
آنتون چخوف، نویسندهای است که ساختاری الگووارهای یا پارادایمی را برای داستاننویسی انتخاب کرد و با تقلید از واقعیت، هنری تمثیلی را از طریق داستانهایش به وجود آورد. آشکارسازیهای مربوط به شخصیتهای داستانی چخوف، خواننده را به سوی زندگیهای آشنای روزمره میبرد. چخوف با استفاده از شخصیتها و دیالوگهای میان آنها، واقعیت مورد نظر خود را آنقدر صادقانه خلق میکند که خوانندگانش را با نوعی آشکارسازی وکشفوشهود در خودشان مواجه میسازد.
یکی از مهمترین عناصر ادبی در آثار چخوف، «شخصیت» است؛ او نویسندهای بود که احساسات زیادی برای هیجانات درونی شخصیتهایش داشت. چخوف نحوهی خلق شخصیت را از تمرکز بر جنبههای رمانتیک، به آنچه امروزه «شخصیت مدرن» تلقی میشود، تغییر داد و به همین دلیل به توصیف ذهن شخصیتهایش نپرداخت، بلکه در عوض کاری کرد تا رفتار و احساسات شخصیتها، حالت درونی آنها را مشخص کند.
ما شخصیتها را بدون اعمالنظر شخصی خود در نظر نمیگیریم بلکه شروع به دیدن آنها به عنوان «ترتیبی صادقانه و استادانه از رفتارها» میکنیم. این رفتارها سپس شخصی میشوند و ما، به زندگی شخصیتها پا میگذاریم و دیگر فقط مثل یک بیننده، به نظارهی آن ها نمینشینیم.
شخصیتپردازی چخوف به کمک دیالوگها توسعه پیدا می کند. چخوف اجازه نمی دهد افکار شخصیت بهصورت مستقیم روایت شود؛ این جزئیات فقط از طریق دیالوگ میان شخصیتها آشکار می شوند. بعدها این شیوه توسط تی. اس. الیوت، «همبستگی عینی» خوانده شد. همبستگی عینی «یک اتفاق، توصیف یا شخصیتپردازی دقیق است که به عنوان نوعی عینیسازی یا فرمول برای رسیدن به احساس موردنظر، استفاده میشود».
روش نویسندگی چخوف» تلقی میشود، تغییر داد و به همین دلیل به توصیف ذهن شخصیتهایش نپرداخت، بلکه در عوض کاری کرد تا رفتار و احساسات شخصیتها، حالت درونی آنها را مشخص کند. ما شخصیتها را بدون اعمالنظر شخصی خود در نظر نمیگیریم بلکه شروع به دیدن آنها به عنوان «ترتیبی صادقانه و استادانه از رفتارها» میکنیم. این رفتارها سپس شخصی میشوند و ما، به زندگی شخصیتها پا میگذاریم و دیگر فقط مثل یک بیننده، به نظارهی آن ها نمینشینیم. آن را حس کند.
پیتر بروک در کتابش، «فضای خالی»، نوشته است: «اگر نمایشنامهنویس مبتدی اغلب به نظر سست و بدون عمق به نظر میرسد، شاید به اینخاطر باشد که محدودهی همدردی انسانیاش هنوز وسعت پیدا نکرده است...» این یعنی چطور یک نویسنده میتواند دربارهی چیزی بنویسد که خودش هنوز آن را تجربه نکرده است.
چخوف میتواند با داستانهایش احساسات و هیجانات ما را برانگیزد چون صادقانه مینویسد. درست همان طور که دلمان برای بازیگری که واقعاً روی صحنه غمگین است، می سوزد، برای شخصیتی از آثار چخوف هم که در متن واقعاً غمگین است، ناراحت می شویم.
چیزی که نویسندهی بزرگ روس، آنتون چخوف، به شکلی بینقص در داستانها و نمایشنامههایش بیان میکند ، آن لحظهی کوتاه و روشنی است که رنگ و بویی تازه مییابد.
اصفهان - زمستان ۱۴۰۱
۲۹ ژوئن ۲۰۲۳