کوپر اسمیت[1](1967) می گوید عزت نفس: عزت نفس یعنی قضاوت از با ارزش بودن است که در نگرش هایی که شخص نسبت به خود دارد، بیان شده است و دامنه اعتقاداتی را که شخص در زمینه قادر بودن و با ارزش بودن در خود دارد، بیان می کند. براندن (1382) می گوید عزت نفس؛ الف) عزت نفس توانایی خود در اندیشیدن است یعنی توانایی کنار آمدن با چالش های زندگی است. ب) اعتماد به حق خود برای موفق و شاد بودن است. داشتن حق ابراز نیازها و خواسته هاست ابراز میل رسیدن به ارزش ها و برخوردار شدن از ثمرات تلاش های خویشتن است. « اعتماد به نفس[2] » باور شخصي شما نسبت به روح خودتان به عنوان يك انسان. اعتماد به نفس يعني آن احساس و شناختي كه از توانايي ها و محدوديت هاي بيروني و دروني خود داريد. اعتماد به نفس واقعي و حقيقي آن است كه قبل از اينكه در كاري موفق شويم نوعي اعتماد به توانايي خود براي انجام آن كار را داشته باشيم(براندن، ترجمه قراغه چی، 1385).
2-3-1- چرا عزت نفس اهمیت دارد؟
اکثر دانشمندان و صاحب نظران ارزیابی مثبت از خود را به عنوان عامل اساسی در سازگاری عاطفی- اجتماعی افراد می دانند، در ابتدا دانشمندانی مانند ویلیم جیمز و هربرت مید[3] بر اهمیت عزت نفس تاکید داشتند و چند سال بعد نئو فرویدین ها و افرادی چون سالیوان[4] وکارن هورنای[5] "خودپنداره[6] "را در نظریه های شان وارد کردند. سال ها بعد روانشناسان نظریه ها را با کار های تجربی در هم آمیختند و نتیجه گرفتند که عزت نفس مثبت با شادکامی و کارکرد موثرتر در رابطه است. بررسی های روانشناسی نشان می دهد که اگر نیاز به عزت نفس ارضاء نشود نیاز های گسترده تر( نیاز به آفریدن ، پیشرفت و درک استعداد ) محدود می ماند، افرادی که احساس خوبی نسبت به خود دارند معمولا احساس خوبی به زندگی دارند. روانشناسان و جامعه شناسان اعتماد به نفس مثبت را به عنوان هسته مرکزی و سازگاری اجتماعی می دانند(گنجی[7]، 1378).
2-3-2- انواع اعتماد به نفس
1 ـ اعتماد به نفس رفتاري : اعتماد به نفس رفتاري به معناي قابليت و توانايي در عمل كردن و انجام دادن كارهاست.از كارهاي ساده گرفته تا كارهاي سخت همانند جامه عمل پوشاندن به آرزوهاي تان . اين همان نوع از اعتماد به نفس است كه مورد نظر اغلب ماست.
2 ـ اعتماد به نفس احساسي و عاطفي: اعتماد به نفس احساسي و عاطفي به معناي توانايي در تسلط و به كنترل درآوردن دنياي احساس و عواطف است . اينكه بدانيد چه احساساتي داريد معناي آنها را بفهميد و بتوانيد انتخاب هاي احساسي درست بكنيد واز خود در مقابل درد و رنج روحي و لطمه ها و صدمه هاي عاطفي محافظت كنيد و بدانيد چگونه روابطي صميمي و سالم خلق نماييد.
3 ـ اعتماد به نفس روحي و معنوي : این نوع اعتماد به نفس مهمترين آنها مي باشد. یعنی همان اعتماد به نفس و ايمان شما به خالق و جهان هستي و كل آفرينش و موجودات است. اعتماد به نفس آن است كه باور داشته باشيد مي توانيد و توانايي آن را داريد كه تمام توان تان را به كار بگيريد و شرايط و اوضاع زندگي را آنگونه كه مطلوب و دلخواه شماست تغيير دهيد. عزت نفس شالوده و پایه شادمانی و موفقیت است. همه ابعاد زندگی را تحت تأثیر قرار می دهد(بازارت[8]، ترجمه آرام نیا، 1386).
2-3-3- چگونه اعتماد به نفس را در خود تقويت كنيم
2-3-3-1- اصل اول- گذشته را بپذيريد و آينده را دگرگون كنيد
شما بايد بدانيد كه گذشته را نمي توان تغيير داد اما آينده هنوز آفريده نشده است . آينده چيزي نيست جز انديشه هاي شما و كوشش براي آفريدن آنها. منظور ما اين است كه در بند گذشته نباشيد نه اينكه از تجربيات خطاها و شكستهاي گذشته درس نگيريد. پس بايد عاقلانه به گذشته نگاه كنيد و انديشه و وقت خود را صرف چيزي كنيد كه توان آفريدن و دگرگون ساختن آن را داريد.

2-3-3-2- اصل دوم ـ درباره اهداف تان با خود گفتگو كنيد
اهداف را به صورت جملاتي مشخص درآوريد و به خود بگوييد آن هم به صورت جملات مثبت. اهداف بايد واقعي و معقول باشند نه بلند پروازانه كه دسترسي به آنها ممكن نباشد و نه پيش پا افتاده كه ارزش كوشيدن را نداشته باشند. اهداف معقولي براي هر ساعت روز هفته و ماه وضع كنيد. موفقيت در اهداف كوتاه شما را براي دست يافتن به اهداف بلند تشويق مي كند و انگيزه تلاش را در شما بيدار مي سازد همواره اهداف را يادآور شويد تا بخشي از ضمير ناخودآگاه شما گردد.
2-3-3-3- اصل سوم ـ تصميم گرفتن را تمرين كنيد
روانشناسان نشان داده اند كه كودكاني كه در سال هاي اوليه زندگي خود تشويق شده اند تا براي خود تصميم بگيرند از ديگر كودكاني كه اين موقعيت را نداشته اند در اعتماد به نفس رتبه بالاتري كسب كرده اند. تصميم گيري كمك مي كند تا نسبت به قدرت قضاوت خود اطمينان بيشتري به دست آورده و در نتيجه اعتماد به نفس كامل تري كسب نماييد. مهم تصميم گيري است. قضاوت درست نتيجه تجربه است بنابراين از هر فرصتي براي تصميم گيري استفاده كنيد و اين نيرو را در خود پرورش دهيد. تصميم گري مستلزم خطرپذيري و احساس مسئوليت[9] است.
2-3-3-4- اصل چهارم ـ نتايجي را كه مي خواهيد مجسم كنيد
تصوير روشني را از آنچه مي خواهيد به دست آوريد داشته باشيد. اين كار باعث مي شود تا انرژي خود را برآن هدف متمركز كنيد. اين برخورد تصويري با همه آرمان ها و اهداف براي شما مفيد است و ياري تان مي دهد تا كم كم زمينه هاي دستيابي به آنها را فراهم سازيد. اگر مي خواهيد از شر خصلت زشتي كه داريد رها شويد خود را در حالتي تصور كنيد كه از آن خصلت هيچ اثري در شما نيست. همين تصوير و تكرار آن و انجام دادن تمرين هاي اصلاحي به شما كمك مي كند. تا از آن خصلت ناخوشايند رها شويد. اين كار خيال پردازي بي خاصيت نيست بلكه واقعيت روانشناختي پذيرفته شده اي است كه به بسياري كسان ياري رسانده است.
2-3-3-5- اصل پنجم ـ در برخي زمينه ها متخصص شويد
آگاهي عمومي لازمه فردي و اجتماعي است اما كافي نيست. براي پيشرفت در زندگي فردي و حرفه اي بايد در زمينه هايي متخصص و منحصر به فرد باشيد. همين نكته كه شما چيزي مي دانيد و ديگران نمي دانند به شما اعتماد به نفس مي دهد. بايد آموزش مداوم را به عنوان يك اصل در زندگي خويش بپذيريد.
2-3-4- اعتماد به نفس واقعي
اعتماد به نفس واقعي آن است كه روي آگاهي ها و توانايي هايي ما نيز اثر بگذارد. اعتماد به نفس واقعي هيچ گونه ارتباطي با آنچه در زندگي بيروني شما اتفاق مي افتد ندارد. اعتماد به نفس راستين نتيجه باور قلبي و دروني[10] شما به توانايي ها و قابليت هاي تان است. اعتماد به نفس واقعي آن است كه بدانيد و مطمئن باشيد با اينكه مي ترسيد اما بي گمان دست به عمل خواهيد زد. اعتماد به نفس به اين معناست كه خودتان را باور كنيد. غرور آن است كه بخواهيد به ديگران اثبات كنيد از آنان بهتر و برتريد(دکتر هولاکویی[11]، 1387).
به خاطر داشته باشيد : اعتماد به نفس احساسي چيزي نيست كه آن را در بيرون از خودتان توليد كنيد. اعتماد به نفس احساسي را فقط در درون خودتان مي توانيد خلق كنيد با اقتدار بيشتري با ديگران ارتباط برقرار خواهيد كرد. مي توان گفت كه اعتماد به نفس روحي و معنوي در نهايت حسي از آرامش و صلح دروني است. اعتماد به نفس معنوي قلب تان را سيراب و روح تان را از خود سرشار مي سازد و به شما نشاط خواهد داد. 2-3-5- توكل، اعتماد به نفس ايجاد مي كند
ايمان از ضروري ترين نيازهاي زندگي بشري مي باشد كه بدون آن زندگي و ادامه حيات ممكن نخواهد شد چون انسان را به شاهراه حيات يعني توكل و اعتماد به خدا هدايت مي كند. پس اعتماد به نفس مولود زيباي توكل به خداست « و من يتوكل علي الله فهو حسبه » تنها عامل پديد آوردنده اعتماد به نفس خدا باوري است كه در انسان هاي مومن مشاهده مي كنيم. اگر نسل بشر از راه تشخيص نياز اصلي خود وارد اين فضاي آرام و دلپذير و زيبا بشود بدون ترديد اعتماد كامل را در خود احساس خواهد كرد زيرا اعتماد دهنده را با عشق و محبت عميق يافته و بر او تكيه مي كند و اين راز مهم را انبيا و امامان معصوم بر انسان ها شكافته و راه دستيابي به آن را روشن ساخته اند(اسلامی نسب، 1373).
2-3-6- ابعاد عزت نفس
1- عزت نفس اجتماعی: عزت نفس اجتماعی عبارت است از احساسی که یک شخص در مورد خودش به عنوان یک دوست برای دیگران دارد.افراد می دانند که در صورت دستیابی به موفقیت، اجتماع امتیازاتی برای آنها قائل می شود که به طور معناداری بر زندگی آنها اثر می گذارد. این مسأله به خوبی ارتباط میان موقعیت های اجتماعی و عزت نفس افراد را آشکار می کند. عزت نفس اجتماعی یعنی درجه ارزیابی مثبت – منفی یک فرد از خود در گروه(اسلامی[12] نسب، 1373).
2- عزت نفس تحصیلی: زمینه آن با ارزشیابی فرد از خودش به عوان یک دانشجو یا دانش آموز سروکار دارد. از جنبه تحصیلی جوان خود را به عنوان یک دانشجو یا دانش آموز ارزیابی میکند. اگر فرد خود را با معیارهای مطلوب تحصیلی منطبق بداند و استانداردهای پیشرفت تحصیلی خود را برآورده سازد دارای عزت نفس تحصیلی مثبت خواهد بود. (بیابانگرد[13]، 1380، ص 328).
3 - عزت نفس جسمانی: عزت نفس جسمانی یا بدنی ترکیبی از ویژگی های جسمانی و توانایی های بدنی است. عزت نفس جسمانی بر رضایت فرد از وضعیت فیزیکی و قابلیت های جسمانی خود آن گونه که به نظر می رسد مبتنی است. بر این اساس داشتن نواقص جسمانی و یا عدم توانایی بر انجام فعالیتها، مهارت ها و عملکردها تأثیر منفی بر عزت نفس خواهد گذاشت. معمولاً در دختران رضایت بیشتر مربوط به وضعیت ظاهر است و این رضایت در پسران مربوط به وضعیت عضلانی و توانایی بدنی است.
4 - عزت نفس خانوادگی: خانواده مهم ترین و اساسی ترین محیط در شکل گیری و بنای شخصیت فرد تلقی می گردد. عزت نفس فرد در خانواده، در حقیقت پژواکی از احساس ها و نگرش های وی به عنوان اینکه عضو خانواده است، می باشد. این که فرد تا چه اندازه در محیط خانواده پذیرفته می شود، احساس ها ی وی تا چه حد مورد احترام است و روابط متقابل او با والدین، خواهران و برادرانش چگونه است، همه و همه در ایجاد عزت نفس فرد سهیم بوده و نقش اساسی خواهد داشت. اگر فرد در خانواده مورد علاقه و محبت افراد دیگر باشد، احساس امنیت می کند و می توان گفت عزت نفس او مثبت است. فردی که احساس می کند عضو ارزشمند خانواده است و به احترامی که از اعضاء خانواده میگیرد مطمئن است، عزت نفس بالایی خواهد داشت. در همین رابطه یک پژوهش نشان داده که بین نوع همبستگی اعضا خانواده و میزان عزت نفس فرد رابطه معناداری وجود دارد.(اسلامی نسب، 1373).
5- عزت نفس کلی: عزت نفس کلی ارزیابی عمومی تری از خود یا خویشتن است که بر ارزیابی فرد از خودش در تمام زمینه ها مبتنی است. عزت نفس کلی مثبت در احساساتی نظیر "من یک شخص خوبی هستم " یا "من بیشتر چیزها در مورد خودم را دوست دارم" منعکس می شود. این بعد از عزت نفس در واقع به ابعاد مختلف عزت نفس نوعی وحدت و یکپارچگی می بخشد. عنوان مثال فرد با ارزیابی توانایی های خود در فعالیت های ورزشی، تحصیلی، تعاملات اجتماعی و علایق به ارزش خود پی می برد و عزت نفس کلی به اهمیتی که به هر یک از این اجزاء می دهد، بستگی دارد. اگر فرد برای حیطه هایی که احساس خوبی در مورد آنها دارد ارزش قائل شود، عزت نفس کلی اش مثبت خواهد بود و اگر آن حیطه ها بی ارزش شود، منجر به احساس منفی در مورد خود به عنوان یک کل خواهد شد.