آنها را پذیرفت، و نور فاطمه (س) را در همان وقت آفرید که همچون قندیل بود، خداوند آن را در اطراف عرش آویزان نمود، که بر اثر تابش نور آن، آسمانهای هفتگانه و زمینهای هفتگانه، نورانی شدند، فرشتگان خدا را تسبیح و تقدیس شما را تا روز قیامت برای دوستان حضرت زهرا (س) و دوستان پدر و شوهر و فرزندان او قرار میدهم.
هلال ماه رمضان با نور حضرت زهرا پنهان...
و مرحوم صدوق از حضرت رضا نقل کرده که در ضمن گفتاری فرمود: وقتی که هلال ماه رمضان در آسمان ظاهر میشد، نور فاطمه بر نور ماه، چیره میگشت بطوری که پنهان میشد، و هنگامی که فاطمه غایب میگردید، نور ماه آشکار میشد.
معنای بتول
روایت شده از این رو او را «بَتول» گویند که او هرگز عادت قاعدگی ندید، چنانکه مریم مادر حضرت عیسی نیز به همین خاطر بتول نامیده شد.
بعضی گفتهاند: بتول در اصل از «بَتْل» بوده و آن به معنی انقطاع از دنیا و پیوستن به خدا است، و بگفتهی بعضی این نام بیانگر آن است که حضرت زهرا نظیر و همتا نداشت.
کنیه های حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
کُنْیههای آن حضرت عبارتست از: اُمّالحسن، اُمّالحسین، اُمّالمحسن، اُمّالائمّة، اُمّابیها، و اُمّالمؤمنین.
این کُنیهها در زیارتنامهی آنحضرت آمده است.
و در کتاب مناقب ذکر شده: در آسمانها به آن حضرت «نوریّه» و «سماویّه» و «حانیه» میگویند.
معنای حانیه
حانیه به معنی آنست که او نسبت به شوهر و فرزندانش مهربان و دلسوز بود
نمونهای از مهربانی حضرت زهرا به شوهرش
در این مورد ذکر این مطلب کافی است که آنچه از ضربت، اهانت و شکسته شدن استخوان و اثر تازیانه در بازوی او که ورم آن دیده میشد (و بعداً بخواست خدا خاطرنشان میگردد) همه به خاطر پیوند محبتآمیزی بود که نسبت به شوهرش علی (ع) داشت و به خاطر دفاع از حریم او، این آسیبها را تحمّل کرد، تا آن حد که در این راه به شهادت رسید، در عین حال هنگام وفات گریه میکرد، امیر مؤمنان علی (ع) پرسید: چرا گریه میکنی؟
در پاسخ گفت: «بخاطر مصائبی که بعد از من به تو میرسد!»
امام علی (ع) فرمود: گریه مکن، سوگند به خدا این مصائب چون در راه خدا است برای من کوچک و ناچیز است.
نمونهای از مهربانی حضرت زهرا به فرزندانش
در این مورد کافی است به ذکر آنچه را که مرحوم صدوق از حماد، و او از امام صادق نقل کرده در اینجا بیاوریم، آن حضرت فرمود: جایز نیست که مردی با دو زن از فرزندان (و نوادههای) حضرت زهرا (س) ازدواج کند زیرا این خبر به او میرسد و بر او سخت میگذرد، حماد عرض کرد: آیا این خبر به آن حضرت میرسد؟
امام فرمود: آری سوگند به خدا.
گوشهای از فضائل حضرت زهرا
حضرت فاطمه زهرا یکی از افراد کِساء و مُباهِله و کسی بود که در سختترین زمان در راه خدا هجرت نمود، و از کسانی بود که در شأن آنها آیهی تطهیر نازل شد، و جبرئیل افتخار کرد که از جملهی آنها باشد، و خداوند به پاکی و صدق آنها گواهی داد، او مادر ائمّه (ع) و یادگار رسول خدا (ص) است که نسل پیامبر (ص) تا روز قیامت، از او باقی میماند، او سرور زنان دو جهان از آغاز و انجام است، او در گفتار و سخن، شبیهترین انسانها به پیامبر (ص) بود، اخلاق و شیوهی زندگی او، از اخلاق و شیوهی زندگی رسولخدا (ص) حکایت میکرد، و راه رفتنش بسان راه رفتن پیامبر (ص) بود
رسول خدا دستان حضرت زهرا را می بوسید
هرگاه حضرت زهرا بر رسول خدا وارد میشد، رسول خدا از او استقبال گرمی میکرد، و دستهایش را میبوسید و در جای خود او را مینشانید، و وقتی که پیامبر (ص) بر فاطمه (س) وارد میشد، فاطمه برمیخواست و از پیامبر (ص) استقبال گرم میکرد و دستش را میبوسید.
فاطمه پاره تن من است
پیامبر بسیار فاطمه را میبوسید، و هر زمان مشتاق بوی بهشت میشد، او را میبوئید و میفرمود:
فاطِمَةُ بَضْغَةٌ مِنّیِ مَنْ سَرَّها فَقَدْ سَرَّنِی، وَ مَنْ سائَها فَقَدْ سائَنِی.
«فاطمه، پارهی تن من است، کسی که او را شاد کند مرا شاد نموده است، و کسی که به او بدی کند به من بدی کرده است».
خلقت نور محمد و علی و فاطمه علهیم السلام
مرحوم کُلَیْنی از محمد بن سنان نقل میکند که من نزد امام جواد بودم وموضوع اختلافاتی را که در بین شیعیان پدیدار شده بود به آنحضرت عرض کردم، به من فرمود:
«ای محمد! خداوند همواره در یکتائی و بیهمتائی خود یکتا و بیهمتا بود، پس از آن محمد و علی و فاطمه (علیهمالسّلام) را آفرید و آن سه نور پاک هزاران سال ماندند، سپس خداوند تمام موجودات را خلق فرمود، و آنان را گواه در آفرینش موجودات گردانید، و اطاعت ایشان را در میان تمام مخلوقات، جاری ساخت، و امور آن را به ایشان واگذار نمود، پس آنان حلال میکنند آنچه را که بخواهند، و حرام میکنند آنچه را که بخواهند، ولی آنها هرگز چیزی را نمیخواهند مگر اینکه خدا بخواهد «وَ لَنْ یَشائُوا اِلّا اَنْ یَشاءَ اللَّهُ» سپس امام جواد فرمود: ای محمّد! این عین دیانت است، هر کس تند برود و از آن جلو بیفتد، گمراه گردد، و هر کس کُندی کند و عقب بماند به هلاکت میرسد، و هر کس به همراه دین و هماهنگ با دین حرکت کند و همواره ملازم آن باشد به حق میرسد، ای محمد! این سخن را یاد بگیر و حفظ کن».
مؤلّف گوید: این حدیث شریف، بیانگر آن است که وجود مقدّس فاطمه زهرا از افرادی است که خداوند امور همهی اشیاء را به آنها واگذار کرده است، پس او آنچه را بخواهد حلال میکند و آنچه را بخواهد، حرام مینماید.
فرمود فاطمه جان من رو بابا صدا بزن
حضرت فاطمه زهرا فرمود: هنگامی که این آیه نازل گردید: لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً
: «پیامبر را بین خودتان مثل صدا زدن همدیگر صدا نزنید» (یعنی پیامبر (ص) را با احترام صدا کنید).
من رسول خدا (ص) را با جملهی «ای رسول خدا» صدا میزدم، ولی آن حضرت مایل بود که به او بگویم: «ای پدر!»، سه بار چیزی نفرمود، تا اینکه به من رو کرد و فرمود:
: «ای فاطمه! این آیه در مورد تو و خاندان و نسل تو نازل نشده، و تو از من هستی و من از تو میباشم، بلکه این آیه در مورد افراد بیمهر و خشن قریش، همان افراد متکبّر و خودخواه نازل شده است».
سپس فرمود:
قُولِی لِی یا اَبَهْ! فَاِنَّها اَحْیی لِلْقَلْبِ، وَ اَرْضی لِلرَّبِّ.
: «به من بگو ای بابا، که این گونه سخن تو، قلب مرا زندهتر میکند و خدا را خشنودتر میسازد».
ایستادن در محراب عبادت حضرت زهرا و ورم پا
حسن بصری (زاهد معروف) میگوید: در امّت اسلام هیچکس عابدتر از فاطمه (س) نبود، آنقدر به عبادت ایستاد که پاهایش ورم کرد.
بهترین چیز برای زنان
و رسول اکرم به فاطمه فرمود: چه چیز برای زن بهتر است، در پاسخ گفت:
اَنْ لا تَری رَجُلاً وَ لا یَراها رَجُلٌ.
: «نه او، مرد نامحرم را ببیند و نه مرد نامحرم او را ».
پیامبر (ص) با شنیدن این سخن، فاطمه (س) را به سینهاش چسبانید و این آیه را خواند: «ذُرِیَةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ»: «آنها دودمانی بودند که بعضی از آنها از بعضی دیگر گرفته شدهاند» (آلعمران- 34)
دعای حضرت زهرا برای دیگران در محراب عبادت تاصبح
امام حسن (ع) میفرماید: در شب جمعه مادرم را در محراب عبادتش دیدم، همواره در رکوع و سجود بود تا سفیدهی سحر دمیده شد میشنیدم که نام مؤمنین و مؤمنات را به زبان میآورد و برای آنها دعا میکرد، ولی برای خودش هیچ دعا نکرد، گفتم: ای مادر، برای خود مانند دیگران دعا نکردی؟، در پاسخ فرمود: ای پسرم، اَلْجارُ ثُمَّ الدَارُ:
«نخست همسایه، بعد خانه».
نور حضرت زهرا برای اهل آسمان می درخشید
و روایت شده: هنگامی که آنحضرت در محراب عبادتش به عبادت میایستاد، نور او برای اهل آسمان میدرخشید، چنانکه نور ستارگان برای اهل زمین میدرخشد.
تعلیم پیامبر تسبیح معروف را به حضرت فاطمه زهرا
مرحوم صدوق نقل میکند: امیر مؤمنان علی به مردی از قبیله بنیسعد فرمود: میخواهی مقداری از حالات فاطمه را آن هنگام که در خانهی من بود، برای تو بازگو کنم؟
او با اینکه از محبوبترین افراد در نزد رسول خدا بود، آنقدر با مشک آب کشید که اثر بند مشک در سینهی او نمایان شد، و آنقدر خانه را جارو کرد که لباسهایش غبارآلود شد، و آنقدر زیر دیگ، آتش افروخت که رنگ لباسش تغییر کرد به طوری که در سختی و زحمت افتاد، به او گفتم: اگر به حضور پدرت پیامبر میرفتی و درخواست کنیزی میکردی تا ترا در کارها کمک کند، بجا بود.
فاطمه به حضور پدر رفت، چند نفر از جوانان در نزد رسول خدا بودند، چیزی نگفت و به خانه بازگشت.
رسول خدا (ص) دریافت که فاطمه (س) برای حاجتی نزد او آمده، و بدون اینکه به حاجتش برسد، برگشته است، روز بعد صبح رسول خدا (ص) به خانهی ما وارد شد، در حالی که من و فاطمه در بستر بودیم.
رسول خدا (طبق عادت) سه بار سلام کرد، بار سوّم فکر کردیم که اگر جواب ندهیم، آن حضرت بازمیگردد، چرا که عادت او این بود که برای اذن ورود، تا سه بار سلام میکرد، اگر اجازهی ورود داده میشد که وارد میشد وگرنه بازمیگشت، گفتم: و بر تو باد سلام، ای رسول خدا بفرمائید.
آن حضرت آمد و بالای سر ما نشست و فرمود: ای فاطمه! دیروز نزد من آمدی، بگو حاجت تو چه بود؟ فاطمه (س) از روی حیا، سخن نگفت، امیرالمومنین عرض کرد: ای رسول خدا من به تو خبر دهم، فاطمه آنقدر آب کشیده که اثر بند مشک در سینهی او نمایان است، و آنقدر آسیا را گردانده که دستهایش آبله کرده، و آنقدر خانه را جارو کرده که لباسش غبارآلود شده، و آنقدر آتش زیرر دیگ روشن نموده که رنگ لباسش تغییر نموده است، به او گفتم: اگر نزد پدر بروی و درخواست کنیزی برای کمک به کارهای دشوار خانه، بکنی، روا است.
پیامبر (ص) فرمود: آیا میخواهید به شما چیزی بیاموزم که بهتر از خدمتکار باشد؟، و آن این است که وقتی به بستر خواب رفتید: سی و سه بار «سُبْحانَ اللَّهِ» و سی و سه بار «اَلْحَمْدُ لِلَّهِ» و سی و چهار بار «اَللَّهُ اَکْبَرُ» را بگوئید در این هنگام، فاطمه (س) سر برداشت و سه بار گفت: «رَضِیتُ عَنِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ» «از خدا و رسولش، راضی و خشنود شدم».
غایب بودن امام علی و بنیهاشم از اجتماع سقیفه
عالم بزرگ، شیخ مفید (متوفی 413 ه.ق) در کتاب ارشاد میگوید: پس از رحلت پیامبر، امام علی مشغول غسل دادن و کفن و دفن جسد مطهّر پیامبر بود، و بنیهاشم بخاطر مصیبت بزرگ رحلت پیامبر (ص) از مردم جدا بودند، قوم از فرصت استفاده کرده و به مسأله خلافت و تعیین خلیفه پرداختند و سرانجام در غیاب علی (ع) و بنیهاشم، خلافت ابوبکر برقرار شد، آن گونه که بین انصار، اختلاف افتاد، و جماعت آزادشدگان (در فتح مکّه) و آنانکه پیامبر برای تألیف قلوب، به آنها اجازهی ورود به اسلام را داده بود از اینکه مسألهی خلافت، چند روز تأخیر بیفتد کراهت داشتند تا قبل از فراغت بنیهاشم، مسأله را تمام شده اعلام کنند، با ابوبکر بیعت کردند، زیرا او در مکان اجتماع (سقیفه) حاضر بود، و اسباب و لوازم کار او آنچنان آماده شده بود که موضوع را مطابق مراد و مقصود او آسان نمود
گفتار امام علی بعد از بیعت مردم با ابوبکر
روایت شده: وقتی که بیعت با ابوبکر به پایان رسید، مردی به حضور امام علی (ع) آمد، دید آن حضرت بیلی در دست دارد و به هموار کردن قبر رسول خدا (ص) مشغول است، به آن حضرت عرض کرد: مردم با ابوبکر بیعت کردند، و جماعت انصار در قضیّهی رهبری، شکست خوردند، زیرا بین خود آنها اختلاف شد، و طُلَقا (آزادشدگان) سبقت گرفته و با این مرد (ابوبکر) عقد بیعت نمودند، از بیم آنکه شما به آن، دست نیابید.
حضرت علی (ع) بیل را به زمین گذارد و دستهی آن در دستش بود، چنین فرمود:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ- الم. اَحَسِبَ النّاسُ اَنْ یُتْرَکُوا اَنْ یَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ- وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ- اَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِئاتِ اَنْ یَسْبِقُونا ساءَ ما یَحْکُمُونَ.
: «بنام خداوند بخشندهی مهربان- الم- آیا مردم گماتن کردند که به حال خود رها میشوند، و آزمایش نخواهد شد؟- ما کسانی را که پیش از آنها بودند آزمودیم، باید علم خدا در مورد کسانی که راست میگویند و کسانی که دروغ میگویند، تحقّق یابد- آیا کسانی که اعمال بد بجا میآورند، گمان کردند از حوزهی قدرت ما بیرون خواهند رفت؟ چه داوری بدی میکنند؟»
تصمیم دوازده نفر برای اعتراض به ابوبکر
هنگامی که خلافت ابوبکر رسمیّت یافت، دوازده مرد، آشکارا به ابوبکر اعتراض کردند، که شش نفر آنها از مهاجران بودند، بنامهای:
1- خالد بن سعید بن عاص از بنیامیّه 2- سلمان فارسی 3- ابوذر غفاری 4- مقداد 5- عمّار یاسر 6- بریدهی اسلمی، و شش نفر از انصار بودند که عبارتند از:
1- ابوالهیثم بن تَیْهان 2- سهل بن حُنَیْف 3- عثمان بن حُنَیْف 4- خزیمة بن ثابت 5- اُبَیّ بن کعب 6- ابوایّوب انصاری.
وقتی که ابوبکر در مسجد به بالای منبر رفت، این دوازده نفر با هم به مشورت پرداختند، بعضی از آنها گفتند: سوگند به خدا به سوی ابوبکر میرویم و او را از بالای منبر رسول خدا پائین میآوریم، دیگران گفتند: «سوگند به خدا اگر چنین کنید با دست خود، خود را به هلاکت افکندهاید، با اینکه خداوند در قرآن میفرماید: وَ لا تُلْقُوا بِاَیْدِیکُمْ اِلَی التَّهْلُکَةِ: «و با دست خویش، خود را به هلاکت نیفکنید» (بقره- 195)، خوب است برویم به محضر امیر مؤمنان علی (ع) و با او در این باره مشورت و نظرخواهی کنیم.
نظرخواهی از امام علی ودرباره اعتراض بر ابوبکر
دوازده نفر مذکور به محضر امیر مؤمنان علی رسیدند و عرض کردند: «ای امیر مؤمنان! تحقیقاً تو سزاوارترین و بهترین افراد به مقام رهبری هستی، زیرا ما از رسول خدا شنیدیم که فرمود:
عَلِیٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ، یَمِیلُ مَعَ الْحَقِّ کَیْفَ مالَ.
: «علی با حق است و حق با علی است، و هر جا حق بگردد، علی همانجا میگردد».
ما تصمیم گرفتهایم، نزد ابوبکر برویم و او را از بالای منبر رسول خدا به پائین آوریم، به حضور شما آمدهایم تا در این باره با شما مشورت کنیم و نظر شما را بخواهیم و آنچه دستور دهی، همان را عمل کنیم.
امیر مؤمنان علی (ع) فرمود: اگر چنین کنید، بین شما و آنها جنگی بروز میکند، و شما همچون سرمهی چشم یا نمک طعام (اندک) هستید، امّت اجتماع کردهاند. سخن پیامبرشان را ترک نمودهاند، و به خداوند دروغ بستهاند، من در این باره با اهلبیت خودم مشورت کردم، آنها سفارش به سکوت کردند چرا که به کینهتوزی و دشمنی مخالفان نسبت به خدا و اهلبیت رسول خدا اطلاع داشتند.
آنها همان کینههای زمان جاهلیت را تعقیب میکنند و میخواهند انتقام آن زمان را بکشند، تا اینکه فرمود:
حجت بر ابوبکر تمام شود
«ولی نزد ابوبکر بروید، و آنچه را که از پیامبر خود (در شأن من) شنیدهاید به او خبر دهید، و او را از شبهه خارج سازید تا این موضوع، حجّت را بر ضدّ او نیرومندتر کند، و عقوبت او را هنگامی که در پیشگاه خدا قرار میگیرد رساتر نماید، که پیامبر خدا را نافرمانی کرده و با او مخالفت نموده است!».
آن دوازده نفر به مسجد رفتند و آن روز، روز جمعه (چهارمین روز رحلت رسول خدا ) بود، اطراف منبر رسول خدا را احاطه نمودند.
وقتی که ابوبکر به منبر رفت، هر یک از آن دوازده نفر، سخنی را (به طور مستدل) به ابوبکر گفتند، و از حق و شأن علی دفاع نمودند و گفتار پیامبر (ص) را در فضائل علی (ع) بیاد او آوردند، که برای رعایت اختصار از ذکر آن سخنان، خودداری شد.
نخستین کسی که با ابوبکر سخن گفت، خالد بن سعید بن عاص بود، سپس بقیّهی مهاجران، و بعد از آنها انصار، سخن گفتند.
روایت شده وقتی که آنها از گفتار خود فارغ شدند، ابوبکر در بالای منبر درمانده شد و جوابی خردپسند بر رد آنها نداد جز اینکه گفت:
وَلّیْتُکُمْ وَلَسْتُ بِخَیْرِکُمْ، اَقِیلُونِی اَقِیلُونِی.
: «ولایت بر شما شایستهی من نیست و من بهترین شما نیستم، بیعت خود را نسبت به من فسخ کنید و بشکنید».
عمر بن خطّاب فریاد زد انْزِلْ عَنْها یالُکَعْ...: «ای فرومایه! از منبر پائین بیا، وقتی که تو قدرت پاسخگوئی به استدلالات قریش نداری، چرا خود را در چنین مقامی قرار دادهای؟! سوگند به خدا تصمیم گرفتهام تو را از این مقام خلع کنم و آن را به «سالم» غلام آزاد شدهی حُذیفه بسپارم.
ابوبکر از منبر پائین آمد، سپس دست عمر را گرفت و او را به خانهی خود برد، سه روز در خانه ماندند و به مسجد رسول خدا نرفتند.
چهارمین روز بیرون نیامدن ابوبکر و عمر از خانهی خود بود که «خالد بن ولید» همراه هزار مرد به در خانهی ابوبکر آمدند و گفتند: «چرا در خانه نشستهاید، سوگند به خدا بنیهاشم (در غیاب شما) به مقام خلافت چشم دوختهاند».
از طرفی «سالم» غلام آزاد شدهی حذیفه با هزار مرد به آنجا آمد، و از سوی دیگر «معاذ» با هزار مرد آمدند، و تا «چهار هزار نفر» اجتماع کردند و شمشیرهای خود را از غلاف بیرون کشیده بودند، در پیشاپیش آنها «عمر بن خطاب» بود، حرکت کردند و ابوبکر را به مسجد آورده در مسجد توقف کردند.
عمر آغاز سخن کرد و گفت: «ای اصحاب علی (ع) سوگند به خدا، اگر یکی از شما مانند دیروز سخن بگوید، آن عضو از بدنش را که چشمانش در آن است از تنش جدا کنیم» (یعنی سرش را قطع نمائیم)
خالد بن سعید برخاست و خطاب به عمر گفت: «ای پسر صحّاک حبشیّه! آیا به شمشیرها و بسیاری جمعیت خود ما را تهدید میکنی؟، سوگند به خدا، شمشیرهای ما تیزتر و جمعیّت ما از شما بیشتر است، هر چند از نظر ظاهر و تعداد، اندک هستیم ولی چون حجت خدا با ما است، بیشتر میباشیم، سوگند به خدا اگر اطاعت از امام خود (علی علیهالسلام) را مقدمتر نمیدانستیم. بدون توجه به فرمان او شمشیر میکشیدیم و در راه خدا با شما جهاد میکردیم تا حق خود را گرفته و ادای وظیفه نموده باشیم».
حضرت علی (ع) به خالد بن سعید فرمود: «خداوند مقام (و دفاع) تو را شناخت، و پاداش سعی تو را پذیرفت، بنشین»، خالد نشست.
گفتار سلمان و درگیری شدید با عمر
در این هنگام سلمان برخاست و گفت: «اَللَّه اَکْبَرُ، اللَّه اَکْبَرُ!!» با دو گوشم از رسول خدا شنیدم، و اگر نشنیده باشم هر دو گوشم کَر باد، فرمود: «هنگامی فرارسد که برادر و پسر عمویم با جماعتی از اصحابش در مسجد بنشینند، آنگاه گروهی از کلبهای دوزخ به اطراف او بیایند تا او و اصحابش را بکشند!
اکنون من تردیدی ندارم آن که پیامبر فرمود شما هستید که قصد کشتن علی و اصحابش را دارید».
امام علی عمر را به زمین کوبید
عمر وقتی که این گفتار را شنید، سخت خشمگین شد و برجهید و به سلمان حمله کرد، بیدرنگ امیر مؤمنان علی برخاست و دست انداخت و لباس عمر را گرفت و او را فشار داد و به زمین کشید و فرمود:
یَابْنَ الصَّحّاکِ الْحَبَشِیَّةِ لَوْلا کِتابٌ مِنَ اللَّه سَبَقَ، وَ عَهْدٌ مِنْ رِسُولِاللَّهِ تَقَدَمَ، لَاَرَیْتُکَ اَیُّنا اَضْعَفُ ناصِراً وَ اَقَلُّ عَدَداً.
: «ای پسر صحّاک حبشیّه! اگر حکم خدا و عهد رسول خدا (ص) بر این موضوع، مقدّم نشده بود، اکنون به تو میفهماندم که کدامیک از ما از نظر قوّت و لشگر، پیروز هست، و کدام مغلوب میباشد؟».
سپس علی (ع) به اصحاب خود رو کرد و فرمود: «برخیزید و بروید، خداوند شما را رحمت کند، سوگند به خدا دیگر وارد مسجد نمیشوم مگر همچون برادرانم موسی و هارون (ع)، که بنیاسرائیل به موسی (ع) گفتند:
فَاذْهَبْ اَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا اِنَّا هیهُنا قاعِدوُنَ.
: «تو و پروردگارت بروید و با آنها (عمالقه) بجنگید، ما همینجا نشستهایم» .
سوگند به خدا وارد مسجد نمیشوم مگر برای زیارت (قبر) رسول خدا، یا برای قضاوت در احکام خدا، زیرا حجّت خداوند را که رسول خدا (ص) آن را برپا داشت، جایز نیست تعطیل کرد و مردم را در تنگنای حیرت و سرگردانی گذاشت.
امام علی قرآن را جمعآوری و تنظیم کرد
سُلَیم بن قیس، جریان سقیفه را از سلمان نقل میکند، تا به اینجا میرسد: وقتیکه امام علی عذرتراشی و فریب و بیوفائی مردم را دید، به خانهاش رفت و به جمعآوری و تنظیم آیات قرآن پرداخت، و از خانهاش بیرون نیامد، تا اینکه قرآن را تا آخر، جمع و تنظیم نمود.
قبلاً آیات قرآن در ورقها و تخته شانه گوسفند و رقعه و پارچهها نوشته شده بود، هنگامی که آن حضرت همه را جمع نمود و با دست خود نوشت و تنزیل و تأویل، ناسخ و منسوخ آن را مشخص کرد، در آن وقت ابوبکر برای علی (ع) پیام داد که از خانه بیرون بیا و بیعت کن.
امام علی (ع) پاسخ داد: من اشتغال به جمعآوری قرآن دارم، و سوگند یاد کردهام که رداء بر دوش نیفکنم مگر برای نماز، تا قرآن را تألیف و تنظیم بنمایم.
ابوبکر و قوم، چند روز فرصت دادند، علی (ع) قرآن را جمع و تنظیم نمود و در پارچهای (مانند کیسه) نهاد و سرش را مهر کرد.
در روایت دیگر آمده: آن حضرت آن قرآن را برداشت و کنار قبر پیامبر آمد، آن را بر زمین نهاد، و دو رکعت نماز خواند، و بر رسول خدا سلام فرستاد، سپس مردم با ابوبکر در مسجد جمع شدند، امام علی با صدای بلند، مردم را مورد خطاب قرار داد و فرمود:
ای مردم! من از آن هنگام که رسول خدا (ص) رحلت کرد اشتغال داشتم، نخست به تجهیز جنازهی رسول خدا (ص). و سپس به تنظیم قرآن، تا اینکه همهی قرآن را جمع نمودم و در داخل این کیسه است، هر آیهای که بر رسول خدا نازل شد، همه را ضبط کردم، هیچ آیهای در قرآن نیست مگر اینکه رسول خدا آن را برای من قرائت کرد و به من املاء نمود و تأویل (معنی باطنی آن آیات) را به من تعلیم نمود.
سپس فرمود: این اعلام برای آن است که فردا نگوئید، ما از این موضوع غافل بودیم، آنگاه فرمود: «تا در روز قیامت نگوئید که من شما را به یاری خودم دعوت ننمودهام، و حقّ را به یاد شما نیاوردم، و شما را به کتاب خدا از آغاز تا انجام آن اطلاع ندادم».
عمر گفت: «دعوت شما به قرآنی که جمع نمودهای ما را با وجود قرآنی که داریم بینیاز نگرداند» (ما خودمان قرآن داریم، و با وجود آن، دیگر قرآن شما ما را بینیاز نمیکند.
و در روایت دیگر آمده، عمر گفت: «قرآن را بگذار و خودت دنبال کار خود برو!».
یادآوری وصیت پیامبر (قران و عترت) و نفی عمر
امام علی (ع) به مردم فرمود: رسول خدا به شما وصیت کرد که من دو چیز گرانقدر را در میان میگذارم: 1- قرآن 2- عترت من که اهلبیت من هستند، و این دو از هم جدا نمیشوند تا در کنار حوض کوثر بهشت با من ملاقات کنند، پس اگر شما قرآن را میپذیرید، مرا نیز همراه قرآن، بپذیرید تا بین شما به آنچه که خدا در قرآن نازل کرده، حکم کنم، چرا که من آگاهتر از شما به همهی قرآن از ناسخ و منسوخ و تأویل، و محکم و متشابه، و حلال و حرام قرآن میباشم.
عمر گفت: این قرآن را با خودت ببر، تا نه آن از تو جدا گردد و نه تو از آن جدا شوی، ما نیازی نه به آن قرآن جمعآوری شده بوسیلهی تو داریم و نه به تو نیازمندیم.
حضرت علی قرآن را برداشت و به خانهی خود بازگشت، و بر جایگاه نماز خود نشست و قرآن را در دامنش نهاد و آیات آن را میخواند. و از چشمانش اشک میریخت.
ملاقات برادرش عقیل با امیرالمومنین
در این وقت برادرش عقیل به حضور علی (ع) آمد، علی (ع) را گریان دید، پرسید: چرا گریه میکنی؟ خداوند چشمهای ترا نگریاند.
حضرت علی (ع) در پاسخ فرمود: برادرم! سوگند به خدا گریهام در مورد قریش و طرفداران آنها است که راه گمراهی را پیمودند و از حق روی برتافتند، و به فساد و جهالت خود بازگشتند، و به وادی اختلاف و نفاق و در بیابان سرگردانی افتادند، و برای جنگیدن با من همدست شدند، چنانکه قبلاً برای جنگیدن با رسول خدا همدست گشتند، خداوند آنها را به مجازات برساند که رشتهی قرابت با مرا پاره کردند و خلافت پسر عمویم پیامبر را از دست ما بیرون بردند، آنگاه بلند گریه کرد و فرمود: اِنَّا لِلَّهِ وَ اِنَّا اِلَیْهِ راجِعُونَ
نامهی کوبندهی امام علی به ابوبکر
در کتاب احتجاج طبرسی (ج 1 ص 127) آمده: هنگامی که به حضرت علی (ع) خبر رسید که ابوبکر «فدک» را از حضرت زهرا (س) گرفته و کارگزاران فاطمه (س) را از فدک بیرون نموده است، نامهی کوبندهی زیر را برای ابوبکر فرستاد، که خلاصه ای از ترجمهاش چنین است:
سوگند به خدا اگر اجازه داشتم سرهای شما را مانند درو کردن محصول رسیده، با داسهای بُرنده و تیز و آهنین از تن جدا میکردم، و میشکافتم از کاسههای سرهای دلیران شما به آن گونهای که چشمهای شما مجروح گشته و همه متوحش و حیران شوید، من همان شخص هستم که جمعیتهای انبوه را پراکنده میکرد، لشگرها را نابود میساختم، تشکیلات و نظام شما را بر هم میزدم، من پیوسته در میدانهای جنگ مشغول نبرد بودم و شما در خانههای خود معتکف میشدید.
من تا دیروز شب و روز ملازم پیغمبر خدا بودم و همهی شماها از اعمال و رفتار من آگاه بوده و مقام مرا تصدیق داشتید و بجان پدرم سوگند که شما راضی نمیشوید از اینکه نبوّت و خلافت در خانوادهی ما جمع بشود، هنوز کینههای جنگ بَدر و اُحُد را فراموش نکردهاید.
سوگند به خدا: اگر به شما بگویم آنچه از جانب پروردگار توانا دربارهی شما مقدّر و نوشته شده است، قطعاً از شدّت اضطراب، استخوانهای دندههای شما چون تداخل دندانهای پرگار آسیاب در داخل بدن شما فروخواهد رفت.
من اگر حرف بزنم میگوئید حسادت میورزم، و اگر ساکت شوم خواهید گفت که علی بن ابیطالب از مرگ میترسد، هیهات، هیهات، اشتیاق من به مرگ بیشتر از علاقهی یک بچّهی شیرخوار به پستان مادر است.
من بودم که شربت مرگ را به افراد دشمن میچشانیدم، من بودم که در معرکهها، مرگ را استقبال کردم و کوچکترین ترس و هراسی از مرگ نداشتم، من بودم که در داخل شبهای تیره، پرچمهای دشمنان را سرنگون میساختم، من بودم که گرفتگی و اندوه را از خاطر مبارک رسول خدا برطرف مینمودم.
و هرگاه مجاز بودم میگفتم آنچه را که خداوند دربارهی شما نازل فرموده، و من میدانم، همانند ریسمان چاه عمیق به لرزه میافتادید و حیران و سرگردان در بیابان، راه میرفتید.
ولی من در این امر، مسامحه کردم، و زندگی را بر خود ساده و آسان میگیرم، تا با دست تُهی و بریده از لذّات دنیوی، و با دل پاک و خالی از تیرگیها، پروردگار جهان را ملاقات کنم، و بدانید که حقیقت دنیای شما همانند ابری است که در هوا بلند شده و در بالای سر مردم، پهن و ضخیم گشته و سپس پراکنده و نابود میشود.
و زود باشد که گرفتگی و غبار از مقابل چشمهای شما برطرف شده و نتائج سوء اعمال خودتان را ببینید و دانههای تلخی را که کاشتهاید به صورت سموم کشنده و هلاککننده درو کنید و بدانید که خداوند بهترین حاکم است، و رسول گرامی او، بزرگترین خصم شماها خواهد بود، و سرزمین قیامت، بازداشتگاه شماها است، خداوند شما را از رحمت خود دور ساخته و با هلاکت و عذاب قرین سازد، وَالسَلامُ عَلی مَنْ اِتَّبَعَ الْهُدی: سلام بر راهیان راه هدایت!.
واکنش ابوبکر در برابر نامهی امام علی
وقتی که ابوبکر نامهی حضرت علی (ع) را خواند، بسیار پریشان و وحشتزده شد و گفت: عجبا! براستی چقدر علی (ع) روی جرئت و جسارت به من نشان داده است؟! (آنگاه جریان را با مهاجران و انصار در میان گذاشت و خطاب به آنها) گفت:
ای مهاجران و انصار! مگر من در مورد مسألهی «فدک» با شما مشورت نکردم؟ آیا شما نگفتید که پیامبران، میراثی از خود به یادگار نمیگذارند؟ و آیا شما اظهار نکردید که لازم است عوائد فدک در تجهیزات و حفظ مرزها و برای منافع عمومی مسلمین مصرف گردد؟!
البته من نیز رأی شما را پذیرفتم و تصویب کردم، ولی علی بن ابیطالب (ع) با این رأی مخالفت کرده و همانند برق درخشنده و غرّش رعد، تهدید میکند، او با اصل خلافت من مخالفت است، در صورتی که من میخواستم استعفا بدهم، ولی شما نپذیرفتید.
من از همان روز اوّل مخالفت، رو در روئی با علی را دوست نداشتم. و از ستیز و جدال با او گریزان بودم و هستم.
اعتراض شدید عمر به ابوبکر
عمر بن خطاب از این سخن، به شدّت عصبانی شد و خطاب به ابوبکر گفت: تو غیر از این گفتار، هیچ سخنی را نمیتوانی بگوئی، تو فرزند کسی هستی که در جنگها پیشقدم نبود، و در روزگار سختی و قحطی، سخاوت و بخشندگی نداشت، سُبْحانَ اللَّه! چقدر ترسو و ضعیف هستی و قلب کوچک داری؟!
من آب گوارا و زلالی را در اختیار تو نهادم، ولی تو حاضر نیستی از آن بهرهمند شوی، و نمیتوانی از این آب صاف، رفع تشنگی نموده و سیراب گردی، من گردنهای گردنکشان را در مقابل تو خاضع و خم کردم و افراد روشنفکر و سیاستمدار و باتجربه را به اطراف تو جمع نمودم، اگر اقدامات و تلاش من نبود، هرگز چنین موفقیّتی نصیب تو نمیشد و مسلّماً علی پسر ابوطالب استخوانهای ترا خورد میکرد.
خدا را شکر کن که چنین نعمت مهمی (مقام رهبری) بوسیلهی من برای تو فراهم شده است، البتّه کسی که بر منبر رسول خدا (ص) و بجای او مینشیند، باید پیوسته سپاسگزار خدا باشد.
این علی پسر ابوطالب است که همچون سنگ سخت، تا شکسته نشود آب از آن منفجر نمیگردد، و مانند (اَلْعَیاذُ بِاللَّه) مار خطرناکی است که بدون افسون و نیرنگ، رام نمیشود، و مثل درخت تلخی است که هر چه آن را با عسل بیامیزند، میوهی شیرین نمیدهد، او شجاعان قریش را کشت، و گردنکشان را سرکوب کرد، در عین حال مطمئن باش، و از تهدیدات او وحشت نکن، و از رعد و برق او، دل ملرزان، من قبل از آنکه او به تو آسیبی برساند، کارش را میسازم و مانع سر راهش میشوم.
ابوبکر گفت اگر علی بخواهد ما را با دست چپش میکشد
ابوبکر به عمر گفت: این گزافهگوئیهای خود را کنار بگذار، سوگند به خدا اگر علی (ع) بخواهد ما را با دست چپ خود میکشد بیآنکه به دست راستش نیاز داشته باشد، و آنچه که باعث موفقیت ما میشود سه عامل است.
سه عامل غلبه ابوبکر و عمر به امام علی
1- او تنها است و یار و یاوری ندارد.
2- او مقیّد است که مطابق وصیّت رسول خدا (ص) عمل کند، و نمیخواهد بر خلاف وصیّت او با ما رفتار نماید.
3- هر کدام از قبائل و تیرههای عرب بخاطر کشته شدن بستگانشان بدست او، با او کینه و عداوت دارند، و به طور طبیعی نمیتوانند با او روابط مهرانگیز برقرار سازند.
اگر این امور نبود، امر خلافت برای او قطعی میشد، و مخالفت ما بیاثر بود.
ای پسر خطّاب! خوب دقّت کن که علی پسر ابوطالب، همانگونه که در نامهاش نوشته، دلبستگی به این دنیا ندارد و همانگونه که ما از مرگ، هراسان و گریزان هستیم، او از زندگی دنیا گریزان است و چنین آدمی را از مرگ چه باک؟ (تا آخر...)
گفتار مستدل امام علی به ابوبکر درباره غصب فدک
حضرت علی به مسجد نزد ابوبکر آمد، دید مهاجران و انصار در اطراف ابوبکر حلقه زدهاند، به ابوبکر فرمود:
چرا فاطمه را از ملک موروثی، که از پدرش به او ارث رسیده، ممنوع نمودهای؟ با توجّه به اینکه رسول اکرم در زمان حیاتش، آن ملک را در اختیار فاطمه گذارده است.
ابوبکر گفت: فدک، فییء (ملک بدست آمده و واگذاری کفّار) است و به همهی مسلمین تعلّق دارد، اگر فاطمه (س) شاهد بیاورد که رسول خدا (ص) آن را ملک او کرده است، ما هم آن را به او واگذار میکنیم، وگرنه او حقّی از آن ندارد.
حضرت علی (ع) فرمود: ای ابوبکر! تو دربارهی ما برخلاف حکم خدا در حقّ مسلمانان، حکم میکنی.
ابوبکر گفت: چنین نیست.
علی (ع) فرمود: هرگاه ملکی در دست مسلمانی باشد و در اختیار او قرار گرفته باشد، و من ادعا کنم که آن ملک مال من است، از چه کسی بَیِّنه (دو شاهد عادل) میطلبی؟
ابوبکر گفت: از تو مطالبهی بیّنه (دو شاهد عادل) میکنم.
علی فرمود: پس چرا از فاطمه در مورد ملکی که در اختیارش قرار گرفته (و صاحب «یَدْ» است مطالبهی بیّنه میکنی، با اینکه در زمان رسول خدا (ص) و بعد از او نیز، فدک در تحت اختیار فاطمه (س) بود، و تو از مسلمانان بر اساس قوانین قضاوت در مورد ملکی که در دستشان است، مطالبهی بیّنه (دو شاهد عادل) نمیکنی، آنگونه که از من مطالبهی بیّنه کردی، که من ادّعای ملکی که در اختیار دیگری است، نمودم.
ابوبکر در برابر این استدلال، خاموش شد و سخن نگفت:
عمر گفت: ای علی! این سخنان را رها کن، که ما نیروی استدلال در برابر تو را نداریم، اگر گواهان عادل آوردی، قبول میکنیم وگرنه فدک مال همهی مسلمین است، و تو و فاطمه (س) بر آن حق ندارید.
علی (ع) بار دیگر خطاب به ابوبکر فرمود: آیا قرآن را خواندهای؟
ابوبکر گفت: آری.
علی (ع) فرمود: به من خبر بده که این آیه (33 سورهی احزاب) در شأن چه کسی نازل شده است.
اِنّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً.
: «خداوند فقط میخواهد پلیدی و گناه را از شما اهلبیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد».
آیا این آیه در حق ما نازل شده یا در حقّ غیر ما؟
ابوبکر گفت: در حقّ شما نازل شده است.
علی (ع) فرمود: اگر (فرضاً) چند شاهد گواهی دهند که فاطمه (س) (اَلْعِیاذُ بِاللَّه) کار بدی کرده است، تو دربارهی فاطمه (س) چگونه رفتار میکنی؟
ابوبکر گفت: «حد» الهی را بر او جاری میسازم، چنانکه بر سایر زنان جاری میکنم.
علی (ع) فرمود: در این صورت از کافران خواهی بود.
ابوبکر گفت: چرا؟
علی (ع) به ابوبکر فرمود: زیرا گواهی خدا را در مورد پاکی فاطمه (طبق آیهی فوق) رد کردهای، و گواهی مردم را پذیرفتهای، چنانکه حکم خدا و حکم رسول خدا (ص) را رد کردهای، آنجا که رسول خدا (ص) به امر خدا، فدک را برای فاطمه (س) قرار داده، و فاطمه (س) در زمان حیات رسول خدا (ص) آن را تصرّف نموده است، این قرارداد را رد میکنی، ولی گواهی یک نفر اعرابی را که بر پاشنهی خود ادرار میکند (مانند «اوس بن حدثان» که گواهی داد پیامبر (ص) ارث نمیگذارد) را میپذیری و بر این اساس، فدک را از فاطمه (س) گرفتی و گفتی فدک فَیْیء همهی مسلمین است، با اینکه رسول خدا (ص) فرمود:
اَلْبِیِّنَةُ عَلی مَنْ اِدَّعی وَ الْیَمِینُ عَلی مَنْ اِدَّعی عَلَیهِ.
: «گواهی آوردن بر کسی است که ادّعا میکند (یعنی بر مدّعی است) و سوگند یاد کردن بر کسی است که ادعا بر او میشود (یعنی بر منکر است)».
تو قول (و قانون) رسول خدا (ص) را رها کردی (و گواهی را از منکر خواستی نه از مدّعی).
در این هنگام مردم با قیافههای خشمگین به همدیگر نگاه میکردند و سر و صدا بلند شد، بعضی گفتند: سوگند به خدا علی (ع) راست میگوید.
آنگاه علی (ع) به خانهی خود مراجعت نمود.
طرح توطئه ابوبکر و عمر برای کشتن امام علی توسط خالد ابن ولید
علّامهی طبرسی در کتاب احتجاج پس از ذکر جریان فوق به نقل از امام صادق (ع) ادامه میدهد که امام صادق (ع) فرمود:
ابوبکر پس از احتجاج علی (ع)، از مسجد به سوی خانهی خود بازگشت، سپس برای عمر بن خطاب پیام فرستاد و او را طلبید، عمر نزد ابوبکر آمد، و بین ابوبکر و عمر چنین گفتگو شد:
ابوبکر: دیدی که گفتگوی ما با علی (ع) امروز چگونه پایان یافت؟ اگر در روز دیگری با او چنین برخوردی داشته باشیم، مسلماً امور ما متزلزل شده و اساس حکومت ما سست خواهد شد، رأی شما در این خصوص چیست؟
عمر: نظر من این است که دستور قتل او را صادر کنیم.
ابوبکر: چگونه و توسّط چه کسی؟
عمر: خالد بن ولید برای این کار، مناسب است.
آنگاه آن دو نفر، به دنبال خالد فرستادند و خالد نزد آنها آمد، آنها به او گفتند: میخواهیم ترا برای یک امر بزرگ مأمور کنیم!
خالد: اِحْمَلُونی عَلی ما شِئْتُمْ وَلَوْ عَلی قَتْلِ عَلِیّ بْنِ اَبِیطالِبٍ: «هر چه میخواهید مرا به آن تکلیف کنید، گرچه قتل علی باشد آمادهام».
ابوبکر و عمر: نظر ما همین است.
خالد: هرگونه که تصویب کنید انجام میدهم، چگونه او را بکشم؟
ابوبکر: در مسجد حاضر شو، و در نماز جماعت کنار علی (ع) بنشین و با او نماز بخوان، وقتی که من (که امام جماعت هستم) سلام آخر نماز را دادم، برخیز و گردن علی (ع) را بزن!
خالد: بسیار خوب، همین کار را انجام میدهم،
اسماء دختر عُمیس که همسر ابوبکر بود (و در باطن از دوستان اهلبیت) این سخن را شنید، و به کنیز خود گفت: به خانهی علی و فاطمه (ع) برو و سلام مرا به آنها برسان و به علی (ع) بگو:
اِنَّ الْمَلَأ یَأتَمِرُون بِکَ لِیَقْتُلُوکَ فاخْرُجْ اِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصحِینَ.
: «این جمعیّت برای کشتنت به مشورت نشستهاند، فوراً از شهر بیرون برو که من از خیرخواهان تو هستم» (قصص- 20)
امیر مؤمنان (ع) به کنیز فرمود: به اسماء بگو: اِنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ ما یُرِیدوُنَ: «خداوند بین آنها و مقصودشان، مانع میشود». یعنی آنها را بر این کار موفق نخواهد کرد.
سپس علی (ع) از خانه بیرون آمد و به قصد شرکت در نماز جماعت به مسجد رفت و در صف نشست، و خالد بن ولید نیز آمد و در حالی که شمشیر همراهش بود در کنار
علی (ع) نشست، نماز شروع شد هنگامی که ابوبکر برای تشهد نماز نشست (گویا نماز صبح بود) از تصمیم خود پشیمان شد و ترسید که فتنه و آشوبی رخ دهد با توجه به شناختی که به علی (ع) در مورد شجاعت و دلاوری او داشت، چنان مضطرب و پریشان شد و حیران بود که آیا سلام نماز را بگوید یا نه؟ که مردم گمان کردند او دستخوش سهو و اشتباه شده است، که ناگهان متوجه خالد شد و گفت: لا تَفْعَلَنّ ما اَمَرْتُک: «آنچه را به تو دستور دادم، البته انجام نده». سپس گفت: اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّه وَ بَرَکاتُه.
امیر مؤمنان علی (ع) به خالد فرمود: چه دستوری به تو داده بود؟
خالد گفت: به من دستور داده بود که گردنت را بزنم.
علی (ع) فرمود: آیا این دستور را اجرا میکردی؟
خالد گفت: سوگند به خدا اگر او قبل از سلام نماز، مرا نهی نمیکرد ترا میکشتم.
در این هنگام علی (ع) تکان سختی به خالد داد، به زمین خورد، مردم اطراف علی (ع) را گرفتند که خالد را رها کند، عمر گفت: به خدای کعبه خالد را میکشد.
مردم به علی (ع) عرض کردند: ترا به صاحب این قبر (پیامبر) سوگند میدهیم، خالد را رها کن، آنگاه حضرت، او را رها کرد.
و از ابوذر غفاری نقل شده که گفت: حضرت علی (ع) گلوی خالد را با دو انگشت اشاره و وسطی، گرفت، آنچنان فشار داد که خالد نعره کشید، مردم ترسیدند و هر کس در فکر خود بود، و در این هنگام خالد لباس خود را پلید کرد و پاهای خود را به رها میزد و هیچگونه سخنی نمیگفت:
ابوبکر به عمر گفت: این است نتیجهی مشورت واژگونهای که با تو کردم، گوئی حادثهی امروز را میدیدم، و از خدا شکر میکنم که ما را سلامت داشت.
هر کس که نزدیک میشد تا خالد را از چنگ نیرومند علی (ع) نجات دهد، نگاه تند علی (ع) آنچنان او را وحشتزده میکرد که برمیگشت، ابوبکر عمر را نزد عبّاس (عموی پیامبر) فرستاد، عباس آمد و شفاعت کرد و علی (ع) را سوگند داد و گفت: ترا به حق این قبر (اشاره به قبر پیامبر) و صاحبش و به حق فرزندانت و به حق مادرشان،
خالد را رها کن.
آنگاه علی (ع) خالد را رها ساخت.
عباس بین دو چشم علی (ع) را بوسید.
امام علی گریبان عمر را گرفت
و در روایت دیگر آمده: سپس علی (ع) گریبان عمر را گرفت و فرمود: «ای پسر صحّاک حبشیّه، اگر حکم خدا و عهد پیامبر (ص) نبود، میدانستی که کدامیک از ما ضعیفتر و کمتر بودیم.
حاضران، میانجیگری کردند و عمر را از دست علی (ع) رها ساختند، در این هنگام عباس نزد ابوبکر رفت و گفت: «سوگند به خدا اگر علی (ع) را میکشتید، یک نفر از دودمان تَیْم را نمیگذاشتیم که زنده بماند.
نامه عمر به معاویه، ماجرای سوزاندن خانه
عمر بن خطاب، نامهای برای معاویه نوشت و در آن نامه (در رابطه با ماجرای بیعت و سوزاندن درِ خانه) چنین آمده است. «... به خانهی علی (ع) رفتم با مشورت قبلی که در مورد اخراج او از خانه (با قوم) کرده بودم، فِضّه (کنیز خانهی علی علیهالسلام) بیرون آمد، به او گفتم: به علی بگو بیرون آید و با ابوبکر بیعت کند، زیرا همهی مسلمین با او بیعت کردهاند.
فضّه گفت: امیر مؤمنان علی (ع) مشغول (جمعآوری قرآن) است، گفتم: این حرفها را کنار بگذار، به علی (ع) بگو بیرون بیاید، وگرنه ما وارد خانه میشویم، و او را به اجبار، بیرون میآوریم، در این هنگام فاطمه (س) بیرون آمد و پشت در ایستاد و گفت: «ای گمراهان دروغگو، چه میگوئید و از ما چه میخواهید؟!»
گفتم: ای فاطمه!، گفت: چه میخواهی ای عمر!
گفتم: چرا پسر عمویت ترا برای جواب، به اینجا فرستاده و خودش در پشت پردههای حجاب نشسته است؟!
فاطمه (س) به من گفت:
طُغْیانُکَ یا عُمَرُ! اَخْرَجَنِی، وَ اَلْزَمَکَ الْحُجَّةَ وَ کُلَّ ضالٍّ غوّیٍ
: «طغیان و تعدّی تو بود که مرا از خانه بیرون آورد و حجّت را بر تو تمام کرد و همچنین حجّت را بر هر گمراه منحرف، کامل نمود».
گفتم: این حرفهای بیهوده و زنانه را کنار بگذار و به علی بگو از خانه بیرون آید.
گفت: لا حُبَّ و لا کَرامَةَ... «دوستی و کرامت، لایق تو نیست، آیا مرا از حزب شیطان میترسانی ای عمر! بدانکه حزب شیطان ضعیف و ناتوان است».
گفتم: اگر علی از خانه بیرون نیاید، هیزم فراوانی به اینجا بیاورم، و آتشی برافروزم و خانه و اهلش را بسوزانم، و یا اینکه علی (ع) را برای بیعت به سوی مسجد میکشانم، آنگاه تازیانهی «قنفذ را گرفتم و فاطمه را با آن زدم، و به خالد بن ولید گفتم: تو و مردان دیگر هیزم بیاورید، و به فاطمه (س) گفتم: خانه را به آتش میکشم.
گفت: ای دشمن خدا و ای دشمن رسول خدا و ای دشمن امیر مؤمنان!، و هماندم دو دستش را از در بیرون آورد که مرا از ورود به خانه بازدارد، من او را دور نموده و با شدّت در را فشار دادم، و با تازیانهام بر دستهای او زدم، تا در را رها کند از شدّت درد تازیانه، ناله کرد و گریست، گریه و نالهاش آنچنان جانسوز بود که نزدیک بود دلم نرم شود و از آنجا منصرف شوم و برگردم، به یاد کینههای علی و حرص او در ریختن خون بزرگان (مشرک) قریش افتادم و... با پای خودم لگد بر در زدم صدای نالهی فاطمه را شنیدم، که گمان کردم این ناله مدینه را زیرورو نمود، در آن حال، فاطمه میگفت:
یا اَبَتاهُ! یا رَسُولَاللَّهِ هکذا کانَ یُفْعَلُ بِحَبِیبَتِکَ وَ اِبْنَتِکَ، آهْ یا فِضَّةُ اِلَیْکِ فَخُذیِنی فَقَد وَاللَّهِ قُتِلَ ما فِی اَحْشائی مِنْ حَمْلٍ:
«ای پدر جان! ای رسول خدا با حبیبه و دختر تو چنین رفتار میشود، آه! ای فضّه! بیا و مرا دریاب، که سوگند به خدا فرزندم که در رحم من بود کشته شد!»
من دریافتم که فاطمه (س) بر اثر درد شدید مخاض، به دیوار (پشت در) تکیه داده
است، در خانه را با شدّت فشار دادم، در باز شد، وقتی که وارد خانه شدم فاطمه (س) با همان حال، روبروی من ایستاد، ولی شدّت خشم من، مرا بگونهای کرده بود که گوئی پردهای در برابر چشمم افتاده است، چنان سیلی روی روپوش به صورت فاطمه (س) زدم که به زمین افتاد (تا آخر نامه که مشروح میباشد)
اولین فردی که قیامت برای او دادخواهی میشود
روایت شده است، نخستین فردی که در روز قیامت برای او دادخواهی کنند و دربارهی او داوری نمایند، در مورد محسن فرزند علی (ع) است. که دربارهی قاتل او و قنفذ، حکم میشود، آنها را میآورند و با تازیانههای آتشین میزنند، که اگر یک تازیانه از آن تازیانهها به تمام دریاها بیفتد، همهی آب آنها از مشرق تا مغرب، به جوشش درمیآید، و اگر آن را بر کوههای دنیا بگذارند، همهی آنها ذوب شده و به خاکستر مبدّل میگردند، قاتل محسن (ع) «قنفذ» را با آن تازیانهها میزنند.
و در پایان با ذکر این تشرف برای فرج امام زمان عج دست بر دعا برداریم
سید باقر رضوی هندی (م 1329) می گوید:
در شب عید غدیر امام زمان علیه السلام را در خواب دیدم در حالیكه محزون بود و گریه می كرد. خدمت حضرت رفتم و سلام كردم و دستش را بوسیدم، ولی دیدم گویا متفكر است. عرض كردم: آقای من، این روزها ایام خوشحالی و سرور عید غدیر است ولی شما را محزون و گریان می بینم؟ فرمود: به یاد مادرم زهرا علیهاالسلام و حزن او افتادم. سپس حضرت این شعر را خواندند:
لاترانی اتّخذتُ لا وعُلاها
بعد بیت الأحزان بیت سرور!
که حاشا که من پس از بیت الاحزان مادرم فاطمه زهراء سلام الله علیها، روز خوشی داشته باشم.
اللهم عجل لولیک الفرج به حق صدیقه کبری سلام الله علیها
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم
مشاهده شرح شهادت معصومین علیهم السلام
کانال ایتا و هدایت بسوی گفتار پاک اشعار ثارالله 73
کلام پاک