سالها پیش بود که موجی از اقبال به سمت کتاب "هنر جنگ" اثر "سان تزو" ژنرال برجسته چینی راه افتاد و تقریبا هر جایی اشارهای و نامی از این کتاب برده میشد. تا جایی که این کتاب دیگر به یک پیشنیاز برای بازاریابی تبدیل شده بود، من هم بیتاثیر از این موج نبودم و این کتاب را مطالعه کردم، استدلال توصیه کنندگان این بود که بازاریابی مانند یک نبرد است و شما در حال جنگ با رقیبان هستید و "سان تزو" به عنوان یک استاد جنگ، هنر جنگیدن را به شما میآموزد تا بتوانید بر رقیبان خود غلبه کنید.
اما خوب واقعیت این کتاب چیز دیگری بود، اگرچه برای من که تقریبا از تمام معلمهای تاریخ دبیرستان و راهنمایی خواسته بودم یک کتاب در خصوص نحوه و شرح جنگهای قدیمی به من معرفی کنند -که نتیجهای هم نداشت- خواندن این کتاب بسیار لذت بخش بود هرچند که اثری از بازاریابی یافت مینشد!
سان تزو توصیه کرده بود که اگر نسبت نیرویهای شما به دشمن 10 به 1 است، محاصره کنید، اگر 5 به 1 است اول ارتش دشمن را پراکنده کنید و سپس حمله کنید، اگر 2 به 1 است .... و الی آخر، یا اینکه برای حمله سعی کنید پشت به آفتاب باشید و از ارتفاع به سمت زمین های پست موضع بگیرید. (نقل به مضمون)
به سختی میشد مصادیقی در بازاریابی از این تعابیر استخراج کرد که البته برای تخیل ِمنِ عاشقِ جنگ، چندان سخت نبود.
سالها گذشت و من در حال مطالعه کتاب "جنگل استراتژی" اثر هنری مینزبرگ بودم که در فصل معرفی مکتب موقعیتیابی با یک جمله ی بسیار قابل تامل مواجه شدم که در واقع گویای اهمیت این کتاب بود:
در این فصل، بنیان گذار مکتب موقعیت یابی را مایکل پورتر که استراتژی را در سطح صنعت و نه شرکت مطرح کرده بود، ندانسته بود، بلکه سان تزو این عنوان را کسب کرد.
چرا؟ خیلی ساده و خیلی سخت، سان تزو برای موقعیتهای مختلفِ جنگی چارچوبهایی تعریف کرده بود که بر اساس تحلیلی، انتخاب می شدند مانند چند مثال بالا.
مایکل پورتر هم دقیقا به همین نکته رسیده بود که میشود استراتژیهایی تعریف کرد و شرکت های مختلف این استراتژیها را انتخاب کنند.
درک شباهت مدل تفکر سان تزو و پورتر و به طور کلی مکتب موقعیت یابی چندان سخت نیست اما نیاز به کمی تامل و تمرین دارد، لذا توصیه می کنم با این دید یکبار دیگر کتاب هنر جنگ را بخوانید و بیشتر بر مدلهای پورتر تمرکز کنید.
سخن آخر اینکه "هنرجنگ" نه یک کتاب در بازاریابی، بلکه کتابی در برنامهریزی استراتژیک است. البته برداشت آزاد است، همچنان می توانید با قوه تخیل از جملات این کتاب درسهای بازاریابی استخراج کنید.