+۱۶
بوی لجن و رطوبت مثل پتویی نمناک، محله را در آغوش گرفته بود. دودِ خاکستریِ تنک از دودکش ساختمانهای خمیده بالا میرفت و در هوای سرد و سوزناک، خفقانی چسبنده بر سینهی هر رهگذری مینشاند.
زن، با شانههایی صاف و قدی بلند، بیصدا از ماشینش پیاده شد. همزمان، نسیم تیز پاییزی به صورت گندمگونش سیلی زد و گونههایش را سوزاند. موهای بلند و شبرنگش زیر شال تکان میخوردند. صورتش زیر نور مهتاب، رنگ خاکستری به خود گرفته بود. برق سردی در چشمهای شهلایی و درشتش میدرخشید که پلکهایش گهگاه آن را میدزدیدند.
بوی تند زباله از ته کوچه و سطل زنگزده بالا میآمد و در مشام زن میپیچید. از همان دور، موشهایی را میدید که میان کیسهها میلولیدند؛ حتی صدای جویدن پلاستیک زیر دندانهایشان را میشنید. اما گربهی لاغر سیاهرنگ، که روی دیوار ترکخورده لم داده بود، اعتنایی به آنها نداشت و غریبهای را که وسط کوچهی تنگ ایستاده بود، تماشا میکرد.
زن قدمی برداشت، اما هنوز پای دومش کامل روی زمین ننشسته بود که در گودال لزجی فرو رفت. لحظهای بیحرکت ایستاد. نگاهش به کفش چرمی کاراملیرنگش افتاد، به شلوار نخی راستهای که حالا لجن را بالا میکشید. این لباسها برای چنین جایی نبود، اما خود او چرا.
از حرص، دندانهایش را روی هم فشار داد. دستی که بارها مشت شده بود، دوباره گره کرد. پایش را با خشم از کثافت و لجن بیرون کشید. گرهای از اخم بر پیشانیاش نشست. نفسش را کلافه بیرون داد و زیر لب زمزمه کرد:
- لعنت به این محله.
در همان لحظه، صدای خفیفی از دل سایهها برخاست؛ صدایی که انگار از ته چاه بیرون میآمد:
- ملورین؟
بیحرکت ایستاد. سرش را بهسوی صدا برگرداند.
پیرزنی کوتاهقامت در سایهی دیوار ایستاده بود و چهرهاش در تاریکی پنهان مانده بود.
- ملورین، خودتی؟
لحظهای چانهی کشیدهی ملورین منقبض شد.
پیرزن قدمی برداشت و از تاریکی بیرون خزید. نور ماه از لای سیمهای تیر برق، بر صورتش پاشیده شد. چشمهای سبزش در تاریکی میدرخشیدند و همچون گربهای وحشی، تمام وجود ملورین را میکاویدند.
چینوچروکهای صورتش بیشتر به ترکهای خشکیدهی خاک شباهت داشت. موهای سفید و نازکش از زیر کلاه پشمی بیرون زده بودند. لباسش آویزان و رنگباخته بود، با بویی تلخ که ملورین را به یاد انبارهای نمور میانداخت.
چند قدم دیگر جلو آمد، بیآنکه نگاهش را از ملورین بردارد.
در عمق چشمهای ملورین خیره ماند؛ چشمهایی که به اندازهی هزاران واژهی ناگفته، حرف داشتند.
چیزی مثل ترس درون ملورین بیدار شد.
اضطراب در گلوی ملورین گره خورد و صدایش لرزان از حنجرهاش بیرون آمد.
- منو میشناسی؟!
چراغ دیواری انتهای کوچه با نور زردرنگی که در باد تلوتلو میخورد، بر درهای رنگورورفته و ساقههای پیچک که در دل ترکهای دیوار خزیده بودند سایه میانداخت.
پیرزن با گامهایی نرم و آهسته حوالی ملورین میچرخید و همه جا را با یک نگاه گذراند، گویی کوچکترین جزئیات آنجا را از بر بود؛ از سطل زنگزدهی ته کوچه گرفته تا چالههای کمعمق، و حتی جیرجیر لولای درها.
صدایش خشدار بود، اما پرصلابت:
– میدونی دختر، گذشته نه میمیره... نه گم میشه.
با قدمهایی که سکوت را خط میزد، مکثی کرد و روبهروی ملورین ایستاد. نگاهش بر گوشهی شالِ ملورین ماند؛ همانجا که چتری از موهای شبرنگش پیشانیاش را پوشانده بود.
- گذشتهی تو، رو پیشونیت نوشته شده...
ملورین بیاختیار دستش را بالا برد. رد نازکی اما عمیق از زخم قدیمی را لمس کرد. سرمای آن لمس ناگهانی، دلش را لرزاند... ارتعاش سیمخاردارها، جیغ مرغها و چشمهای غبار گرفته پیرزن که همچون آینهای ترکخورده تصویری از کودکیاش را پیش چشم آورد. محلهای تاریک، پر از فریادهای گمشده...
پیرزن سرش را اندکی کج کرد.
- چیه... یادت اومد؟
قلب ملورین به تپش افتاد. عقبعقب رفت و کف پایش آسفالت زبر را خراش داد.
هماندم، صدای زنگولهای از در یکی از خانهها برخاست؛ صدایی لرزان که ذهن ملورین را ربود و او را به دلِ گذشته پرتاب کرد.
هوای آن شب سنگین بود؛ انگار نفس خانه به شماره افتاده بود. بوی تند خون، عرق و گوشت سوخته در هوای نمناک پیچیده بود. جیغ مرغهایی که در قفس به جان هم افتاده بودند، با فریادهای عصبی مردم در هم آمیخته بود. خشم، مثل بخاری غلیظ، در هوا پخش شده و بر همهچیز سایه انداخته بود.
دخترکی از ترس، پابرهنه و نفسزنان، پلههای چوبی را دوتا یکی کرده و خودش را به حیاط رسانده بود. صدای فریادها مثل گلوله در حفرههای سینهی کوچکش میترکید. قلبش تندتند میکوبید، انگار که میخواست از دهانش بیرون بزند.
در شکاف در، زنی با گیسوانی آشفته که فریاد میکشید. صدایش خشدار و خسته بود، اما سماجت در آن موج میزد:
- نکرده... به خدا نکرده...
اما هیچکس باور نکرده بود.
خشم بالا گرفته بود. شیشهها یکییکی شکسته بودند؛ سنگهایی بیوقفه از دستهای گرهخورده پرتاب شده بودند. زن، با بازوانی گشوده، روبهروی جمع ایستاده بود؛ سپری شده بود برای برادری که پشتش پنهان شده بود. تن لرزانش، زیر نور زرد چراغ نفتی حیاط، پر از خراش و خون شده بود.
باد، نالهکنان از شکاف پنجره گذشته و شعلهی چراغ را خاموش کرده بود. تاریکی، مثل ملافهای سیاه، همهجا را گرفته بود.
مرغدانی کنار راهپله، پر از هیاهو شده بود. صدای بالبال زدن و جیغهای مرغها، مثل جانوری وحشی که در قفس افتاده باشد، در فضا پیچیده بود.
دخترک، مثل پرندهای زخمی و ترسیده، خودش را به سمت مرغدانی کشانده بود. سیمخاردار اطراف آن، پیشانیاش را شکافته و داغی خون بر صورتش جاری شده بود. در دل تاریکی خزیده، روی زمین لزج چمباتمه زده، دستهایش را دور خودش حلقه کرده و میان مرغها پنهان شده بود.
تنش میلرزید. نوک پاهایش بیحس شده بود. زمان کش آمده بود. فریادها آرام گرفته بودند. دیگر صدای مادر گوشش را خراش نمیداد. فقط سکوتی تلخ باقی مانده بود و سرمای زمین که تا زیر پوستش نفوذ کرده بود.
چند ساعت بعد، صدای پاهایی نرم از دل سایهها بلند شده بود. دخترک چشمانش را نیمهباز کرده بود.
زنی با لباس بلند و قدمهایی بیصدا کنار مرغدانی ایستاده بود. صورتش زیر نور کمرنگ مهتاب، مثل دیوار گچی متروکهای سفید بود. چشمانش سبز و سرد بودند؛ طوری به دخترک نگاه میکردند که ترحم در آنها موج میزد.
زن سیاهپوش زانو زده بود. دستش را دراز کرده بود، اما دخترک عقب رفته بود. زن، با گرمایی خاموش و آرامشی بیکلام، اعتماد را در دل دخترک نشانده بود. او را از لای مرغها بیرون کشیده و در آغوش گرفته بود.
صدای زنگوله هنوز در گوشش میپیچید که با سردیِ دستِ استخوانیِ پیرزن بر پوستش، به خود آمد. ملورین عقب رفت؛ نوک انگشتانش هنوز میلرزید. پلک زد و نفس عمیقی کشید. تصویر مرغها، خون و تاریکی مثل مهی کمرنگ از برابر چشمانش کنار رفت.
انگار از کابوسی بیدار شده باشد، هنوز نفسنفس میزد. هوای کوچه سردتر شده بود.
پیرزن بهسمت خانهی انتهای کوچه حرکت کرد؛ همان خانهی قدیمی که بیستوهفت سال خاطرهی تلخ را در دل خود نگه داشته بود.
ملورین پشتسرش راه افتاد. وقتی به ته کوچه رسید، درِ آهنی زنگزدهای را دید که نیمهباز بود. باد آن را مانند دهانی نیمهجان، باز و بسته میکرد. صدای جیرجیر لولاهایش، همچون فریادی خفه، در کوچه میپیچید.
ملورین گلویش را صاف کرد و وارد خانه شد. دهانش طعم گس میداد.
خانه متروکه و وهمانگیز بود. هوایش انگار بوی لباسهایی را میداد که سالها در رطوبت مانده؛ لباسهایی که هرگز رنگ آفتاب را ندیده بودند.
هر قدمی که برمیداشت، گذشته در ذهنش جان میگرفت:
فریادهای مادر... ضربههای چاقو در شکم و صورت... تهمتهایی که مثل زهر بر زبان افتاد... و برادری که به جرم دستدرازی به دختری از محله، محکوم شده بود.
نور از لابهلای شیشههای شکسته و خاکگرفته میتابید و انعکاسش بر دیوارها میافتاد. جملههایی با شی نوکتیز روی دیوار حک شده بود. یکی از آنها را شناخت:
«فقط به چشمهات شک نکن.»
جملهای که از کودکی با آن زیسته بود، و حالا مصمم بود به آن وفادار بماند.
قدم برداشت. پلهها زیر پایش ناله میکردند.
با هر قدم، خاطرهای در ذهنش جرقه میزد.
ـ اینجا هنوز بوی خون میده...
سقف، ترک برداشته بود. از گوشهی اتاق نشیمن، پردهای خاکستری و ریشریش آویزان بود؛ همان پردهای که آن شب، پشتش پنهان شده بود. پشت پرده، سایهای مرموز از آن شب را به یاد آورد؛ فقط تیلههای سبز آن سایه پیدا بود.
ملورین برگشت تا به چشمان پیرزن نگاه کند.
- تو اون شب اونجا بودی... شاهدِ همهچی. یا شاید هم سرنخِ همهچی...
پیرزن میدانست ملورین برای چه آمده. هیچ رازی از نگاهش پنهان نمیمانْد.
- میدونم دنبال چی هستی... اما آدما حریصان. برای یه تیکه نون، ممکنه یه محله رو آتیش بزنن... بهتره بری.
ملورین نوک انگشتانش را روی دیوار کشید. گچ نمکشیده فرو ریخت. از شکافها، موریانهها بیرون خزیدند. روی تکههای خردِ آینه در کف زمین، انعکاس یافتند.
- خوب میدونم... رازها یه روزی مثل غنچه وا میشن و بوش همهجا رو میگیره...
پیرزن، بدون اینکه نگاهش کند، روی سکوی سیمانی نشیمن نشست.
- پرونده رو بیخیال شو. بعضی چیزا درستشدنی نیست. قانون این محله اینه که همهچی توی خودش دفن میشه... هیچی بیرون نمیره. تو هم... اگه پلیسها اون شب نمیبردنت، همینجا میموندی...
ملورین، لرزش ریز و عصبانیت در اندام پیرزن را دید.
- اون شب، یکی دروغ گفت... یکی سکوت کرد... و دوتا آدم مُردن...
پیرزن آرام خندید.
- بعضی وقتا... ترس، تنها راه نجاته...
بهتره بترسی...
ملورین خم شد و تکهای از آینهی خردشده را برداشت. تصویر زنی بالغ را در آن دید؛ زنی که دیگر ترسی از کودکی در نگاهش نبود. نه مثل آن شب... و نه حتی مثل پنج ماه پیش...
چند ماه پیش، در دفتر مددکاریاش، پروندهای ضخیم را روی میز ملورین گذاشتند. پوشهای خاکخورده با برچسبی قرمز: «در حال پیگیری فوری».
مسئول واحد حمایت از کودکان با لحنی مردد گفت:
ـ این یکی فرق داره، ملورین... توی دو ماه، سه کودک ناپدید شدن. نه سرپرست مشخصی داشتن، نه کسی دنبالشون بوده. فقط یه گزارش گنگ از یه زن مسن داشتیم که میگفت شبها صدای جیغ میشنوه... عجیبتر اینکه، همون زن چند روز بعد از گزارش، مُرد.
ملورین نگاهی گذرا به آدرسها انداخت. لحظهای بعد، انگار گلویش بسته شد.
کوچهای آشنا در ذهنش جان گرفت؛ همان محلهی فراموششدهای که زخمهای کودکیاش را تا امروز در روحش نگه داشته بود.
پرونده را بست و با صدایی آرام گفت:
ـ خودم بررسی میکنم.
مسئول با تردید نگاهش کرد:
ـ مطمئنی؟ اونجا خطرناکه. کسی با مأمور رسمی حرف نمیزنه.
ملورین فقط لبخند زد. در دلش گفت:
«شاید منو بشناسن...»
اما آنچه نگفت، این بود:
«شاید وقتشه بعد از سی سال، با ترسهام روبهرو بشم.»
آن شب، روبهروی آینهی قدیمیِ دفتر ایستاد.
دستش را آرام روی زخم پیشانیاش کشید؛ زخمی که از همان شبِ لعنتی بهجا مانده بود.
چشمانش برق میزدند؛ نه از ترس، که از آمادگی.
سالها بود برای چنین لحظهای خودش را آماده کرده بود.
کتاب خوانده بود. روانشناسی آموخته بود. پروندهها را خطبهخط خوانده، و از میان حرفهای محو و خاکگرفتهی محله، رد حقیقت را بیرون کشیده بود.
در کیفش، فایلی کوچک گذاشته بود:
نقشهی همان خانهی متروکه در انتهای کوچه...
نام مردی که برای اولین بار تهمت را پخش کرده بود،
سندی که نشان میداد آن پیرزن، زمینهای اطراف را بیصدا به نام خودش زده،
و مهمتر از همه، فیلمی مخفی از گفتوگوی یکی از شاهدان زنده، که اعتراف میکرد هیچ تعرضی در کار نبوده ماجرا از همان ابتدا طراحی شده بود.
ملورین در سکوت روی صندلی نشست.
نگاهش را به پنجرهی غروبخورده دوخت و زمزمه کرد:
- اینبار، من بازی رو میچرخونم.
حالا ملورین در آستانهی همان خانه ایستاده بود. باد آرام گوشهی شال خاکیرنگش را به رقص درمیآورد. پیرزن، روی همان سکوی سیمانی، به دیوار ترکخورده چشم دوخته بود و لبهایش را آهسته جنباند:
ـ هر اشتباهی تاوان داره، دخترجون... اما بعضیها خیلی سنگینه.
ملورین نگاهش را به ماه سرد و دور در آسمان دوخت و با صدایی آرام و سرد گفت:
ـ مثل دروغی که همه جا فریاد زدند... بهت تعرض شده بود.
پیرزن بدون لرزش نگاهش را از ملورین برنداشت. ماهها بود صدای پچپچها را شنیده بود؛ میدانست که همه چیز زیر ذرهبین است.
ـ باید دست بکشی و بری... هیچ رازی از این محله بیرون نمیره. تاوان من چیز شخصیه.
ملورین آهی کشید، و نگاهش به سایههای لغزان روی دیوار افتاد.
ـ پس خودت میدونی به ته خط رسیدی.
پیرزن لبخندی زد، تلخ و مرموز:
ـ اونایی که آوردی، منتظرن منو بگیرن... ولی هیچ چیز از من گیرت نمیآد. من نباشم، یکی دیگه این محله رو میچرخونه.
ملورین، بغضآلود پرسید:
ـ چرا اون شب... منو نجات دادی؟
پیرزن سکوت کرد و در همان لحظه، مردان سیاهپوش از دل سایهها بیرون آمدند. آرام، بیهیچ مقاومتی، پیرزن را گرفتند. درست پیش از رفتن، سرش را نزدیک گوش ملورین آورد و با صدایی که گویی از دل تاریکی آمده بود، زمزمه کرد:
ـ تو خودت شاهد فسادی... که از دل همین محله جوشید. تو مدرکی برای افشای حقیقت بودی... اما حقیقت، همیشه تلخه.
ملورین دستهای لرزان پیرزن را گرفت:
ـ یعنی چی؟
پیرزن لبخندی زد، طعنهآمیز و غمناک:
ـ پدرت... سردستهی همهی اینا بود. ولی تو؟ تو که پدر نداری... داییت میخواست پردهها رو برداره، اما خودش سقوط کرد.
پیرزن را بردند و سایههای سیاه پشت سرش ناپدید شدند.
ملورین نشست، در گوشهی تاریک خانهی قدیمی، جایی که نور ماه مثل خاطرهای دور بر زمین میتابید. یادش آمد مادرش روزی گفته بود:
ـ تو شکوفهای هستی که خدا از دل تاریکی به من داده.
اما حالا، در سکوت خانه، فقط انعکاس چشمهای خودش را میدید... در آینهای ترکخورده.
پایان
نوشته: طاهره نیرومند