مشهد، دومین شهر بزرگ و پرجمعیت و نیز پایتخت معنوی ایران در شمال شرقی آن و در استان خراسان رضوی واقع شده است. جمعیت مشهد طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ کمی بیشتر از سه میلیون نفر است و ساکنان آن، فارسی را با لهجه مشهدی صحبت میکنند. این شهر در سال ۱۳۸۸ بهعنوان «پایتخت معنوی ایران» و در سال ۱۳۹۵ بهعنوان «پایتخت فرهنگ اسلامی» انتخاب شد.
مشهد امروزی بخشی از دشت باستانی توس است که هزاران سال پیش، بهخاطر آبوهوای مساعد و وجود مراتع و آب فراوان سکونتگاهها و شهرهای بسیاری مانند نوغان و طابران در آن شکل گرفتند. با گذشت چندین قرن و پس از پیدایش مشهدالرضا و تکوین آن با محوریت مضجع شریف امام رضا (علیه السلام) بهشکل امروزی، نوغان اکنون یکی از محلات اطراف حرم مطهر است و طابران شهری کوچک در ۲۰ کیلومتری غرب مشهد است که بقعه هارونیه و بقایای قصر نیمه ویران مامون را در دل خود جای داده است.
همه مشهد را با حرم مطهر رضوی میشناسند. این شهر که در گذشته بهخاطر قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، شهری پررفتوآمد بود، در عصر کنونی نیز به خاطر میزبانی از امام هشتم شیعیان، امام رضا علیه السلام، هر سال پذیرای مسافران بسیاری است. همچنین، این شهر از سوی شورای جهانی صنایع دستی شهر «گوهرسنگها» نامیده شده است. ۳۹ گونه متفاوت از سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی در مشهد یافت میشود که در میان آنها، عقیق و فیروزه پرطرفدارترین سنگهای زینتی و قیمتی به شمار میآیند.
?
پارک ملت مشهد در اردیبهشت؛ عکس از فرامرز عامل بردبار
مشهد در حوزه رودخانه کشف رود و در دشتهای میان کوههای هزار مسجد و بینالود قرار گرفته است. مرکز استان خراسان رضوی بهطور کلی آبوهوایی متغیر، اما معتدل و متمایل به سرد و خشک دارد. تابستانهای مشهد گرم و خشک و زمستانهای آن سرد و مرطوب است. شبهای فصل بهار، شبهایی سرد است و در ماه اول سال، تغییرات دمایی شدیدی در وضعیت جوی شهر رخ میدهد؛ طوری که احتمال دارد بعدازظهرها گرم و آفتابی ولی شبها سرد باشد. علاوه بر شلوغی شهر در ایام نوروز، این تغییرات دمایی نیز عامل دیگری برای مناسب نبودن این روزها برای سفر به مشهد است.
اردیبهشت میتواند بهترین ماه سال و بهترین زمان سفر به مشهد باشد. هوای مشهد که در این ماه به ثبات میرسد، هنوز به گرمای خرداد نیست و بارشهای گاه و بیگاه و زودگذری را تجربه میکند. در حقیقت، از نیمههای دوم خردادماه باید منتظر نخستین نشانههای گرمای مشهد بود. گرمترین ماههای مشهد، دو ماه اول تابستان هستند. دمای هوا در این ماهها به ۴۰ درجه نیز میرسد. در شهریور از دمای هوا قدری کاسته میشود و هرچه به انتهای آن نزدیک میشود، هوا خنکتر میشود. برای افرادی که بهدلایل کاری و تحصیلی در فصل بهار امکان مسافرت ندارند، شهریور نیز زمان مناسبی برای سفر به مشهد است؛ هرچند در این ماه از سال، تراکم مسافران در این شهر زیاد است و شلوغی معابر و گردشگاهها آزاردهنده است.
?
پارک ملت مشهد در پاییز؛ عکس از محمد زائرنیا
تغییرهای اقلیمی هوای مشهد را نیز دستخوش دگرگونیهایی کرده است و مهر و آبان به خنکی سالهای پیش نیستند. پاییز واقعی از میانه آبان و سرمای زمستان از اواخر آذر و ابتدای دی شروع میشود و تا نیمه دوم اسفند ادامه دارد.
مشهد فقط شهری مذهبی با زائران بسیار نیست. ییلاقات خوش آب و هوا، غذاهای خوشمزه، آثار تاریخی پرشمار، موزههای دیدنی، مراکز خرید مدرن، رستورانها، موزهها، پارکهای آبی فراوان و سایر جاهای دیدنی مشهد نیز بخشی مهم از تجربه سفر به مشهد هستند که نباید از آنها غافل شد.
?
نمایی از گنبد و گلدسته حرم امام رضا (ع) در شب، عکس از وحید بیات
حرم رضوی طی صدها سال و توسط شاهان و هنرمندان مختلف ساخته شد
یکی از مهم ترین دیدنیهای تاریخی مشهد که مهم ترین سایت مذهبی ایران نیز به شمار میآید، حرم امام رضا (علیه السلام) است که علاوه بر ارزشهای مذهبی، تاریخی و فرهنگی، نمادی از پیوند هنر و مذهب در ایران به شمار میآید. این بنا در طول صدها سال و به دستور شاهان و به دست هنرمندان مختلف ساخته شده است و هرکدام از بخشهای آن یادآور یک دوران خاص است.
هر سال حدود ۳۰ میلیون زائر از شهرهای مختلف ایران و کشورهای همسایه برای زیارت امام خوبیها به مشهد میآیند. حرم رضوی، حرم امام رضا (علیه السلام)، آرامگاه علی ابن موسی الرضا یا آستان قدس رضوی مجموعهای وسیع شامل آرامگاه امام هشتم، چندین موزه، مسجد، کتابخانه، مدارس علوم دینی، چندین رواق و بناهایی دیگر است که از نظر مساحت و گنجایش، از جمله بزرگترین اماکن مذهبی جهان به شمار میآید.
مسجد گوهرشاد به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاه تیموری، به سبک چهار ایوانی ساخته شد. این مسجد یکی از شاهکارهای معماری ایران در عصر تیموریان به شمار میآید و بهخاطر قرار گرفتن در محدوده حرم مطهر، یکی از پربازدیدترین مساجد ایران است. نام این مسجد با وقایع تاریخی بسیاری مانند واقعه کشف حجاب در سال ۱۳۱۴ گره خورده است.