در این روزهای تلخ و به عنوان کسی که در یکی از دانشگاههای کشور فعالیت دارم، نتوانستم به مناسبت این روز و خطاب به شما دانشجویان عزیز چیزی ننویسم، هر چند بسیاری از حرفها را نمیتوان گفت.
در برابر شما دانشجویان احساس شرمندگی میکنم و عذر میخواهم. عذر میخواهم زیرا در وضعیتی که شرایط اشتغال و ازدواج برایتان فراهم نشده است و چشمانداز روشنی پیش روی خود نمیبینید، به سهم خودم:
حتّی نتوانستم با شما ارتباط خوبی برقرار کنم،
حتّی نتوانستم شنوندۀ خوبی برای حرفها و گلایههایتان باشم،
حتّی نتوانستم با شما همدردی کنم تا لااقل کمی آرام شوید،
اذعان میکنم که بیشتر درسهایی که مجبورید بخوانید، حفظکنید و امتحان دهید، کارآمد نیستند،
اذعان میکنم برای اینکه بتوانید نقد و گلایههای بهحقتان را بیان و مطالباتتان را طرح و پیگیری کنید، نتوانستهایم امکان قابل قبولی پیش رویتان فراهم کنیم،
اذعان میکنم که تشکلهای دانشجویی موجود سهم کوچکی از شما را نمایندگی میکنند،
اذعان میکنم بیشتر شما این امکان را نیافتهاید که در قالب سازمان و تشکّل منسجم شوید تا از طریق آن بتوانید نقدهایتان را بیان و مطالباتتان را طرح و پیگیری کنید،
اذعان میکنم با وجود آنکه در قانون اساسی تجمّعات اعتراضی (مشروط به اینکه مسلّحانه و معارض با مبانی اسلام نباشند) آزاد دانسته شدهاند، نتوانستیم این امکان را برایتان فراهم کنیم،
میدانم که از برخی مدّعیان اسلام و ارزشها، بیاخلاقیها و منفعتطلبیهای زیادی دیدهاید،
میدانم که وقتی زندگی مرّفه برخی از توصیهکنندگان به قناعت را میبینید، چه حالی پیدا میکنید،
میدانم وقتی میبینید فرزندان برخی از سردمداران مبارزه با غرب، در غرب زندگی میکنند، دچار چه تناقضهایی میشوید،
میدانم که عدم برخورد قاطع دستگاههای قضایی با مفسدان اقتصادی و متخلّفان خودی، آزارتان میدهد،
همۀ اینها را قبول دارم، در مقابلتان احساس شرمندگی میکنم و به سهم خودم از شما عذرخواه هستم.
میخواهم از این فرصت استفاده کنم و نکاتی را نیز با شما در میان بگذارم. امیدوارم که بزرگوارانه در آنها تأمّل کنید:
۱. با وجود موارد بالا، بعضی از شعارهایی که توسّط برخی از شما سر داده شد، بههیچوجه قابل قبول و حتّی قابل توجیه نیست. با چنین شعارهایی، از خودتان تصویر بسیار نامناسبی ارائه میدهید. میدانم بیشتر شما و حتّی بیشتر دانشجویانی که در تجمّعات اعتراضی شرکت کردند، با چنین شعارهایی موافق نیستند؛ خطابم در این بند، صرفاً به معدود دانشجویانی است که شاید مرتکب این اشتباه شده باشند. امیدوارم دیگر هیچگاه شاهد چنین مواردی نباشیم. اگر خودتان اشتباهبودن چنین شعارهایی را قبول دارید امّا از شدّت ناراحتی و فشاری که روی خود احساس میکنید، صرفاً میخواهید به کسی بد و بیراه گفته باشید تا کمی آرام شوید، ناسزاهایتان را به من بگویید.
۲. معنای عبارت بالا این نیست که بخواهم شما را به انفعال دعوت کنم؛ نه! هرگز! اگر میخواهید در آینده در موقعیتی مانند موقعیت فعلی من قرار نگیرید که در آن، تنها کاری که خطاب به دانشجویان از دستتان بر میآید «عذرخواهی و ابراز شرمندگی» باشد، منفعل نباشید، دست از تلاش بر ندارید و خود را به جریان امور نسپارید؛ بحث بر سر «چگونگی کنشگری» و «راه بهینه»ای است که بهتر است در آن حرکت کنیم.
۳. با وجود مواردی که در بخش اوّل یادداشت بیان شد، به نظرم راه «رادیکال و براندازانه» که برخی از شما دانشجویان درپیش گرفتهاید، راه صحیحی نیست و درهرصورت، نمیتواند نویدبخش آیندۀ بهتری باشد. میدانم پاسخ برخی از شما این است که «خودمان هم به آفات و خطرات این راه آگاهیم امّا مشکل اینجاست که راه دیگری نمیبینیم؛ یا باید با شئبودگی خود کنار بیاییم یا در این مسیر پر خطر حرکت کنیم». اعتراف میکنم که در حال حاضر، من هم راه دیگری که بتوانم به شما معرّفی کنم سراغ ندارم، امّا حرفم این است که «گاهی وقتها، باید راه جدیدی ساخت»؛ وقتی احساس میکنیم اگر کاری نکنیم نابود میشویم و اگر بخواهیم کاری کرده باشیم، مجبوریم در مسیر پرخطری حرکت کنیم که حتّی ممکن است شرایط را بدتر کند، شاید بهتر باشد کمی بیشتر صبر کنیم، البته نه صبری منفعلانه، بلکه تلاشی فعّالانه برای ساختن راهی جدید.
این بندۀ خدا، نه مسئولیتی دارم و نه چهرۀ شناختهشدهای هستم، امّا به سهم خودم، در تلاشم که با همکاری و همراهی برخی دیگر، شاید بتوانیم راه جدیدی به مردم و مسئولان پیشنهاد کنیم [۱]. اطّلاع پیدا کردهام که بسیاری از اندیشمندان شناختهشدۀ کشور نیز در این راستا تلاشهای ارزشمندی دارند و امیدوام تلاشهای آنها هر چه سریعتر به ارائۀ پیشنهادی عملیاتی منجر شود.
از تمام کسانی که بهنوعی به ضرورت ایجاد یک راه جدید رسیدهاند (به ویژه استادان دانشگاههای مختلف کشور) درخواست میکنم که شما نیز تماشاچی نمانید، بلکه به وسع خود و در محدودۀ ارتباطی و اثرگذاریتان با جدّیت برای ساختن این راه تلاش کنید و در این راستا با سایرین وارد گفتگو شوید.
به شما دانشجویان نیز پیشنهاد میکنم به بحث و گفتگوهای جدّی در این رابطه بپردازید؛ استادان را نیز درگیر کنید، از اندیشمندان مطرح کشور بخواهید به صورت مجازی در نشستهای شما شرکت کنند و ... . حتّی اگر با این استدلال که «هیچ راه دیگری سراغ نداریم» حاضر نیستید از تجمّعات و حرکتهای تندروانه دست بردارید، لااقل به موازات آن تجمّعات و حرکتها، این مسیر را نیز دنبال کنید. اگر «راه بهتر»ی قابل ایجاد باشد، امید است در نتیجۀ چنین گفتگوها و تلاشهایی بتوانیم آن را بسازیم و در مقابل، اگر حق با شما باشد، فایدۀ چنین نشستهایی این خواهد بود که لااقل بخشی از کسانی که بر خلاف شما معتقدند میتوان راه دیگری ارائه داد، متوجه اشتباه خود میشوند و با شما همراه خواهند شد.
در روز دانشجوی سال ۱۴۰۱، از پروردگار مهربان برای همۀ شما دانشجویان عزیز، تندرستی، نشاط، پیروزی، طول عمر با عزّت و فرجام نیک خواستارم.
[۱] کلّیت ایدهام را در رابطه با چگونگی راه جدیدی که باید بسازیم، در یادداشتی با عنوان «ایران؛ قربانیِ تقابل انقلابیها! ضرورت ایجاد تیم غیرانقلابی» توضیح دادهام.
به امید آن که با تلاش و همراهی یکدیگر بتوانیم راه جدید و بهینهای بسازیم،
به امید پایان یافتن این روزهای تلخ،
به امید فردایی بهتر،
به امید ایرانی آباد
سایر یادداشتهایم را میتوانید از طریق لینکهای زیر ببینید: