در …. به خصوص در ارتباط با نحوه مدیریت روزانه قایم مقام مدیر عامل در یک شرکت خانوادگی دو مشکل داریم
یکی مصادره حقیقت به دلیل قدرت داشتن
دوم گرفتن و تجاوز به مالکیت یا ownership افراد یا مصادره مالکیت حرفهای به دلیل دلبستگی و ترس از دست دادن کنترل
وقتی مدیر به دلیل فقط جایگاه قدرتی در سازمان، حقیقت را مصادره میکند. مرجعیت علمی مدیریت مسخ میشود. دیگر کسی نمیتواند اشتباه او را به رخش بکشد. نه لزوماً چون کسی اشتباه را نمیبیند؛ بلکه چون مرجع مستقلی برای به چالش کشیدن روایت قدرت باقی نمانده است.
تجربه، سرمایه مدیر است؛ اما اگر از نقد، داده و داوری مستقل بینیاز شود، آرامآرام به توهم دانایی میانجامد. مرز میان نظر من و واقعیت محو میشود. قدرت از مرز تصمیمگیری عبور میکند و به مرجع تشخیص حقیقت تبدیل میشود؛ همانجا که مرجعیت علمی مدیریت مسخ میشود. آنچه مدیر را تأیید میکند، واقعیت خودساخته اوست؛ آنچه آن را به چالش بکشد، از دایره اعتبار خارج میشود. پرسش، مقاومت تلقی میشود؛ نقد، مزاحمت؛ مخالفت، نافرمانی.
وقتی قدرت تعیین میکند چه چیزی واقعیت است و چه چیزی نیست، سازمان نهفقط قدرت نقد، که قدرت فهمیدن خود را از دست میدهد. این دیگر فقط تمرکز قدرت نیست؛ مصادره حقیقت است.
درست در برابر این انحراف، نظام بنگاه داری پادزهر توهم دانایی و مصادره حقیقت است. نظام بنگاه داری ، قدرت را نفی نمیکند؛ مرجعیت آن را محدود میکند. میان نظر و حقیقت، تصمیم و داوری، اختیار و پاسخگویی فاصله میگذارد تا هیچکس همزمان صاحب قدرت، راوی واقعیت و داور عملکرد خویش نباشد.
.
در سازمان شخصمحور، اعتبار از چه کسی گفته است؟ میآید؛ در سازمان نهادمحور، از بر چه مبنایی؟
مدیر بالغ کسی نیست که اشتباه نمیکند؛ کسی است که راه آشکارشدن اشتباه خود را نمیبندد.
زیرا خطر از خود اشتباه آغاز نمیشود؛ از جایی آغاز میشود که قدرت، مرجعیت را تصاحب میکند؛ مرجعیت، واقعیت خودساخته میآفریند؛ واقعیت خودساخته، قدرت را بازتولید میکند.
نظام بنگاه داری این چرخه را میشکند:
قدرت، حق تصمیم دارد؛
نه حق مصادره حقیقت.
مساله دوم در ارتباط با فاطمه اینکه دایما در حال تجاوز به مالکیت یا ownership افراد به دلیل دلبستگی و ترس از دست دادن کنترل است .وقتی مدیر به دلیل دلبستگی به کنترل، کاری را که دیگری آغاز کرده در میانه راه تصاحب میکند، مالکیت حرفهای مسخ میشود.
مسئله این نیست که مدیر حق نظارت یا تصمیمگیری ندارد؛ مسئله از جایی آغاز میشود که بدون گفتوگو با صاحب کار، از افراد خارج از فرایند توضیح میخواهد، مسیر اجرا را تغییر میدهد و درباره پروژهای تصمیم میگیرد که منطق شکلگیری آن را از مسئول اصلی نشنیده است. در این وضعیت، مدیر فقط در کار دخالت نمیکند؛ رابطه میان اختیار، مالکیت و پاسخگویی را از هم میگسلد. فرد، کار را آغاز میکند؛ دانش و اعتبار خود را در آن میگذارد؛ اما دیگری اختیار آن را تصاحب میکند، بدون آنکه مسئولیت کامل نتیجه را بر عهده بگیرد. حضور صاحب کار اختیاری میشود؛ دانش دستاول او نادیده گرفته میشود؛ و افراد کماطلاعتر، جای مرجع اصلی پروژه مینشینند. در چنین محیطی، کارکنان بهتدریج یاد میگیرند:
ابتکار، مالکیت نمیآورد؛
مسئولیت، اختیار نمیآورد؛
و آغازکردن یک کار، تضمین نمیکند که تا پایان در آن حضور داشته باشند.
نتیجه فقط دلخوری فردی نیست؛ سازمان، حافظه شکلگیری تصمیمات را از دست میدهد، پاسخگویی مبهم میشود و افراد توانمند از سرمایهگذاری فکری روی پروژهها عقب میکشند. احساس مالکیت روانشناختی میتواند مشارکت و مسئولیتپذیری ایجاد کند، اما رفتار تصاحبگرانه و قلمرویی میتواند آن را به پنهانکاری، انزوا و افت نوآوری تبدیل کند. این دیگر صرفاً پیگیری مدیرانه نیست؛ مصادره مالکیت حرفهای است. در برابر این انحراف، نظام بنگاه داری سازمانی میان سه نقش تفکیک ایجاد میکند:
مدیر، حق نظارت و تعیین حدود دارد؛
مالک فرایند، حق توضیح، طراحی و حضور در تصمیم را دارد؛
و مرجع تصویب، مسئول ثبت و پاسخگویی درباره تغییرات است.
مدیر بالغ بر همه کارها مسلط نمیشود؛ شرایطی میسازد که کارها بدون تصاحب او نیز درست پیش بروند. قدرت، حق نظارت دارد؛ نه حق حذف صاحب کار و مصادره مالکیت حرفهای او. در این وضعیت، هیچکس مالک یک فرایند، یک واحد یا یک نتیجه نیست. افراد اختیار طراحی مسیر، تصمیمگیری در محدوده مسئولیت خود، اصلاح خطا یا دفاع از منطق کارشان را ندارند؛ فقط باید منتظر بمانند تا گفته شود چه کاری انجام دهند، با چه ترتیبی انجام دهند و چه زمانی متوقف شوند.
معیار فرد خوب نیز وارونه میشود:
نه کسی که مسئله را میفهمد، مسئولیت نتیجه را میپذیرد و سازوکار میسازد؛
بلکه کسی که تسک بیشتری میگیرد، سریعتر اجرا میکند و کمتر پرسش میپرسد.
مثال زیاد است اما سه مثال میزنم تا این دو مساله روشن شود : مثال اول ـ آییننامه پورسانت: چارچوب، فرمول و ساختار آییننامه توسط من آماده شد؛ اما …….. بدون درخواست توضیح از من، دو بار با افراد دیگر جلسه گذاشت و درباره همان کاری که من طراحی کرده بودید از آنان توضیح خواست.
مثال دوم پورتال تحویل و ارسال و داشبورد مشتریان: بدون پرسیدن تعریف اولیه و منطق طراحی از من، با افرادی که در شکلگیری پروژه نقشی نداشتند جلسه برگزار شد، درباره نحوه اجرای دو پروژه تصمیم گرفته شد و حتی در جلسه نهایی نیز از من دعوت نشد؛ با هر شاخ شکسته ای در سازمان صحبت کرد و نظرشون را گرفت اما حتی از من نخواست که براش دمو کنم و بگم چرا این داشبورد را اینگونه طراحی کردم یا چرا فرایند ارسال و تحویل بیک های موتوری را در داشبورد مشتریان قرار دادم و پورتال نمایندگان را جدا کردم. این رفتار فقط دخالت در کار نیست؛ دورزدن دانش دستاول، حذف مالک پروژه از تصمیم و مصادره مالکیت حرفهای اوست
مثال سوم در موضوع پورتال تحویل و ارسال و داشبورد مشتریان، …… بهجای شنیدن تعریف، منطق و سابقه پروژه از من، از افرادی توضیح خواست که در شکلگیری کار حضور نداشتند؛ سپس همان روایت ناقص را مبنای تصمیمگیری قرار داد. مسئله فقط حذف مالک پروژه نبود؛ قدرت تعیین کرد چه کسی مرجع توضیح واقعیت باشد و روایت چه کسی اساساً شنیده نشود. این همان نقطهای است که اختیار مدیریتی از تصمیمگیری عبور میکند و به مصادره حقیقت میرسد.
ممنون