
خریداری که ورق استیل سفارش میدهد، معمولا دو عدد میشنود؛ ۲۰۱ و ۳۰۴. ظاهر این دو تقریبا یکی است و قیمتشان فاصلهی معناداری دارد. همین شباهت ظاهری باعث میشود خیلیها تصمیم را فقط به قیمت بسپارند؛ اما در تجهیزات تهویه، انتخاب اشتباه گرید معمولا چند سال بعد خودش را با لک، زنگزدگی و تعویض قطعه نشان میدهد.
پاسخ کوتاه این است که استیل ۳۰۴ برای محیطهای مرطوب، چرب، بیرونی و بهداشتی انتخاب مطمئنتری است و استیل ۲۰۱ برای قطعات داخلی، خشک و کمتنش که قیمت در آنها اولویت دارد، گزینهی اقتصادی و قابلقبولی است. در ادامه دلیل این تفاوت و معیارهای انتخاب را بررسی میکنیم.
هر دو گرید در خانوادهی استیلهای آستنیتی قرار میگیرند؛ یعنی ساختار بلوری یکسانی دارند و در حالت آنیلشده تقریبا غیرمغناطیسیاند. تفاوت اصلی در عناصری است که این ساختار را پایدار نگه میدارند. در استیل ۳۰۴ حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد کروم و ۸ تا ۱۱ درصد نیکل وجود دارد؛ همین ترکیب است که در بازار به آن «۱۸/۸» میگویند.
در استیل ۲۰۱ سازنده برای کاهش هزینه، بخشی از نیکل را با منگنز و نیتروژن جایگزین کرده است. طبق دادههای تأمینکنندگان ورق، این گرید حدود ۱۶ تا ۱۸ درصد کروم، ۳٫۵ تا ۵٫۵ درصد نیکل و ۵٫۵ تا ۷٫۵ درصد منگنز دارد. منگنز ساختار آستنیتی را حفظ میکند، اما نقش نیکل در مقاومت به خوردگی را بهطور کامل جبران نمیکند.
مقایسه استیل ۲۰۱ و ۳۰۴ در عمل یعنی مقایسهی دو راهحل برای یک ساختار؛ ۳۰۴ با نیکل بیشتر مقاومت شیمیایی بالاتری میگیرد و ۲۰۱ با منگنز و نیتروژن ارزانتر و سختتر میشود، ولی در برابر رطوبت، کلر و اسید زودتر کم میآورد. این جمله خلاصهی همهی تصمیمهایی است که در ادامه میخوانید.
هوایی که از کانالها و هودها عبور میکند، همیشه خشک و تمیز نیست. در آشپزخانهی صنعتی بخار و چربی وجود دارد، در استخر و سونا رطوبت و کلر، در کارگاهها گاهی بخار اسیدی و در شهرهای ساحلی هوای نمکی. در همهی این محیطها لایهی محافظ اکسید کروم روی سطح استیل زیر فشار است.
استیل ۳۰۴ با کروم و نیکل بیشتر این لایه را پایدارتر نگه میدارد و پس از آسیبهای جزئی بهتر ترمیمش میکند. استیل ۲۰۱ در همان شرایط زودتر دچار لک قهوهای و خوردگی حفرهای میشود. به همین دلیل، برای کانال هود آشپزخانه، کانالهای بیرونی و شوتینگ زباله، ۳۰۴ تقریبا انتخاب پیشفرض است.
نکتهای که در نگهداری کمتر به آن توجه میشود، نوع شوینده است. سفیدکنندهها و شویندههای کلردار به لایهی محافظ هر دو گرید آسیب میزنند و حتی ۳۰۴ را هم دچار حفرهدارشدن میکنند. در برنامهی نظافت هود و کانال، شویندهی ملایم، آب گرم و خشککردن سطح بعد از شستوشو عمر هر دو گرید را بیشتر میکند؛ اما خطای نگهداری روی ۲۰۱ خیلی زودتر دیده میشود.
یکی از نکتههایی که کمتر در جدولهای قیمت دیده میشود، رفتار ورق زیر دستگاه است. ۲۰۱ هنگام کار سرد سریعتر سخت میشود. این ویژگی برای قطعهای که باید محکم باشد مزیت است؛ اما در خمکاریهای پیاپی، لبهزنی و کشش عمیق احتمال ترک را بالا میبرد.
۳۰۴ نرمتر و شکلپذیرتر است و برای ساخت زانوییها، تبدیلها و قطعات با فرم پیچیده راحتتر کار میشود. در جوشکاری هم ۳۰۴ رفتار قابلپیشبینیتری دارد. ناحیهی جوش ۲۰۱ حساستر است و بعد از جوش به تمیزکاری و پسیواسیون دقیقتری نیاز دارد.
۲۰۱ گرید بیکیفیتی نیست؛ فقط برای محیط مناسب خودش ساخته شده است. اگر قطعه در فضای داخلی و خشک نصب میشود، با رطوبت یا مواد شویندهی قوی تماس مداوم ندارد و بودجه محدود است، ۲۰۱ میتواند هزینه را بهطور محسوسی پایین بیاورد. نمونههایی از این کاربردها این موارد هستند:
قاب و پوششهای تزئینی داخلی؛ جایی که ظاهر استیل مهم است و رطوبت کم است
قطعات سازهای سبک داخلی؛ مثل نگهدارندهها و براکتهای دور از بخار
لوازم خانگی ارزانتر؛ مثل برخی ظروف، لیوانها و قابها که در محیط خشک استفاده میشوند
اگر قطعه با یکی از شرایط زیر روبهروست، صرفهجویی اولیه در خرید ۲۰۱ معمولا در چرخهی عمر تجهیز جبران نمیشود:
تماس با مواد غذایی؛ مثل هود و سطوح آشپزخانهی رستوران و تجهیزات صنایع غذایی
رطوبت دائم یا شستوشوی مکرر؛ مثل شوتینگ زباله و کانالهای آشپزخانه
نصب در فضای باز یا شهرهای ساحلی؛ جایی که نمک و رطوبت همزمان وجود دارند
نیاز به فرمدهی پیچیده یا جوش زیاد؛ مثل زانوییها و اتصالات کانال گرد
در محیطهایی با کلر زیاد یا هوای بسیار نمکی، حتی ۳۰۴ هم ممکن است کافی نباشد و بررسی گریدهای مولیبدندار مثل ۳۱۶ منطقی است.
شباهت ظاهری این دو گرید باعث میشود گاهی ۲۰۱ به جای ۳۰۴ فروخته شود. تست آهنربا که در بازار رایج است، بهتنهایی قابلاعتماد نیست؛ چون کار سرد میتواند هر دو گرید را کمی مغناطیسی کند. روشهای مطمئنتر این موارد هستند:
گواهی آنالیز کارخانه؛ سندی که ترکیب شیمیایی هر بچ ورق را نشان میدهد.
محلولهای تشخیص گرید؛ کیتهایی که با تغییر رنگ، حضور نیکل یا مولیبدن را نشان میدهند.
آنالیز XRF؛ دقیقترین روش میدانی که در چند ثانیه ترکیب ورق را میخواند.
برای سفارشهای بزرگ، درخواست گواهی و دستکم یک تست میدانی را جزو شرایط خرید بنویسید.
انتخاب بین ۲۰۱ و ۳۰۴ را با یک پرسش ساده شروع کنید؛ این قطعه کجا نصب میشود و با چه چیزی تماس دارد؟ اگر پاسخ رطوبت، چربی، مواد غذایی، نمک یا شستوشوی مداوم است، ۳۰۴ را انتخاب کنید. اگر قطعه داخلی، خشک و کمتنش است، ۲۰۱ صرفهی اقتصادی دارد.
منبع: وبسایت تهویه سازان صنعت کار