رتبه را خیلیها میآورند، دانشگاه را این روزها همه میروند، مدرک تحصیلی نصیب عدهی زیادی میشود؛ اما دانشجو عنوان اکتسابی هر کسی نیست.
برای من یک نفر فرقی ندارد ورودی چهارصدودوی دانشگاه تهران باشم یا ورودی چهلودو. تهران همیشه خاستگاه و روایت اول است؛ چه نونوار و تازه به دوران رسیده باشد و چه کهنه و جاافتاده. حکایتهایی مثل سرخی خون بزرگنیا و قندچی و شریعت رضوی است که شبیه و همقوارهی دانشگاه تهران است؛ همان سه نفری که تنها قاب عکس مشترکشان را چمران بست و عاقبت هم هر چقدر جوان بودند ولی به اندازهی یک مناسبت تقویم قیامشان پخته بود.
شاید آنچنان سازهی چشمنوازی به نظر نرسد سردر دانشگاهمان، ولی هرچه شکوه و اعتبار گرفته این سازهی بتنی، از شرافت و دلبزرگیِ مجاوران دهها سالهاش بوده که همیشه سربند تحولات تاریخ شدهاند. سربندها بالانشیناند و چشمگیر، مختصرند و گویا.
برای همین خون آن سه شانزده آذری سرختر از خون مابقی شهدای کودتا و سال سیودو به چشم میآید. پشت میز و در راهروها و راهپلههای فنی به جنگ خونین طاغوت آمدن پر از پیغام بلند نظری است، سراسر خبر از جریان نفرت از ظلم در همهی عرصههای زندگی میدهد. از همان روزهای تهرانِ تازه تأسيس بود که نطفهی نهضتآفرینی دانشجوی دانشگاه تهران بسته شد. دههی بیست و سی دانشگاهِ خیابان انقلاب، پر بود از آدمهای بلند پروازی که یکیشان مصطفی چمران بود. همان مصطفی که شرق و غرب عالم را سیرهی تکلیفمدارانهی او به هم وصل کرد. از آوازههای علمی آمریکا تا روزگار چریکی مصر و یتیمنوازیهای لبنان.
هر روزِ عمر این دانشگاه یادمان میاندازد که دانشجو چطور میتواند از عرصهی حساب و کتاب و قلم و کاغذ بزرگتر شود. این را اعلامیه پخش کردنهای دههی پنجاه میگوید؛ تغییر عنوان سردر ورودی مسجد دانشگاه در بهمن پنجاهوهفت یادمان میاندازد؛ اعزام جبهههای دههی شصت گواه همین ماجراست که از مقابل همین سردر خیابان انقلاب اتوبوسها روانه میشد و شاید از میان همانها پنج نفرشان مهمانان همیشه گمنام دانشگاهمان شدند. یاد از مظلومکشیهای رذیلانهی منافقین که تاب خستگیناپذیریهای رجببیگی را، چه پشت میز تحصیل فنی و چه در کرسی تدریس حاشیهی تهران نیاورد و کوردلانه در همین خیابانهای تهران ترور شد.
دانشگاه تهران بود که اتاقهای بیاستفادهی دانشکدههایش مبدا ایجاد تشکلهای دههی شصت شد که انسجام فکری و گفتمانسازی دانشجویی را با دفتر تحکیم و انجمن شروع کنند تا به جامعه و بسیج برسد و حتی امروز و دهها مجموعهی مستقل حزبی.
همین روحیهی سرزندگی بود که نگذاشت دلتنگی روز و شبهای عملیات و نورانیت سنگرها، در بحبوحهی قبول قطعنامه، ادامه پیدا کند و اسلحهها بر زمین نیفتاده، نهضت سازندگی از کنار سنگر تحصیل سرگرفته شد. قیام مبارکی که هنوز هم اگر حرف از کار و تربیت توأمان حرفی در میان باشد، هیچ هجرتی شبیه اردوی جهادی نیست.
امیرآباد و کارگر شمالی از یاد نمیبرند روزهای هفتادوهشت را که دعواهای کوی عاقبت به خیابان جمهوری رسید و همان بچه خوابگاهیهای فنی و حقوق و هنر، کفنپوشهای انقلاب شدند و باز هم در خط مقدم پررنگتر کردن خطر قرمزها، غائله را به یک اشاره خاتمه دادند.
در و دیوار این دانشگاه دعواهای قبل و بعد تریبون آزادهای هشتادوهشت را به خاطر خواهند داشت؛ شبیه مصلی که هنوز به یادگار بغضهای فروخوردهای که بیستوششم تیر اشکهای نمازجمعه شد، کلبهی احزان دانشگاه است.
راه اگر همان بزرگمنشی و مسلک اگر همین روز و شب نشناسی در راه خدا باشد، تعهد مبارک حضور در این دانشگاه، دانشجو را پی پیدا کردن رخنههای آزاردهنده و گرههای وانشدنی انقلاب میدواند و حیرتی نیست اگر ببینیم هپکو و هفتتپهها احیا میشوند با فریادهای همین بچه دانشجوها.
نقشآفرینی میراث سینه به سینه و ماجرا به ماجرای عمر این دانشگاه است که دست به نقدترین روایتهایش، مال شلوغیهای پر از نفرت مهر و آبان پارسال بود. از سردرگمی روایت ماجرای دست اول بگیر تا شرح مطالباتی که نه اولش را فهمیدیم نه آخرش را و دریغ از دستآورد نحس التهاب دو سه ماههاش؛ همان بغض و کینهای که هنوز از سر نامشخص بودن انتهای این ماجراها، به روزهای زلال قبل از اینها برنگشته، هنوز پیشانیبند ماجراها آدمهایی میشوند که روبروی این سردر قرار داشتهباشند؛ از ما بگذرد و نگذرد روزگاری که بخواهد به عنوان همیشه حقطلبانهی "سربند پیکرهی این مملکت"، خدشهای وارد شود.
