
چقدر به این سه اصطلاحی که در تصویر بالا میبینید، فکر کردهاید؟ چه تفاوتی با هم دارند؟ کدام مهمتر است؟ چه کسی یا کسانی آنها را میسازند؟
پاسخ به هر کدام از این پرسشها، میزان آگاهی هر صاحب کسبوکاری را از مسئله برند، رشد و توسعه نشان میدهد.
موفقیت یک کسبوکار تنها به کیفیت محصول بستگی ندارد، بلکه به نحوه درک مخاطب از آن گره خورده است. برای مدیریت دقیق این درک، باید تفاوت و ارتباط سه مفهوم بنیادین یعنی هویت برند، تصویر برند و شهرت برند را به خوبی بشناسیم. این سه مفهوم یک مسیر تکاملی را از درون سازمان تا ذهنیت جمعی جامعه طی میکنند.
هویت برند همان چیزی است که شما در درون سازمان خلق میکنید. این مفهوم کاملا در کنترل کسبوکار است و شامل ارزشهای بنیادین، چشمانداز، لحن صدا، طراحی بصری (لوگو، رنگها، تایپوگرافی) و قولی است که به مشتریان میدهید. هویت، قطبنمای سازمان است و نشان میدهد دوست دارید دنیا شما را چگونه ببیند و بشناسد.
مثال جهانی: برند اپل
هویت برند اپل بر پایه نوآوری، سادگی، طراحی مینیمال، کاربرپسندبودن و محصولات پریمیوم (رده بالا) بنا شده است. شعار معروف «متفاوت فکر کن» دقیقا بازتابی از همین هویت درونی و چرایی بنیادینی است که اپل برای خود تعریف کرده است. اپل میخواهد دنیا او را بهعنوان پیشگام تکنولوژیهای لوکس و ساده بشناسد.
تصویر برند بازتاب هویت شما در ذهن مشتری است. این مفهوم کاملا در دست مشتری است و براساس تجربههای فردی، تعاملات کوتاه، دیدن تبلیغات، کیفیت بستهبندی یا حتی نظر یک دوست شکل میگیرد. تصویر برند پویاست و میتواند بهسرعت با یک کمپین جذاب یا یک تجربه خرید بد تغییر کند.
مثال جهانی: برند مکدونالد
هویت مکدونالد ارائه غذای سریع، ارزان و محیطی شاد برای خانوادهها است. اما در مقاطعی (بهویژه در اوایل دهه ۲۰۰۰)، تصویر برند آن در ذهن بسیاری از افراد بهعنوان «تولیدکننده غذای ناسالم و عامل چاقی» شکل گرفت. مکدونالد برای اصلاح این تصویر لحظهای و منفی، سالادها، میوهها و اطلاعات دقیق کالری را به منوی خود اضافه کرد تا تصویر ذهنی مخاطب را مجددا به هویت اصلی خود نزدیکتر کند.
شهرت برند، انباشت تمامی تصاویر برند در طول زمان است. شهرت، قضاوت عمیق، جمعی و پایدار بازار درباره شماست. این مفهوم به کندی ساخته میشود و ریشه در عملکرد واقعی، مسئولیتپذیری اجتماعی، استمرار در کیفیت و صداقت در ارتباطات دارد. شهرت خوب بهعنوان سپر دفاعی برند در روزهای بحرانی عمل میکند و اعتماد عمومی را بههمراه دارد.
مثال جهانی: برند تویوتا
شهرت تویوتا در سراسر جهان بر پایه «دوام، قابلیت اطمینان، استهلاک پایین و کیفیت مهندسی» استوار است. این شهرت یکشبه بهدست نیامده، بلکه حاصل دههها عملکرد مستمر و تولید خودروهای جانسخت است. به همین دلیل، حتی وقتی تویوتا در سالهای گذشته مجبور به فراخوان میلیونها خودرو به دلیل نقص فنی شد، شهرت قدرتمندش مانع از سقوط برند شد و مشتریان بهسرعت این اشتباه را بخشیدند، زیرا به تاریخچه عملکرد این برند اعتماد داشتند.
منشا خلق: هویت از درون سازمان میجوشد (شما میسازید)، تصویر در ذهن فرد شکل میگیرد (مشتری درک میکند) و شهرت در بستر جامعه و در طول زمان ساخته میشود. (جامعه قضاوت میکند.) در نهایت میتوان گفت که مخاطب، یک کسبوکار را بهصورت عصارهای از این سه، به یاد میآورد. با هویت بصری که در قالب رفتار و کردار درست، به قولی پایدار تبدیل شده است.
میزان کنترل: شما روی هویت کنترل ۱۰۰ درصدی دارید، روی تصویر کنترل نسبی (از طریق بازاریابی و بهبود تجربه کاربری) دارید، اما شهرت نتیجه نهایی و غیرمستقیم تمام اعمال، وعدهها و رفتارهای شماست.
سرعت تغییر: هویت ثابت و پایدار است و به ندرت تغییر میکند. (مگر در ریبرندینگ) تصویر برند میتواند روزمره و با یک اتفاق ساده در شبکههای اجتماعی یا برخورد پرسنل فروش تغییر کند. شهرت برند اما بسیار کند ساخته میشود و بهسختی از بین میرود، مگر با اشتباهات استراتژیک، پنهانکاری و تکرار مداوم خطاهای بنیادین.
در نهایت، موفقترین برندهای جهان آنهایی هستند که فاصله میان هویت (آنچه ادعا میکنند) و تصویر (آنچه مشتری میبیند) را به حداقل میرسانند تا در طول زمان، به شهرتی درخشان، قابل اعتماد و شکستناپذیر دست یابند.
اکنون و در پایان این نوشته، میتوان این پرسش کلیدی را مطرح کرد؛ آیا برند را میتوان در چند رنگ سازمانی، چند نوشته و شعار تبلیغاتی و یکی دو کمپین بازاریابی خلاصه کرد؟ احتمالا شما هم با من همنظر باشید که برند و برندسازی فراتر و گستردهتر از یک کمپین تبلیغاتی است.
برندسازی یعنی بسترسازی. یعنی بستن یک عهد ذهنی با مخاطب. عهدی که باید بر سر آن بمانی. برندسازی بیشتر شبیه قولدادن است. قولی جانانه که باید در همه حرفها، حرکات و رفتار یک سازمان ساری و جاری باشد.
بنابراین ساخت و طراحی هویت برند، نوک کوه یخ است؛ اما برند آن چشمه جوشانی است که زیر لایههای این کوه، پیوسته میجوشد. برند دائما میشنود، در زمان درست حرف میزند و جایی که لازم است، سکوت پیشه میکند.
برند طوطی تکرارکنندهای نیست که کورکورانه دنیای اطرافش را بازتولید کند. برند را میتوان عقابی دانست که تیزچنگ و تیزچشم، بر جهان پیرامونش احاطه دارد، فرصتها را شکار میکند و بهموقع اوج میگیرد.