مقدمه:
«تخته قاپو» سیاستی بود که در دوران پهلوی اول به اسکان عشایر کوچرو که مایل به یکجانشینی میشدند، اطلاق میشد. اسکان در واقع آخرین مرحله از سیاستهای عشایری رضا شاه بشمار میرفت تا عشایر را برای همیشه سر جایش بنشاند. رضاشاه بر این اعتقاد بود که قبایل چادرنشین، وحشیانی ناهنجار، غیرمولد و بیسواد هستند که در وضع طبیعی بَدوی باقی ماندهاند.

تخته قاپو یا یکجانشینی عشایر، سیاستی بود که از زمان انقلاب مشروطه توسط روشنفکران ایران دنبال میشد تا اینکه در سال 1318 شمسی توسط رضاشاه اجرا گردید.
رضاشاه به چند دلیل این سیاست را اجرا کرد:
اول: از بین بردن قدرت عشایر،
دوم: تشکیل حکومت مرکزی مقتدر
سوم: گذر از سنت به مدرنیته
رضاشاه به دلیل ترسی که از قدرت عشایر داشت همواره به دنبال ازبین بردن اتحاد آنها بود چراکه تقریبا همه حکومت های ایران در قرون متعدد ریشه ایلی و عشایری داشتند.
عشایر بخاطر سبک زندگی کوچ نشینی که داشتند همواره از نظارت حکومت مرکزی خارج بودند و به عنوان نیروهای گریز از مرکز در مقابل حکومت شناخته میشدند. دولت رضاشاه به خوبی پی برده بود تا زمانی عشایر، کوچ نشینی و حرکت از قشلاق به ییلاق را حفظ می کنند نه از دولت مرکزی بلکه از خوانین و کدخدایان تبعیت و اطاعت میکنند.
رضاشاه که بعد از فتح تهران توسط لرها در زمان قاجار و انقلاب مشروطه، حسابی از قدرت آنها هراسان بود، سیاست یکجانشینی عشایر را در آن مناطق با سختگیری بیشتری اجرا کرد. او دستور داد که هیچ انسانی بجز چوپان و هیچ حیوانی بجز گوسفند حق کوچ کردن ندارد و ارتش را مجری این دستور قرار داد.
مردم منطقه ممسنی که جز تعداد معدودی همه عشایر و کوچ نشین بودند و در فواصل مکانی چون ماهور تا اردکان در حال قشلاق و ییلاق بودند ناگهان با دستور توقف اینکار توسط رضاشاه مواجه گردیدند و مجبور به یکجانشینی شدند و روستاهای جدیدی در منطقه به وجود آمد.
در منطقه ممسنی علاوه بر پاره کردن و به آتش کشیدن سیاه چادرها، متاسفانه کلاه و لباس سنتی مردان و زنان لر هم با چاقو تکه تکه میگردید. توهینی بزرگ به فرهنگ و سنت ایل ممسنی که هرچند با مقاومت مردم ایل ممسنی روبرو گردید اما به مرور تاثیر خود را گذاشت و علاوه بر ازبین رفتن کوچ نشینی و سیاه چادرها، لباس های محلی منطقه نیز ازبین رفتند.
مردم منطقه که تا چند مدت پیش دامپرور بودند ناگهان مجبور به کشاورزی شدند آنهم بدون فراهم آمدن آموزش ها و زیرساخت ها لازم. نتیجه این سیاست جز فقر و فلاکت بیشتر برای مردم و قدرت گیری مالکان و زمین داران، عایدی دیگری نداشت. ظلم و ستمی که توسط رضاشاه در فواصل سال 1311 تا 1318 شمسی در منطقه ممسنی و دیگر مناطق لرنشین انجام گرفت شاید در هیچ کدام از اقوام دیگر صورت نگرفت.
نتیجه گیری:
اگرچه تخته قاپو سیاستی از طرف رضاشاه بود که چادرنشینان و صحرانوردان را از فراز کوهها و درّهها به شهرها بیاورند و به اصطلاح فرهنگ شهری را به آنها بیاموزند اما بخاطر عدم وجود زیرساخت های مناسب برای اینکار نتیجه این سیاست جز فقر و فلاکت بیشتر برای مردم و قدرت گیری مالکان و زمین داران، عایدی دیگری نداشت!!
به قلم: سید پژمان حسینی نویسنده و پژوهشگر تاریخ
آدرس اینستاگرام: tarikh_mamasani_rostam
