در آستانه دور دوم انتخابات مجلس فرصت خوبی است تا نیمنگاهی به نتایج دور اول انتخابات داشته باشیم و به مرور شباهتها و تفاوتهای آن با انتخاباتهای قبلی بپردازیم.
تکرار مشارکت 41 درصدی:
مشارکت یا عدم مشارکت طیفی از مردم معترض نه ریشه نهاد انتخابات را از جا میکند و نه لطمهای به اصل تشکیل مجلس وارد میکند. بالاخره انتخاباتی برگزار خواهد شد و مجلسی شکل میگیرد. اما مجلس با مشارکت پایین، از قدرت و پشتوانه مردمی برای تاثیر در مناسبات کشور برخوردار نخواهد بود، ضمن اینکه ترکیبی به مجلس راه خواهند یافت که نمایندگی مردم را نمیکنند و این یعنی افتادن در یک سیر باطل که امکان برونرفت از آن هر لحظه سختتر میشود.
وضعیت مشارکت در انتخابات مجلس دوازدهم چیزی شبیه به انتخابات دوره قبل مجلس است و این یعنی شکافهای اجتماعی طی ۴ سال اخیر نه ترمیم شده است و نه تشدید. این اتفاق از یک جهت تهدید است و از یک جهت فرصت، فرصت از این جهت که کمپینهای سلبی و پروژههای تحریم انتخاباتی شکل گرفته نتوانستهاند موثر باشند و تهدید از این جهت که حکومت نتوانسته است سیاست رو به جلویی برای ترمیم شکافها و مسائل موجود اتخاذ کند.

ترکیب لیستها:
مقایسه تعداد آرا کسبشده توسط نمایندگان راهیافته تهران در این دوره با دوره پیشین قابل تامل است. برای مثال محمود نبویان به عنوان نفر اول تهران کمتر از ۶۰۰ هزار رای آورده است در صورتی که محمدباقر قالیباف به عنوان نفر اول دوره قبل یک میلیون و ۲۶۵ هزار رای آورده بود، یعنی او توانسته بود دو برابر نبویان رای کسب کند. ضمن آنکه نفر ۳۰ام تهران در مجلس ۹۸ یعنی عزتالله اکبری تالارپشتی با ۶۴۲ هزار رای، آرای بیشتری از نبویان داشته است که نشان میدهد نبویان اگر در انتخابات مجلس یازدهم این مقدار رای کسب میکرد اصلا نمیتوانست به مجلس راه پیدا کند!
این ثابت ماندن درصد مشارکت و در عین حال پایین آمدن رای هر کاندیدا به نظر اتفاق مثبتی است زیرا این را میرساند که مردم برخلاف دوره پیشین -که عین 30 نفر اعضای یک لیست وارد مجلس شدند- به صرف حضور نام نامزدها در لیستها بسنده نکرده و پس از بررسی خودشان دست به انتخابگری زدهاند که به تبع مقتضیاتی من جمله شکستن آرا را هم درپی داشته است.
با این وجود همچنان نمی توان تاثیر لیست ها در نتیجه انتخابات را نادیده گرفت چرا که در نتیجه پایش لیست.ها متوجه حضور پررنگ نامزدهای مشترک لیستها، در 60 نفر اول تهران میشویم. شاید برای شما هم سوال باشد چطور میشود نبویان که در ابتدا مخالف طرح شفافیت آرا بود و نپذیرفت نامهای را که به جهت تسریع طرح شفافیت تنظیم شده بود امضا کند، نفر اول تهران شود؟ شاید بتوان بخشی از علت را حضور نام ایشان در چهار لیست انتخاباتی مشهور دانست.
آرای باطله:
خبری مبنی بر دوم شدن آرای باطله در یزد، با میزان رای ۲۹ هزار و ۳۰۳ رای، شنیده شد. این در حالی بود که تعداد آرا باطله با میزان رای باقی کاندیدا اختلاف فاحشی داشت! درصد مشارکت در این دوره همانند دوره یازدهم مجلس بود اما آمار آرای باطله از ۶ درصد، به چیزی حدود ۱۲ درصد رسیده است.
آرای باطله نشان میدهد بخشی از رایدهندگان علیرغم میل به مشارکت، گزینه مطلوبی برای انتخاب ندیدهاند و با رای سلبی همه کاندیداها را نفی کردهاند.

اشتراک با ترکیب مجلس یازدهم:
اگرچه چهرههای شاخصی از ورود به مجلس بازماندهاند اما مرور سایر اسامی نشانگر آن است که ترکیب مجلس یازدهم تا حد زیادی توانسته خود را در مجلس دوازدهم نیز تکرار کند. چیزی که شاید با ورود فهرستهای متنوع و متعدد، کمتر انتظار آن میرفت.
پایان احزاب:
شاید یکی از مهمترین گزارههای انتخابات در تهران را بتوان شکست تمام چهرهها و جریانهای سیاسی دانست. در این دوره نامزدهای احزاب و جریانها عمدتا به خودشان زحمت نمیدادند حتی شعار و وعده وعید انتخاباتی حول مفاهیم محوری بدهند! صرفا مسئله را در زمینه مشارکت و اهمیت آن جمع میبستند و مجموعا در فضای سیاسی کشور بحثهای این چنینی شکل نمیگرفت و تلاشی برای آن از سوی کاندیداها نمیشد که توقع و برنامه شخص و حزب و گروهشان را از آن چه قرار است در مجلس دوازدهم دنبال شود، ترسیم کنند. حرفهایی که زده میشد بسیار بی طرفانه و گرد بود و مشخص نیست گروهها و نمایندههایی که به خانه ملت فرستاده شدند چه دیدگاهی نسبت به کلان مسائل جامعه دارند.
این مسئله باعث شده امسال مرزهای بین اصلاح طلبان و اصولگرایان کمرنگ تر شود چرا که جریان اصلاح طلب و اصولگرا دیگر ایده متفاوتی برای حل مشکلات جامعه ندارند و بیایدگی آنها به سرحدی رسیده که حتی اگر همه با هم بیندیشند و عقلهایشان را تجمیع کنند، بازهم در عرصه نظر و برنامه به راهحلی نمیرسند.
حضور چهرهها:
از حواشی و اخبار دنبالکردنی هر انتخابات حضور چهرههای شاخص سیاسی پای صندوقهای رای است، این موضوع برای انتخابات امسال با توجه به کنشهای اخیر افراد و احزاب اهمیت دیگری داشت. یکی از این چهرهها محمود احمدینژاد و دیگری سید محمد خاتمی بود.
محمد خاتمی تا لحظات آخر به پای صندوق رای نیامد، طبق تجربه انتخابات مجلس سال ۹۰ که در نهایت یواشکی و بیسروصدا به دماوند رفت و رای داد در انتخابات ۴۰۲ هم انتظار میرفت تا لحظات آخر رای خود را به صندوقها بیندازد.
اما خب اینطور نشد و روزهای بعد اظهار داشت آگاهانه و صادقانه رای ندادم، به نظر میرسد آنچه که برای محمد خاتمی موجب تفاوت کنشش در این دو دوره میشود امکان یا عدم امکان کسب قدرت از صندوق انتخابات است، قطعا او فقط به جلویپایش نگاه نمیکند و دنبال بازسازی هویت سیاسی از دست رفته خودش است. این دفعه امکان کسب قدرت به این نحو امکانپذیر بوده است.
شگفتیها:
نکته قابل تامل دیگر دراینباره نقش علیاکبر رائفیپور و جبهه شکلگرفته شب انتخاباتی متعلق به او، با نام «صبح ایران» در نتیجه انتخابات مجلس است؛ 16 نفر از 30نفر اول شهر تهران از لیست این جبهه هستند که بیشترین تعداد از بین 4 لیست مطرح شهر تهران است. (البته اشتراکات این لیست با لیست های دیگر نیز باید مدنظر قرار بگیرد)
به طور مشابه این اثرگذاری در شهرهای دیگر نیز دیده میشود. شاهد بودیم افرادی که سالها منصبهای مختلف سیاسی در جای جای حاکمیت داشتهاند، سوگندنامه این جبهه یکشبه علمشده را می خوانند و بعضا از مواضع خود کوتاه آمدهاند و ائتلاف تشکیل دادهاند تا در این لیست هم جا پیدا کرده و رای بیاورند.
دور دوم، فرصت چکشکاری مجلس:
نهاد مجلس بر پایه مشورت، تضاربآرا و تبادل اندیشه بنا شده و در رفت و برگشتهای مداوم بین نمایندگان مردم است که مشکلات طرح و لایحه خود را نشان میدهد و چکشکاری لازم انجام میشود تا مشخص شود فلان طرح و قانون آیا حقا در جهت منافع ملت و پیشبرد اهداف کشور است یا خیر.
یکرنگی و همنظری اعضا شاید در قوای اجرایی یک مزیت مهم برای هماهنگی و پیشبرد امور به حساب بیاید اما در نهاد قانونگذاری، این اختلاف نظر ها و نقطهنظر های گوناگون پیرامون به یک مساله هستند که می توانند با ارائه نگاهی همهجانبه به امور، قوانین واقعیتر و اثرگذارتری به تصویب برسانند. بنابراین وجود نمایندگان از طیف های مختلف فکری و با دیدگاه های گوناگون در مجلس، به قویتر شدن این نهاد کمک میکند.
با توجه به اینکه بعضی از شهرها و حوزههای انتخاباتی، من جمله تهران به دور دوم انتخابات کشیده شدهاند امید است شاهد ورود نمایندگان از طیفهای متنوع، با داشتن سطح نگاه و تحلیلی کلان و ملی به ترکیب نهایی مجلس باشیم.