سرماخوردگی با نامهای نازوفارنژیت، رینوفارنژیت و زکام حاد هم شناخته میشود، و در قدیم به نامهای زکام، نزله، چایمان و چاییدگی هم معروف بوده است. این بیماری مربوط به دستگاه تنفسی فوقانی است و معمولاً با خستگی، عطسه و سردرد آغاز میشود و با علائمی چون سرفه، گلودرد، آبریزش بینی و گاهی تب ادامه مییابد.
هریک از ما در طول زندگی خود ممکن است بهطور متوسط ۵۰ بار به سرماخوردگی مبتلا شویم. سرماخوردگی عموماً خفیف است و اکثر علائم آن در مدت تقریبی هفت روز از بین خواهد رفت. اما سهل انگاری در ارتباط با درمان این بیماری میتواند باعث ایجاد بیماریهای مختلف دیگری شود.
با راهکارهای سادهای که طب ایرانی پیشنهاد میکند میتوان از ابتلا به سرماخوردگی پیشگیری کرد. در ادامه مطلب این راهکارها و روش تهیه شربت و سوپ برای پیشگیری از سرماخوردگی را بیان میکنم.

متاسفانه اکثر مردم سرماخوردگی را بیماری آسانی میشمارند، در نتیجه برای در امان ماندن از سرماخوردگی یا درمان کامل آن اقدام شایستهای انجام نمیدهند. بیشتر مردم پس از ابتلا به این بیماری برای آن که زودتر از شر سرماخوردگی خلاص شوند به مصرف داروهای شیمیایی یا گیاهی که فقط علایم سرماخوردگی را برطرف میکند، اکتفا میکنند. در صورتی که بهتر است با راهکارهای ویژهای از ابتلا به آن پیشگیری کرد.
برخی معتقدند که در معرض سرما قرار گرفتن باعث سرماخوردگی میشود و همین باعث شده که این نام را برای این بیماری انتخاب کنند. اما باید توجه داشت که سرماخوردگی میتواند مسری باشد و ممکن است از فردی به فرد دیگر نیز منتقل شود و حدود ۱ تا ۷ روز دورهی کمون یا دورهی نهفتگی دارد.
عملکرد ضعیف دستگاه ایمنی عاملی خطرزا برای ابتلا به این بیماری است و بعضی شرایط مانند خواب نامناسب، خستگی و کار زیاد، استرس، تغذیه نامناسب و سیگار کشیدن میزان آسیبپذیری در مقابل سرماخوردگی را افزایش میدهد.
متداولترین علائم سرماخوردگی عبارتند از
علائم دیگر سرماخوردگی شامل درد عضلات، خستگی، سردرد و بیاشتهایی است. گلودرد تقریباً در ۴۰٪ افراد و سرفه تقریباً در ۵۰٪ افراد بروز میکند، سرفههای ناشی از سرماخوردگی معمولاً خشک و پشت سر هم هستند.

در طب سنتی ایرانی مادهای كه از دو بطن جلوی مغز به سوى بينى پایین مىآيد، موسوم است به زكام و آنچه به سوى حلق میریزد به نزله معروف است. حکمای طب ایرانی ماده نزله و زکام را یکی از بدترین مواردی میدانند که اگر به طور کامل از بدن خارج نشود، موجبات بسیاری از بیماریها را فراهم میکند.
دفع مواد زاید مغز از راه بینی را زکام مینامند و دفع فضولات مغز از راه حلق را نزله میگویند.
- سوءمزاجهای چهارگانه مغز
- امتلای خلطی از اخلاط چهارگانه در تمام بدن
سوءمزاجهای چهارگانه مغز عبارتند از: سوءمزاج گرم، سوءمزاج سرد، سوءمزاج تر و سوءمزاج خشک. علت هر یک از این سوءمزاجها یا خارج از بدن است یا داخل بدن، که شرح آن در کتابهای طبی معتبر به طور مفصل آمده است.
اما به طور مختصر، هوای سرد یا گرم از جمله علتهای خارجی سوءمزاج مغز است و غذاها، عطرها و داروهای به شدت گرم کننده، سرد کننده، تر کننده یا خشک کننده از علتهای داخلی سوءمزاج مغز است.
امتلای اخلاط چهارگانه نیز از غلبه یکی از اخلاط خون، صفرا، بلغم و سودا به وجود میآید. حکمای طب سنتی گفتهاند بدترین نزله، نوع سرد آن است که رنگ ترشحات آن سبز یا سیاه باشد.
حتما بخوانید: طبع و خواص زنجبیل در طب سنتی ایرانی
با راهکارهای سادهای که طب ایرانی پیشنهاد میکند میتوانید از ابتلا به سرماخوردگی پیشگیری کنید. برای شروع سعی کنید در ساعات و نحوه غذاخوردن نظم ایجاد کنید، به عنوان مثال سعی کنید صبحانه را ساعت هفت صبح، ناهار را ساعت یک ظهر و شام را ساعت هفت شب میل کنید.
از مهمترین راهکارهای تقویت سیستم ایمنی، ساعتهای طلایی خواب است. در کل شبانه روز، پنج ساعت به ساعات طلایی خواب موسوم است، که از ساعت نُه شب تا دو بامداد است. در این پنج ساعت اندامهای مهم بدن که وظایف اساسی در حفظ سلامتی را بر عهده دارند مانند مغز، قلب، کبد و کلیه خود را شارژ میکنند.
اما دستور ویژه برای کسانی که نمیخواهند به سرماخوردگیهای مکرر مبتلا شوند آن است که سه نقطه از بدن خود را حتی در خواب بپوشانند:
نکته دیگری که در جلوگیری از سرماخوردگی در افراد مستعد تاثیر بسزایی دارد، اجتناب از هوای سرد و یا آب سرد است. همچنین پرهیز از درهم خوری غذاها، نخوابیدن بر پشت(طاق باز) و اجتناب از خواب روزانه بسیار اهمیت دارد.
یکی از گیاهان مفید برای در امان ماندن از سرماخوردگی، گیاهی است که با نام بالنگو شناخته میشود. بالنگو گیاهی است که آن را از انواع ریحان برشمردهاند و طبیعت آن گرم و تر در درجه اول است، برای بهرهگیری از خاصیت اعجاب انگیز این گیاه باید از آن شربتی تهیه کنید.
افراد و اطفالی که به طور دائم به نزله (ترشحات پشت حلق) و زکام (سرماخوردگی) دچار میشوند، اگر یک سال به طور مداوم به جای آب، شربت تخم بالنگو بخورند، دیگر سرما نمیخورند.
زیرا تخم بالنگو مقوی معده، قلب و مغز است و اخلاط سوخته را دفع میکند، به همین دلیل قوه مُدبره را تقویت کرده در نتیجه مقاومت بدن افراد را در مقابل سرماخوردگی افزایش میدهد.
شربت تخم بالنگو با مخلوط کردن موارد زیر تهیه میشود:
از این مقاله درباره بالنگو بیشتر بدانید
مصرف سوپ پیاز برای پیشگیری از سرماخوردگی توصیه شده است، ولیکن در صورت ابتلا به سرماخوردگی، لازم است مصرف این سوپ تا رفع سرماخوردگی ادامه داشته باشد. سوپ پیاز، مُنضِج بَلغَم و تسهیل کننده خروج خلطهای سینه است.
پیاز و شلغم را حتما چهار قاچ و با سایر مواد مخلوط کنید و بگذارید بپزد. لازم است این سوپ بدون لیمو میل شود و هیچ ادویهای به آن اضافه نشود. مقدار مواد گفته شده برای مصرف یک نفر است و لازم است هنگام پخت برای افراد بیشتر، مقدار و اندازه مواد رعایت شود.
این سوپ ساده برای افراد بیمار و مریض بسیار اثر بخش است:
پیاز را چهار قسمت کرده همراه کدو، بال و گردن مرغ، گشنیز تازه، جو پرک شده و باقی مواد در ظرف ریخته و به مقدار لازم آب اضافه کنید، اجازه دهید تا خوب پخته شود. هنگام سرماخوردگی تا سه روز از ساعت هشت صبح هر چهار ساعت به عنوان وعدههای غذایی بدون نان میل کنید. میزان مصرف در هر وعده به میل بیمار بستگی دارد و لازم است این سوپ روزانه به صورت تازه پخته و مصرف شود.
بهتر است برای نتیجه بهتر و برطرف شدن ضعف، بعد از این سوپ، پنج روز نخود آب مُلَحم میل شود، طرز تهیه نخود آب با مُلَحم یا همان نخودآبی که با گوشت پخته میشود را در این نشانی ببینید.
- بخش عمده این نوشته برگرفته از کتاب تجربههای بالینی طب ایرانی، استاد محمد عبادیانی، دکتر جمیله مهدوی جعفری، دکتر ماریا کبیری، انتشارات نیاکان
حتما بخوانید: خواص درمانی و طبع آویشن
- از طریق اینستاگرام سوالات خود را با ما در میان بگذارید.
اگر به طب سنتی ایرانی علاقمندید پیشنهاد میکنیم مطالب دیگر طب ایرانی را مطالعه کنید:
- اگر به غذاهای اصیل ایرانی علاقهمندید روش تهیه آبگوشت قنبیط را بخوانید.
- اگر میخواهید در مورد بابونه بیشتر بدانید مطلب فواید و خواص دارویی گل بابونه را ببینید.
- در مورد خواص و مزاج انواع چای در طب سنتی ایرانی ببیشتر بدانید.