لابیرنتیت به التهاب «لابیرنت» گفته میشود؛ بخشی از گوش داخلی که وظیفهی حفظ شنوایی و تعادل بدن را برعهده دارد. این التهاب معمولاً با سرگیجه شدید، افت موقت یا دائمی شنوایی، وزوز گوش و حالت تهوع همراه است.
در گوش داخلی، دو عصب دهلیزی اطلاعات مربوط به تعادل و موقعیت فضایی بدن را به مغز منتقل میکنند. وقتی یکی از این اعصاب دچار التهاب یا تورم شود، پیامهایی که به مغز فرستاده میشود مختل میگردد و همین امر باعث بروز علائم لابیرنتیت میشود.
علائم این بیماری معمولاً بهسرعت ظاهر میشوند، طی چند روز شدت میگیرند و سپس رفتهرفته فروکش میکنند. با این حال، حرکات ناگهانی سر تا مدتی میتواند علائم را دوباره تحریک کند. لابیرنتیت معمولاً با درد همراه نیست؛ شایعترین علائم آن عبارتاند از:
سرگیجه دورانی (ورتیگو) — احساس چرخش یا حرکت، در حالی که فرد ثابت ایستاده است
از دست دادن تعادل
تهوع و استفراغ
وزوز گوش (تینیتوس)
افت شنوایی با فرکانس بالا، معمولاً در یک گوش
مشکل در ثبات دید
سرگیجه دورانی میتواند رانندگی، کار و فعالیتهای روزمره را بهشدت مختل کند؛ تمرینات توانبخشی وستیبولار و داروهای تجویزی میتوانند شدت آن را کاهش دهند. در موارد بسیار نادر، این عارضه میتواند به افت دائمی شنوایی منجر شود.
علل و عوامل خطر
لابیرنتیت میتواند در هر سنی رخ دهد و معمولاً پیامد یکی از این عوامل است:
بیماریهای تنفسی مانند برونشیت
عفونت ویروسی گوش داخلی
ویروسهای گوارشی یا ویروس تبخال
عفونت باکتریایی، ازجمله عفونت گوش میانی
بیماری لایم
در موارد نادر، بیماریهای خودایمنی، ضربه به سر یا عوارض جانبی برخی داروها
عوامل زیر نیز احتمال ابتلا را افزایش میدهند:
سیگار کشیدن و مصرف زیاد الکل
سابقه آلرژی
خستگی مفرط و استرس شدید
مصرف برخی داروها، بهویژه داروهای بدون نسخه مانند آسپیرین
در حال حاضر روش شناختهشدهای برای پیشگیری قطعی از لابیرنتیت وجود ندارد، اما درمان بهموقع هر نوع عفونت میتواند ریسک ابتلا را کاهش دهد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
اگر همراه با علائم بالا، هر یک از نشانههای زیر را تجربه کردید، این وضعیت را اورژانسی در نظر بگیرید و بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:
غش کردن یا تشنج
لکنت ناگهانی زبان یا دوبینی
تب بالا یا ضعف و فلج در یک سمت بدن
این علائم میتوانند نشانهی بیماریهای جدیتری مانند سکته باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
تشخیص لابیرنتیت
پزشک متخصص گوش ابتدا با معاینه فیزیکی به بررسی میپردازد. از آنجا که علائم لابیرنتیت شبیه بیماریهای دیگری مثل بیماری منییر، میگرن، سکته خفیف، سرگیجه وضعیتی خوشخیم (BPPV) یا حتی تومور مغزی است، معمولاً آزمایشهای تکمیلی زیر نیز درخواست میشود:
تست شنوایی (ادیومتری)
آزمایش خون
ویدئونیستاگموگرافی (VNG)
پاسخهای عضلانی برانگیخته از وستیبول (VEMP)
در صورت نیاز، اسکن CT یا MRI سر
روشهای درمان لابیرنتیت
خودمراقبتی در روزهای اول
در مراحل ابتدایی بیماری، سرگیجه میتواند شدید باشد. برای جلوگیری از افتادن و آسیبدیدگی:
در دوران حمله سرگیجه، بیحرکت و ترجیحاً به پهلو دراز بکشید
از الکل، نور شدید و محیطهای پراسترس یا پرسروصدا دوری کنید
مایعات کافی، بهخصوص آب، بنوشید
تا رفع کامل سرگیجه، از رانندگی و کار با ابزار و ماشینآلات خودداری کنید
درمان دارویی
مهم: مصرف هر یک از داروهای زیر تنها باید با تجویز و نظارت پزشک انجام شود.
بنزودیازپینها: با کاهش فعالیت سیستم عصبی مرکزی، شدت سرگیجه را کم میکنند؛ به دلیل خطر وابستگی، برای مصرف کوتاهمدت تجویز میشوند.
داروهای ضدتهوع: برای کنترل تهوع و استفراغ استفاده میشوند و میتوانند جایگزین بنزودیازپین باشند.
کورتیکواستروئیدها: در موارد شدیدتر، برای کاهش التهاب تجویز میشوند.
آنتیبیوتیکها: در صورتیکه منشأ التهاب باکتریایی باشد، بهصورت خوراکی یا تزریقی تجویز میشوند.
پیش از مصرف هر دارو، حتماً بروشور اطلاعات دارویی را مطالعه کنید و عوارض احتمالی را با پزشک خود در میان بگذارید.
درمان توانبخشی دهلیزی (VRT)
برای مواردی که سرگیجه ماهها یا حتی سالها ادامه دارد (التهاب گوش داخلی مزمن)، توانبخشی دهلیزی مؤثرترین روش درمانی است. این برنامه که زیر نظر شنواییشناس انجام میشود، به مغز کمک میکند سیگنالهای مختلشدهی سیستم دهلیزی را نادیده بگیرد. اهداف اصلی VRT عبارتاند از:
هماهنگسازی حرکات چشم و دست
بهبود راه رفتن و حفظ تعادل
تقویت جسمانی کلی بدن
کاهش تدریجی حساسیت مغز به محرکهای سرگیجهآور
حتی سرگیجهی خفیف مزمن میتواند کیفیت زندگی، اشتغال و فعالیتهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد؛ به همین دلیل پیگیری درمان اهمیت زیادی دارد. اگر ظرف سه هفته بهبودی مشاهده نشد، حتماً به پزشک گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.