بسط مدل آلپورت-مقدم در لایه ارتباطات برند

در اغلب ارتباطات برند، تمرکز اصلی روی پیام است؛ اینکه چه بگوییم، چه وعدهای بدهیم و چگونه توجه مخاطب را جلب کنیم. اما مسئله اصلی اغلب جایی دیگر است. بسیاری از پیامها دیده میشوند، حتی به خاطر سپرده میشوند، اما به سختی به هویت برند متصل میشوند. در موقعیتها یا مناسبتهای مختلف، برندها معمولاً روی چیزی تمرکز میکنند که برای مخاطب اهمیت دارد. در اینجا پای فواید به میان میآید؛ فوایدی که هم باید مورد خواست مخاطب باشند و هم در توان برند. با این حال، به دلیل تمرکز همزمان رقبا بر همین فواید، این پیامها به سختی متمایز میشوند و خیلی زود جای خود را به پیامهای بعدی میدهند.
شاید مسئله نه در انتخاب فایده، بلکه در نوع اتصال آن به هویت برند باشد. مدل آلپورت–مقدم با تفکیک هویت برند در سه لایه ثابت، رشد و موقعیتی، امکان درک دقیقتری از این مسئله را فراهم میکند. این مدل با تفکیک هوشمندانه هویت برند، بستری ایجاد میکند که بتوان لایههای پنهانتری از ارتباط میان پیام و هویت برند را مورد توجه قرار داد.
در این مقاله تلاش شده است با معرفی مفهوم لنگر هویتی، چارچوبی ارائه شود که بتواند ارتباطی معنادار میان لایههای این مدل و ارتباطات برند برقرار کند؛ چارچوبی که به تیمهای اجرایی کمک میکند پیامهای خود را متناسب با موقعیت طراحی کنند و در عین حال، آنها را در امتداد هویت برند نگه دارند. هدف این چارچوب، افزایش تمایز، انسجام و قابلیت اجرا در نقاط تماس مختلف برند است.

بخش اول؛مدل آلپورت–مقدم و نورونهای هویتی
همانطور که میدانیم، در مدل آلپورت–مقدم، هویت برند در سه لایه ثابت، رشد و موقعیتی تعریف میشود. هر یک از این لایهها از مجموعهای از «نورونهای هویتی» تشکیل شدهاند. ساختار هر نورون بر پایه یک فایده مشخص شکل میگیرد؛ فایدهای که ریشه در شایستگیهای سازمان دارد. این فایده با اتکا به ارزشهای تعریفشده برند حفظ و تقویت میشود و در نهایت به شکلگیری صفتی شخصیتی میانجامد که برند با آن شناخته میشود (برای جزئیات بیشتر، ببینید: "آلپورت–مقدم؛ مدلی که برندها را از دام ایستابودن خواهد رهانید!").
بر این اساس، در مناسبتهای خاص یا هنگام تعامل با یک گروه مشخص از مخاطبان، مدیر برند یا تیم اجرایی به لایه موقعیتی مراجعه میکند و از میان نورونهای از پیش تعریفشده، گزینه متناسب با آن مخاطب یا موقعیت را فعال کرده و ارتباط خود را شکل میدهد (تصویر ۱).

همانطور که اشاره شد، فایدهای که هر نورون موقعیتی بر پایه آن شکل میگیرد، معمولاً منحصر به یک برند نیست و برندهای رقیب نیز، هر یک متناسب با توان خود، بر همان فایده مورد نظر مخاطب تمرکز میکنند. در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود که وقتی تمرکز ارتباط برند بر یک نورون در لایه موقعیتی قرار میگیرد، دو لایه زیرین یعنی لایه ثابت و لایه رشد که به هویت برند نزدیکتر و بنیادیتر هستند، چه نقشی در این ارتباط ایفا میکنند.
با توجه به این مسئله، در ادامه تلاش شده است پیشنهادهایی ارائه شود تا نحوه بهکارگیری این مدل در ارتباطات برند روشنتر شود؛ بهگونهای که تیم اجرایی بتواند با اتکا به یک چارچوب مشخص، از این مدل بهدرستی استفاده کرده و آن را به پلی میان هویت برند و نقاط تماس برند، در قالب یک برنامه عملیاتی، تبدیل کند.
لنگر هویتی؛ پیوندی از سطح به عمق هویت
ایده اصلی این رویکرد آن است که در طراحی هر ارتباط، میان لایه موقعیتی و دو لایه زیرین، ارتباطی آگاهانه برقرار شود. به این معنا که مدیر برند یا تیم اجرایی در گام نخست، نورون موقعیتی متناسب با مخاطب یا مناسبت را انتخاب میکند، اما در گام بعد، نورونهایی از لایه ثابت و لایه رشد را شناسایی میکند که بتوانند بهصورت معنادار از پیام اصلی پشتیبانی کنند. این اتصال، نقش یک لنگر هویتی را ایفا میکند و باعث میشود پیام یا ارتباط، در مقایسه با رقبا متمایزتر و برای مخاطب قابلپذیرشتر باشد و در عین حال، در امتداد هویت بنیادین برند شکل بگیرد(تصویر ۲).

برای روشنتر شدن موضوع، میتوان به یک کیس واقعی از یک برند غذایی اشاره کرد. در هویت تعریفشده این برند بر اساس مدل آلپورت–مقدم، در لایه موقعیتی و در تعامل با مادران، نورون هویتی بر پایه فایده «میانوعده سالم و خوشمزه برای کودکان» شکل گرفته است. حال اگر به مناسبت بازگشایی مدارس بخواهیم محتوایی یا کمپینی برای این گروه طراحی کنیم، تمرکز صرف بر این فایده، بهتنهایی تمایز معناداری برای برند ایجاد نخواهد کرد؛ چرا که به احتمال زیاد برندهای رقیب نیز در پیامهای خود به همین موضوع خواهند پرداخت.
در این نقطه، رجوع به دو لایه زیرین برند اهمیت مییابد. با بررسی لایههای رشد و ثابت، میتوان نورون «نوآوری» در لایه رشد و نورون «اصالت» در لایه ثابت را که پیشتر طراحی شدهاند، برگزید.؛ این دو میتوانند با نورون «میانوعده سالم و خوشمزه برای کودکان» ارتباط ایجاد کنند و امکان تمایز را فراهم سازند. ترکیب این دو فایده با فایده موقعیتی، پیام برند را از سطح یک پیام رایج فراتر برده و به روایتی متفاوت و خلاقانه تبدیل میکند(تصویر ۳).

در این مسیر، دو نکته کلیدی باید مدنظر قرار گیرد. نخست، چگونگی ترکیب این نورون ها و تبدیل آنها به یک پیام یکپارچه است؛ در ادامه مدلی مشخص ارائه میشود که تیم اجرایی میتواند بر اساس آن عمل کند، اما در نهایت، خلاقیت و تشخیص مدیر برند نقش مهمی در شکلگیری پیام نهایی ایفا میکند. دوم، وزندهی به هر نورون هویتی در هر لایه برای تأثیرگذاری در ساخت پیام اهمیت دارد؛ این وزنها میتوانند از قبل بهصورت درصد تعیین شوند و برای درک بهتر، با ارائه نمونههایی، این منطق برای تیمهای اجرایی شفافتر توضیح داده شود.
انتقال قدرت از نورن به شبکه نورونی
اگر این رویکرد بهصورت سیستماتیک توسعه داده شود، میتوان فواید مرتبط در لایههای مختلف هویت را از پیش به یکدیگر متصل کرد و این ارتباطها را بهشکل شفاف در اختیار تیمهای اجرایی قرار داد. در نتیجه، برای هر موقعیت ارتباطی میتوان از یک الگوی مشخص و از پیش تعریفشده استفاده کرد، نه تصمیمگیریهای موردی و سلیقهای.
خروجی این رویکرد، شکلگیری یک شبکه نورونی از فواید بههمپیوسته است؛ شبکهای که در آن فواید موجود در لایههای مختلف هویت برند، بر اساس وزندهی مشخص، به یک یا چند فایده در لایههای دیگر متصل میشوند. در هر موقعیت، بسته به مخاطب و هدف ارتباط، بخشی از این شبکه فعال میشود و ترکیب مناسبی از فواید را به سطح پیام میآورد. بدین ترتیب، ارتباطات برند هم انعطافپذیر باقی میمانند و هم در چارچوب هویت کلی برند حرکت میکنند، بدون آنکه دچار پراکندگی یا ناهماهنگی شوند(تصویر 4).

بخش دوم؛ ارائه یک چارچوب اجرایی
گام اول: انتخاب نورون موقعیتی
در هر ارتباط، ابتدا باید روشن شود:
1. مخاطب کیست؟
2. موقعیت چیست؟
3. انتخاب نورون مناسب در لایه موقعیتی برای این مخاطب خاص
گام دوم: استخراج لنگرهای هویتی
لنگرهای هویتی از دو لایه زیرین انتخاب میشوند؛ یک نورون از لایه رشد و یک نورون از لایه ثابت، شرایط انتخاب هر نورون عبارت است از:
· ارتباط معنایی / مفهومی با نورون موقعیتی داشته باشد.
· موجب تمایز بیشتر پیام نهایی شود.
· برای اثرگذاری دقیق هر نورون در شکلگیری پیام و همراستایی آن با هویت کلی برند، از وزندهی هر لایه که از قبل مشخص شده است، استفاده شود.
در این وزندهی، 50٪ به لایه موقعیتی اختصاص مییابد و 50٪ باقیمانده، بر اساس میزان اهمیت خاستگاه و چشمانداز، بین لایه ثابت و رشد تقسیم میشود.به عنوان مثال برای برندی مبتنی بر چشمانداز(Vision-driven) می توان ترکیب زیر را ارائه کرد:
· لایه موقعیتی: 50٪
· لایه رشد: 40٪
· لایه ثابت: 10٪
گام سوم: ترکیب نورون ها و تبدیل به پیام بر اساس Customer Journey و مدل AIDA
برای قابلفهمتر شدن نقش هر لایه از هویت برند در ارتباطات، میتوان آنها را بر مسیر تجربه مخاطب و مدل AIDA منطبق کرد. در این رویکرد، هر لایه وظیفه مشخصی در پیشبرد مخاطب در مسیر ارتباطی ایفا میکند.
لایه ثابت | ATTENTION
لایه ثابت به دلیل اتصالش به گذشته، ریشهها و وضعیت فعلی برند، نقش نقطه آشنا را در ارتباط ایفا میکند. این لایه میتواند بستر اولیه شکلگیری روایت باشد؛ جایی که برند با تکیه بر آن، سریعتر از رقبا وارد ذهن مخاطب میشود. در مدل AIDA، این لایه معادل جلب توجه (Attention) است.
نورون های این لایه برای مخاطب حس آشنایی، اعتماد اولیه و قابلتشخیص بودن ایجاد میکنند. مخاطب هنوز وارد مسئله یا نیاز خودش نشده، اما احساس میکند با برندی روبهروست که «میشناسد» یا «میتواندبهش گوش دهد». به بیان ساده، لایه ثابت:
· نقطه شروع ارتباط است.
· فضای امن و آشنای روایت را میسازد.
· احتمال شنیدهشدن پیام را بالا میبرد.
لایه موقعیتی | INTEREST
لایه موقعیتی مستقیما به نیاز مخاطب در یک موقعیت مشخص پاسخ میدهد. این لایه جایی است که برند نشان میدهد مسئله مخاطب را میفهمد و برای آن راهحل دارد. اگر مخاطب فقط یک چیز را از پیام بفهمد، باید همین نورون موقعیتی باشد. در مدل AIDA، این مرحله معادل ایجاد علاقه (Interest) است. در این نقطه، مخاطب متوجه میشود که پیام فقط کلی و عمومی نیست، بلکه دقیقاً به نیاز یا مسئله فعلی او اشاره دارد. به بیان ساده، لایه موقعیتی:
· قلب پیام است.
· مسئله را نامگذاری میکند.
· توجه را به علاقه فعال تبدیل میکند.
لایه رشد | DECISION
لایه رشد رو به آینده دارد و وظیفه آن، ایجاد اطمینان نسبت به مسیر پیشِروست. در این لایه، برند وعده میدهد، افق نشان میدهد و به مخاطب میفهماند که فقط پاسخ امروز را نمیدهد، بلکه به آینده هم فکر کرده است. در مدل AIDA، این لایه با تمایل و تصمیمگیری (DECISION) همراستاست. اینجا مخاطب به این جمعبندی میرسد که: «این برند فقط الان را نمیبیند، حواسش به آینده من هم هست.» این احساس، مخاطب را به تصمیم نزدیک میکند. به بیان ساده، لایه رشد:
· دلگرمی ایجاد میکند.
· ریسک تصمیم را کاهش میدهد.
· پیام را از «جالب» به «قابل انتخاب» تبدیل میکند.
به صورت خلاصه:
· لایه ثابت ← چرا باید به این برند توجه کنم؟ (Attention)
· لایه موقعیتی ← چرا این پیام به من مربوط است؟ (Interest)
· لایه رشد ← چرا باید به این برند اعتماد و انتخابش کنم؟ (DECISION)
به این ترتیب، هویت برند نهتنها در پیام حاضر باقی میماند، بلکه بهصورت مرحلهبهمرحله، مخاطب را در مسیر تجربه و تصمیمگیری همراهی میکند؛ بدون آنکه پیام شلوغ، شعاری یا چندپاره شود.
*****
در این رویکرد پیشنهادی، تلاش شده است تمایز در ارتباطات برند که از انتخاب یک نورون موقعیتی آغاز میشود با اتصال آگاهانه آن به لایههای عمیقتر هویت برند، معنا و قدرت بیشتری پیدا کند. به نظر میرسد که با بهرهگیری از مدل آلپورت–مقدم و استفاده از رویکرد شبکهای و وزندهی به نورونهای هویتی، میتوان هویت برند را به پیامهایی متمایزتر، منسجم تر و قابل اجرا در نقاط تماس تبدیل کرد.