25 آذر در تقویم ایران روز پژوهش نامگذاری شده است. روزی که شاید خیلی ساده و به چشم دیگر مناسبتهای نه چندان مهم انگاشته شود، اما شاید بد نباشد نگاهی عمیقتر به این مناسبت داشته باشیم.

اگر بخواهیم به آغاز و مبدا پژوهش دست پیدا کنیم، باید به آغاز تولد و به دنیا آمدن هر انسان اشاره کرد. همانطور که میدانیم کودکان از همان دوران کودکی، اوایل با لمس و دیدن، و با گذشت اندک زمانی با پرسش سوالات متعدد سعی در فهمیدن و ارضای کنجکاوی خود میکنند. پس اگر پژوهش را به معنا جستوجو و کاوش در نظر بگیریم انسان از همان دوران کودکی پژوهش را آغاز میکند!
چه خوب است که دریابیم فردی که از همان دوران کودکی از پرسیدن سوالات متعدد احساس شرم نکرده شاید روزی برای سوالات گنگ عالم بشریت نیز پاسخی پیدا کند. همچنان که دیده و شنیدهایم بسیاری از دانشمندان و علما از همان دوران کودکی پرسشهایی را مطرح میکردند که از نظر عوام جامعه جایز نبوده است. در این رابطه میتوانیم به سکانسی از سریال نردبام آسمان -که داستان زندگی ریاضیدان بزرگ قرن هشتم هجری شمسی غیاثالدین جمشیدکاشانی است- اشاره کنیم. در این سکانس که دوران کودکی وی را نشان میدهد، جمشید کاشانی بعد از پرسشهای متعدد از شیخ آن زمان در یکی از خطبههایش، و عجز شیخ به پاسخ از سوالات وی دستور به بازداشت جمشیدکاشانی به جرم هلول شیطان در روح او میدهد.
از همین یک سکانس میتوان دریافت که در گذشتگان پژوهش گاها بهای سنگینی در پی داشته است. اما با وجود همین بهای سنگین دانشمندانی چون جمشید کاشانی از پای ننشستند و به پژوهش و تحقیق درباره موضوعات نباید آن زمان ادامه دادند و همین سماجت شیرین آنان باعث کشف بسیاری از قوانین ریاضی و نجوم گردید. قوانینی چون عدد پی که بسیاری از ما با آن آشنایی داریم.
شاید با این گفتهها اکنون این سوال پیش بیاید که چگونه پژوهش و کاوش را شروع کنیم.
پاسخ آن ساده است از خودمان. زمانی که بفهیم علاقهمان چیست و چه میخواهیم در جهان عصر ارتباطات، دستیابی به آن دانش چه بسا با زبانی غیر از زبان مادریمان با کمک ترجمه و مترجمان زبردست به آسانی قابل دسترسی است. با پژوهش علم در زبانهای ناآشنا میتوانیم با دیدی تازه به دنیای پیرامون نگاه داشته باشیم و مسائل اطراف خود را از دریچهای دیگر ببینیم، دریچهای که باعث دیدن تضادها و مشکلاتی گردد که تاکنون نادیدنی بودند و زمینه را برای پیشرفت ما و جامعهمان فراهم آورد.
برای دریافتن ارزش پژوهش شاید بهتر باشد با پرسش اگر از ابتدا میلی برای کاوش و جستوجو نبود چه اتفاقی رخ میداد طرح مساله کنیم. میتوان گفت در این صورت هیچ میلی نه به ارتباط و نه به پیشرفت و نه حتی به رفع ابتدایی ترین نیازها بود و جامعه بشریتی نیز شکل نمیگرفت.
امیدواریم با این پست توانسته باشیم اهمیت این مناسبت و موضوع را از دید یک مناسبت نه چندان مهم در تقویم خارج کنیم.
_ سحر نادری، ترجمیک