«میدانم اگر قضاوت نادرستی دربارهی کسی بکنم، دنیا تمام تلاشش را میکند تا مرا در شرایط او قرار دهد، تا به من ثابت کند در تاریکی همهی ما شبیه یکدیگریم.»
— داستایوفسکی
اولین بار که این جمله را شنیدم، اصلاً درکش برایم ممکن نبود. یعنی چه؟ چه ربطی دارد قضاوت کردن و بعد خودت به همان درد مبتلا شدن؟
مثلاً اگر یکی رابطهی نامشروع داشته باشد، نباید قضاوت شود؟ یا باید آنقدر قضاوتش کنیم که به غلط کردن بیفتد ؟ یا کسی که آدم کشته، دزدی کرده یا هر کار بد دیگری انجام داده؟
مدتها گذشت و حالا که خودم چیزی شبیه آن را تجربه کردهام، میتوانم کمی بهتر درکش کنم. راست گفتهاند که «دو صد گفته چون نیم کردار نیست».
یک روز همراه پدرم در حال برگشتن از قبرستان بودیم که پیرمردی را در مسیر دیدیم. سوارش کردیم تا به مقصد برسانیم. بعد از مدتی سر صحبت باز شد و پیرمرد تعریف کرد که از سر خاک پسر جوان بیستسالهاش برمیگردد که تازه هم وفات کرده .
پسرش حدود یک سال قبل، از روی عشق و عاشقی با دختری نامزد کرده بود و همهچیز هم خوب بوده تا اینکه، به گفتهی پیرمرد، دختر کارهایی خلاف میل پسر انجام میداده؛ مثلاً با غریبهها بیرون میرفته، آرایش میکرده و وقتی پسر پیگیرش میشده، جوابش را نمیداده. از صحبتهای پیرمرد برمیآمد که دختر عمداً رفتارهایی داشته تا نامزدش را اذیت و آزار دهد. البته اینها صحبتهای یکطرفه بود و نمیشد از صحت همهی آنها مطمئن بود.
خلاصه پسر که میبیند حرفهایش به گوش دختر نمیرود، شروع میکند به تهدید کردن که خودش را میکشد. میگوید اگر جوابم را ندهی یا بخواهی از من جدا شوی، تحملش را ندارم و خودکشی میکنم. دختر هم میگوید تو جرأتش را نداری و چندان جدیاش نمیگیرد. چند روز بعد، پسر را در اتاقش مرده پیدا میکنند.
این داستانی بود که پیرمرد برای ما تعریف کرد. من و پدرم تا لحظهای که او را به مقصد رساندیم، در شوک بودیم و حرف نمیزدیم.
کمی بعد من از این گفتم که درست است تازه فوت شده، اما باید بگویم آن پسر انسان بسیار ضعیفی بوده؛ وگرنه انسان عاقل برای یک رابطهی سمی و احمقانه دست به چنین کاری نمیزند. اصلاً در تصورم نمیگنجید که یک انسان برای چنین موضوعی، هرچقدر هم سخت و دردناک، بخواهد جان خودش را فدا کند. پدرم فقط یه جمله گفت: «مرده را قضاوت نکن.»
حالا، چند سال بعد از آن ماجرا، دوباره یادش افتادم؛ چون یک شب ، احساسی را تجربه کردم که واقعاً ترساندم.
دست خدا را در اتفاقات اخیر زندگیام حس میکنم. به دختری علاقهمند شدهام و حالا بعد از مدتی نمیتوانم تصور کنم که مال من نباشد. اما شانس زیادی برای رسیدن به او ندارم. آن شب از حرفهای گذشتهی خودم پشیمان شدم، چون ناگهان خودم را دیدم که به همان درد مبتلا هستم. ترسیدم که عاقبتم مثل کسی شود که زمانی قضاوتش کرده بودم .
حالا تصمیم گرفتهام رابطهمان را کنترل کنم، عاقلانهتر احساساتم را بروز دهم و از هر دویمان محافظت کنم. از شروعش نتوانستم پیشگیری کنم، حداقل به فکر ادامه و شاید پایانش باشم.
........
ما انسانها موجودات مجبوری هستیم. الکی فکر میکنیم اراده داریم. من اراده را نفی نمیکنم، ولی خیلی، خیلی محدودش میکنم. ما برساختهی زمان و مکان و جامعه و خانواده و دوستان و اطرافیانمان هستیم. یک اتفاق کوچک میتواند باعث شود دو آدم کاملاً مخالف هم شوند و یا دو دوست صمیمی باشند . یک کتاب، یک آدم، یک اتفاق... همینها گاهی مسیر زندگی آدم را عوض میکنند.
پس یادتان نرود که همیشه، حتی به بزرگترین مخالفانتان هم احترام بگذارید؛ در عین حال که با آنها مخالفت میکنید .
از طرف دیگر، خود واقعی ما خیلی با چیزی که فکر میکنیم فرق دارد. ما آن چیزی نیستیم که فکر میکنیم یا دربارهاش حرف میزنیم. خیلی وقتها فقط لب و دهنیم. نقش بازی میکنیم و خودمان هم از آن خبر نداریم. کافی است در موقعیتش قرار بگیری و وقت عمل کردن برسد تا بفهمی همهی آرمانها و اعتقاداتت فقط یک سری جملهی ظاهری بودهاند.
در عمل است که آدم واقعی مشخص میشود. در عمل.
من در عمل نتوانستم به اعتقادم پایبند باشم، پس فهمیدم شاید همهاش حرف بوده؛ خودم را گول زده بودم. اگر فکر میکنید فکری یا اعتقادی دارید که واقعاً به آن معتقدید، باید بتوانید برایش هزینه بدهید. باید بتوانید چیزی را برایش از دست بدهید.
یک جمله از آلن دو باتن هست با این مضمون که چیزی به نام تعادل در زندگی و کار وجود ندارد؛ چیزی که ارزش جنگیدن داشته باشد، زندگی شما را از تعادل خارج میکند.
من این جمله را زندگی کردهام.
اگر واقعاً فکر میکنید چیزی را میخواهید، باید ببینید برای بهدست آوردنش چه چیزی را میدهید. در عمل. اگر در راه بهدست آوردنش در زندگیتان مشکلات و رنج و بینظمی به وجود آمد و هنوز ادامه دادید، شاید بشود گفت که شما واقعاً میخواهیدش.
یکی هست که همیشه زندگی منو از تعادل خارج میکنه، ولی من اونو به همهچیز ترجیح میدهم.
