
نفیسه آزاد_ آزیتا تقوایی
در گزارش گروه علی بابا که به تازگی منتشر شده است، یک تیتر توجهم را جلب میکند یا در واقع برایم جالب است اما عجیب نیست «امسال آقایان بیشتر سفر رفتند». جمله انگار به شکل اتوماتیک یک سوال دیگر را پیش میکِشد: «آیا در سالهای دیگر زنان بیشتر سفر میرفتند؟» بهنظر میرسد جواب این سوال را بتوان با نگاهی به وضعیت اجتماعی و اقتصادی زنان در مقایسه با مردان تخمین زد.
سفر کردن یعنی چه؟
سفر کردن به معنای قدرتِ جا به جایی است. شما زمانی میتوانید به سفر بروید که اِمکانهای اجتماعی و اقتصادی برای جابهجا شدن شما فراهم باشد، گاهی حتی اِمکانهای سیاسی! مثلا شما بدون گرفتن ویزا نمیتوانید به بسیاری از کشورها سفر کنید در حالیکه کسانی میتوانند. امکانِ جابهجایی، قدرتی است نشأت گرفته از منابع قدرتِ دیگر که خود سرچشمه قدرت است. در نتیجه سفر به هر قصدی که باشد به معنای دسترسی به منابع و فعالشدنِ امکانهایی برای مسافر است. شما باید بتوانید بلیط بگیرید، خرج اقامت در شهر/کشور دیگر را بپردازید، اجازه خروج از مبدأ و ورود به مقصد را داشته باشید و در نهایت سفر شما بهلحاظ فرهنگی و اجتماعی پذیرفته باشد. حالا بهنظر میرسد این دو رقم ساده که نشان میدهد مردان ۶۲٪ و زنان ۳۸٪ کاربران علیبابا را تشکیل میدهند معانی دیگری هم دارد.
زنان و اقتصادِ سَفر
چرا به سفر میرویم؟ گردش، دیدار دوستان و آشنایان، کار و شغل، تحقیقات و پژوهش، شرکت در رویدادهای تجاری و علمی، شرکت در مسابقات ورزشی، هنری، علمی دستهبندیهایی کُلی است که در بدو امر به ذهن میرسد. زنان در همه این دستهها جز دیدار دوستان و آشنایان (که معمولا خانوادگی است) سهم کمتری از مردان دارند.
حدود ۱۳٪ جمعیت شاغل رسمی در ایران زنان هستند، کمترین نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران طی پنجاه سال گذشته و مربوط به دهه۶۰، همزمان با جنگ ایران و عراق است (پاپلی یزدی، ۷۹:۱۳۹۷) اما پس از جنگ نیز این نرخ طی دو دهه تنها به رقم ۱۳ درصد رسیده است. ایران از نظر شکاف جنسیتی در مقام ۱۴۸ از میان ۱۵۳ کشور است و تنها ۵ کشور وضعیتی وخیمتر از زنان ایران از منظر مشارکتهای اقتصادی و اشتغال را دارا هستند.
شکاف موجود در دستمزد و حقوق زنان با مردان مساله ای مختص به ایران نیست. اما با توجه به وجود سایر تبعیض های قانونی و اقتصادی موجود اثرات عمیقتری در اقتصاد زنان در ایران داشتهباشد. طبق گزارش روزنامهی دنیای اقتصاد بر اساس گزارشات حقوق وبسایت ایران سلری سال ۱۳۹۹، زنان در تمامی سه رده شغلی مدیران ارشد، مدیران میانی و کارشناسان، نسبت به مردان دستمزد کمتری دریافت میکنند (دنیای اقتصاد، ۱۴۰۰).
این شکاف جنسیتی در پرداخت حقوق و دستمزد با دلایل متفاوت و متنوعی تبیین و توجیه شود، اما نتیجه آن یک چیز است زنان کمتر از مردان پول دارند و بسیار کمتر از آنها به منابع قدرت اقتصادی دسترسی دارند که یکی از این منابع قدرت و البته الگوهای سفر، مدیریت ارشد در شرکتهاست درصد اشتغال زنان در شرکتهای دولتی به نسبت مردان ۷۴ به ۲۶ درصد است و شرکتهای خصوصی و حتی بینالمللی نیز آمار مشابهی یعنی ۶۷ به ۳۳ درصد را نشان میدهند.
و جالب است بدانیم که طبق برآوردهای سازمان آمار ایران، از پاییز ۱۳۹۸ تا پاییز ۱۳۹۹، یعنی یک سالهی ابتدایی همهگیری کوید-۱۹، میزان افت شغلی زنان در ایران ۱۴ برابر مردان بودهاست. این موضوع زمانیحادتر میشود که متوجه این امر باشیم که اولا زنان سهم بسیار کمتری در اقتصاد رسمی ایران دارند، و همچنین احتمال بیکار شدن ایشان نیز نسبت به مردان چندین برابر است.
حتی در برابرترین حوزه یعنی پژوهش و تحقیقات در حالیکه ورودیهای زن از ورودیهای مرد دانشگاهها بیشتر است ناگهان در مقطع دکتری، تعداد زنان به نحو قابل توجهی کاش مییابد چنانکه تنها حدود ۱۵٪ اعضا هیئت علمی و ۶٪ استادان دانشگاه را زنان تشکیل میدهند. زنان به بسیاری از مسابقات ورزشی فرستاده نمیشوند و در بسیاری از رویدادهای هنری شرکت نمیکنند.
زنان و الگویِ اجتماعیِ سفر
الگوی اجتماعی سفر برای زنان با محدودیتهای بسیاری توأم است، محدودیتهایی که عموماً توسط نهادهای کنترلگر اجتماعی و قضایی نیز حمایت میشوند. زنان به سختی به تنهایی میتوانند سفر کنند، حضور آنها در هتلها و مسافرخانهها با مشکلات و حتی ممنوعیتهایی روبروست. وظیفه نگهداری از کودکان و سالمندان خانواده اغلب با زنان است که مسئولیتی است تماموقت و بدون استراحت و اساساً سفرِ زنان جز در همراهی خانواده، برای بسیاری از خانوادهها و گروههای اجتماعی، بهلحاظ اخلاقی خطرناک و در مجموع غیر ضروری بهنظر میرسد. بهنظر میرسد زنان برای سفر رفتن بهجز جمعکردن وسایلِ سفر و خریدنِ بلیط (بهشرط اینکه پول لازم را داشته باشند) باید از موانع بیشتری بگذرند که در بسیاری از موارد و در بسیاری از گروههای اجتماعی ممکن نیست.
آن عددهایِ ساکت
اینکه زنها کمتر از مردها سفر میروند، در قالب دو عددِ بیآزار در یک گزارش سالانه، انگار خیلی عادی جلوه میکند اما در واقع حرفهای زیادی برای گفتن دارد. زنها پول کمتری دارند -بهطور نظاممند- زنها امکانات کمتری برای سفر دارند -بهطور نظاممند- و زنها دلایل کمتری برای سفر دارند بازهم بهطور نظاممند. سفر، قدرتی است برای جابهجا شدن و بهنظر میرسد زنانِ زیادی به زمینِ کوچکی در اطرافشان بسته شدهاند و توانِ جابهجایی ندارند یا دستکم عددها اینطور میگویند.
این تحلیل کاری است از رسانه خبری (TickTech).
https://t.me/tickteckmedia