اپلیکیشن ماسک بر اساس دستورالعملهای سازمان بهداشت جهانی و تجربۀ کشورهای پیشرفته، برای کنترل شیوع بیماری کرونا و کاهش آمار قربانیان آن در ایران، توسّط جمعی از استادان دانشگاه صنعتی شریف و نخبگان ریاضی، کامپیوتر، علوم پزشکی و ویروسشناسی (غیردولتی، غیرانتفاعی) ساخته شدهاست.
برخی خدمات، امکانات و کاربردهای اپلیکیشن ماسک:
نمایش جدیدترین نقشۀ وضعیّت شیوع بیماری کرونا در سراسر ایران (بر اساس آدرس محل زندگی افراد مبتلا شده).
نمایش محلهای دارای ریسک بالای ابتلاء به بیماری بر روی نقشه. کاربر برای انجام کارهای ضروری خارج از منزل، میتواند بر اساس بررسی مناطق بروز و شیوع این بیماری، امنترین محلها را انتخاب کند.
کاربر با ثبت مکانهایی که در صورت لزوم به آنها مراجعه میکند و ثبت افرادی که در صورت ضرورت با آنها ملاقات میکند (به جز اعضای خانواده)، اوّلاً میزان ریسک ابتلاء خود را مشاهده کرده، ثانیاً، طی روزهای آتی، از بیمار شدن احتمالی افرادی که با آنها ملاقات داشته یا شیوع بیماری در مکانهایی که به آنها مراجعه داشته مطّلع میشود تا پیش از بروز علائم بیماری، از بالا بودن احتمال ابتلاء خود مطّلع شده و هر چه سریعتر به انجام اقدامات مربوطه مبادرت ورزد.
«ماسک» بر اساس اطّلاعاتی که کاربران مختلف وارد میکنند، احتمال ابتلاء شما به کرونا را مشخص میکند
به محض مثبت شدن احتمالی آزمایش کرونای هر یک از کاربران این برنامه، کادر مدیریت و درمان بیماری از تمام محلها و افرادی که شخص بیمار طی روزهای اخیر به آنها مراجعه یا با آنها ملاقات داشتهاست مطّلع شده و میتوانند بهترین اقدامات مربوطه را در سریعتر زمان ممکن انجام دهند.
این برنامه، با ثبت الگوی ترددها و بازدیدها، اطّلاعات مورد نیاز برای کنترل بهینۀ شیوع بیماری را در اختیار کادر درمان و مدیران مربوطه قرار میدهد.
و ...
۲- مسائلی که ممکن است موجب شوند اپلیکیشن «ماسک» را نصب نکرده یا به کار نگیریم
این برنامه بسیار خوب و به اصطلاح «یوزر فرندلی» (برنامهای که کار کردن با آن بسیار راحت است) طرّاحی شدهاست. وارد کردن اطّلاعات مورد نیاز برنامه برای عملکرد بهینۀ آن (که البته هیچ کدام اجباری نیست)، بسته به میزان تردد خارج از منزل کاربر در هر روز، ممکن است حدود ۱-۵ دقیقه زمان بِبَرَد.
ثبت روزانۀ وضعیت سلامتی کاربر در نرمافزار صرفاً با پاسخ دادن به چند پرسش ساده (چند گزینهای)
اگر چه در مقایسه با کارآیی و فواید این برنامه برای کنترل شیوع بیماری خطرناک و به شدّت مسریِ کرونا، صَرفِ این مقدار زمان به صورت روزانه برای وارد کردن اطّلاعات مورد نیاز آن ناچیز محسوب میشود، امّا متأسّفانه همین مقدار زمان و دقّت نیز از میزان حوصلۀ بیشتر کاربران تلفن همراه در ایران فراتر است.
از سوی دیگر، کارآیی بهینۀ این نرمافزار منوط به این است که اکثریت افراد آن را نصب کرده و اطّلاعات مربوطه را به صورت روزانه و با دقّت ثبت کنند. این در حالی است که چنین انتظاری بسیار بیشتر از سطح فرهنگ بخشی از جامعه و میزان اولویت قائل شدن آنها برای «خیر جمعی» (منافع ملّی، مصالح عمومی و ...) است.
همچنین، همانطور که اشاره شد، قابلیّت «ثبت ملاقات با سایرینِ» این نرمافزار صرفاً در صورتی موضوعیّت دارد که افرادی که با آنها ملاقات میکنیم نیز این اپلیکیشن را بر روی گوشی خود داشته و از آن استفاده کنند. بنابراین، حتّی کاربر متعهّد و مسئولیتپذیری (مسئولیتپذیر در قبال جامعه) که بخواهد با دقّت زیاد از «ماسک» استفاده کند نیز در بسیاری موارد چنین امکانی برایش فراهم نخواهد بود.
ثبت ملاقات با سایرین با استفاده از ارتباط بلوتوثی مشروط به آن که سایرین نیز بر روی گوشی همراه خود نرمافزار ماسک را نصب کرده و از آن استفاده کنند
طرّاحی و کارآمدی چنین اپلیکیشنهای مفیدی مستلزم شرایط و زیرساختهایی است که در جامعۀ ما چندان فراهم نیستند. یک دسته از زیرساختها و پیشنیازهای مربوطهْ مسائل «فرهنگی» هستند که به برخی جنبههای آن اشاره شد. از میان سایر زیرساختهای ضروری میتوان از «وجود بستر آماری و اطّلاعاتی لازم»، «شفافیت»، «زیرساختهای فناوری اطّلاعات (IT) شامل وسیع بودن پنهای باند اینترنت» و «حکمرانی خوب (good governence)» نام برد که در ایران با نواقص و چالشهایی مواجهاند.
به عنوان مثال، واضح است که متأسفانه امکان مشخص کردن «محلهای کسب» برای طرّاحان این اپلیکیشن فراهم نبودهاست. یعنی کاربر در هنگام تعیین محلهای مراجعۀ خود بر روی نقشه، فقط میتواند یک نقطه مشخص کند و نه مثلا «نانوانی الف»، «سوپری ب»، «قصابی ج» یا امثال آن را. بنابراین، دقّت و کارآیی برنامه پایین میآید. یعنی ممکن است سه کاربر مختلف هنگام تعیین محل مراجعۀ روزانۀ خود یک نقطۀ یکسان بر روی یک خیابان واحد را تعیین کنند در حالی که یکی از آنها به «نانوایی الف»، دیگری به «سوپری سمت چپ نانوایی الف» و نفر سوّم به «قصّابی سمت راست نانوایی الف» مراجعه کرده باشند.
۳- ضرورت نصب و ترویج اپلیکیشن «ماسک»، علی رغم وجود مسائل بالا
با توجه به این که شرایط و زیرساختهای لازم برای شکل دادن یک حرکت یا گام «ایدهآل» وجود ندارد، دو رویکرد در مقابل ما قرار دارد. یکی این که «با هیچ حرکت و تلاشی همراهی نکنیم» و دوّم آن که «با تمام توان، از بهترین حرکتها و تلاشهای شکل گرفته حمایت کنیم». توضیح و مقایسۀ این دو رویکردِ کلّی فراتر از حوصلۀ نوشتار حاضر است. بنابراین، در ادامه، پیامدهای همراهی کردن و همراهی نکردن با اپلیکیشن «ماسک» به طور خلاصه عنوان شدهاند:
۱-۳ اگر با اپلیکیشن «ماسک» همکاری نکنیم
اگر به خاطر تنبلی یا با توجه به مسائل و نکات بازدارندهای که پیش از این بیان گردیدند، از همراهی با اپلیکیشن «ماسک» منصرف شویم:
با وجود تمام ضعفهای اشاره شده (ناشی از زیرساختها و شرایطی که برای طرّاحان ماسک فراهم نبودهاست)، به هر حال این نرمافزار بهترین امکانها برای کنترل شیوع کرونا را فراهم میآورد و لذا با عدم همکاری با آن، از پیشگیری از ابتلاءها (و احتمالاً مرگ و میرها) یی که میتوانستیم جلوی آنها را بگیریم، خودداری کردهایم؛
خطاب به سایر متخصصان و نخبگان خیرخواهی که بر خلاف جریان شنا کرده و تلاش میکنند با استفاده از علم و دانش خود بهترین گامهای ممکن را برای بهبود شرایط و حرکت به جلو بردارند، این پیام را صادر میکنیم که «بیخود خودتون رو خسته نکنین، ما فقط با پویشها، ایدهها و حرکتهای «ایدهآل» همراهی میکنیم»؛
پیام بالا همچنین تأییدی است بر توجیههای دانشگاهیانی که صرفاً بر «انتشار مقاله»، «گردآوری امتیاز»، «افزودن حجم رزومه»، «ارتقاء رتبه» و امثال آن تمرکز کردهاند؛
خطاب به پزشکان و پرستانی که در صف مقدّم مقابله با بیماری کرونا زحمت میکشند این پیام را صادر میکنیم که «ما برای کاسته شدن از فشار کاری و خطری که متوجه شماست، به اندازۀ روزی ۵ دقیقه هم حاضر نیستیم وقت، دقّت و حوصله صرف کنیم»؛
با همکاری نکردن با حرکتهای خوب غیردولتی/غیرحکومتی، به تضعیف این بخش در مقابل بخش دولتی/حکومتی کمک کرده و به شکل غیرمستقیم، دیدگاه کسانی که اصرار دارند «همه چیز باید تحت سیطره و کنترل دولت/حاکمیت باشد» را تأیید کردهایم.
اگر در آینده برخی دیگر از متخصصان دلسوز بخواهند حرکتی بکنند که اجرای مطلوب آن نیازمند همکاری مطلوب مسئولان (فراهم آوردن زیرساختهایی مانند افزایش پهنای باند اینترنت، در اختیار قرار دادن آمار و اطّلاعات لازم، ارتقاء سطح شفّافیت و امثال آن) باشد، قدرت چانهزنی مسئولانی که منافعشان با این موارد در تضاد است را در مقابل آنها افزایش دادهایم چرا که به متخصصان میگویند: «مگه از اپلیکیشن ماسک (و امثال آن) چند نفر استفاده کردند؟!»؛
۲-۳ اگر با اپلیکیشن «ماسک» همکاری کنیم
با توجه به این که اپلیکیشن «ماسک» در بدترین شرایط و با پایینترین میزان همکاری نیز به هر حال مقداری کارآیی خواهد داشت، با صَرف روزانه فقط ۱-۵ دقیقه زمان، به سهم خودمان به مبتلا نشدن برخی افراد و زندهماندن برخی انسانها (که در صورت عدم همکاری ما با اپلیکیشن ماسک ممکن بود مبتلا شده و جانشان را از دست بدهند) کمک کردهایم؛
به سایر متخصصان و نخبگان خیرخواهی که میخواهند بر خلاف جریان شنا کرده و تلاش میکنند با استفاده از علم و دانش خود بهترین گامهای ممکن را برای بهبود شرایط و حرکت به جلو بردارند امّا نگرانند که «مبادا مردم همکاری حداقلی لازم را نداشته و تلاشهایمان هدر برود»، امید، انگیزه، دلگرمی و قوّت قلب میدهیم؛
در کاستن از فشار کاری و خطری که متوجّه کادر درمان است سهیم شده و همچنین در عمل به آنها نشان میدهیم که حمایت و پشتیبانی ما از آنها شعاری نبوده و به «صِرف بازنشر دادن پیامهای تلگرامی و امثال آن» محدود نمیشود. با این کار، همچنین به آن عزیزان امید و دلگرمی میدهیم.
با تقویت بخش غیردولتی/غیرحکومتی، به کاهش سیطرۀ زائد بخش دولتی/حکومتی بر همۀ امور و لذا حرکت به سمت حکمرانی مطلوب کمک کردهایم.
با این کار، به بهترین وجه ممکن به مطالبۀ مدنیِ «شفافیت، افزایش پهنای باند اینترنت و همکاری مطلوب مسئولان با دانشمندان خیرخواه» پرداختهایم. فرض کنید چند میلیون نفر اپلیکیشن «ماسک» را نصب کرده و اطّلاعاتی که نرمافزار میخواهد را به صورت روزانه با دقّت و حوصله وارد کنند. این کار به همگان (شامل مسئولان مربوطه) نشان میدهد که مثلاً اگر «پهنای باند اینترنت فلان مقدار بیشتر بود» یا «آمار و اطّلاعات مورد نیاز به صورت شفاف در دسترس بود»، «یا اهل سیاست با دانشمندان خیرخواه همکاری مطلوبتری میداشتند»، تعداد مبتلایان به کرونا و مرگومیرهای ناشی از آن بهمان مقدار کمتر میشد. با این کار، قدرت چانهزنی تمام کسانی که در موقعیّتهای مختلف (داخل خود مسئولان، اصحاب رسانه، اهل قلم و غیره) مطالبهگر «شفافیت، افزایش پهنای باند اینترنت و امثال آن» هستند به شدّت افزایش خواهد یافت. این بند توضیحات مفصّلی دارد که در حوصلۀ نوشتار حاضر نمیگنجد؛ به امید خدا، در آینده طیّ یادداشت مجزّایی به آن خواهم پرداخت.
به امید نصب و استفادۀ حداکثری از اپلیکیشن «ماسک» (و حرکتهای مشابه)،
به امید فردایی بهتر،
به امید ایرانی آباد،
برخی از چهرههایی که تاکنون از اپلیکیشن «ماسک» حمایت کرده و از مردم دعوت کردهاند که با آن همکاری کنند:
? دکتر محمّد فاضلی (جامعهشناس، دانشیار دانشگاه شهیدبهشتی)
? عباس عبدی (رئيس انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران)
? دکتر حسین سراجزاده (رئیس انجمن جامعهشناسی ایران)
? دکتر هادی خانیکی (رئيس کرسی ارتباطات علم و فناوری یونسکو)
? دکتر مصطفی میراحمدیزاده (مدیرعامل خیریهٔ دارالاکرام)