یکی از کتابهای کتابخانهام را برداشتم، کتابی نازک و مناسب برای یک ماجراجویی بعدازظهری: "هزارتوی اتاقها: تمثیلی معماری" نوشته علی الیوسفی، معمار و استادیار معماری دانشگاه کویت. در میان صفحات آن، به مقدمهای برخوردم که نویسنده میگوید: "این کتاب داستانی درباره این است که چگونه شکل معماری میتواند طرز فکر ما را تغییر دهد و چگونه شکل افکار ما میتواند نحوه دیدن ما از معماری را دگرگون کند. انسان، قهرمان داستان، میتواند هر یک از ما باشد و سفر او از اولین اتاق تا آخرین اتاق، سفری از زندگی است: با فراز و نشیبها، لحظات روشن و لحظات گیجکننده، اما در نهایت به سوی دانش و حکمت بیشتر خم میشود."
خواندن هر چیزی، تن دادن به این سفر است، بیدار شدن در میان: بین نمایش و واقعیت، متن و تصویر، راوی و خواننده. این یک مذاکره است که داستان سعی دارد به ما بگوید و ما چه چیزی از آن میخوانیم. آلبرتو مانگوئل، نویسنده آرژانتینی-کانادایی، در کتاب "تاریخچه خواندن" مینویسد: "هر کتاب جهانی به خودی خود بود و من در آن پناه میگرفتم." هندسه ساده کارتزین گرافیکها و منطق مارپیچ مسیر هزارتو به نظر میرسد که نشاندهنده چیزی است که قرار است آشکار شود. همراه شدن با شخصیت اصلی، انسان، به معنای خواندن ریزهکاریهای طرح زمینه-فیگور و متن است؛ آشنایی با معماری آن و در نتیجه داستان که همان هزارتو است. خورخه لوئیس بورخس با مقایسه کتابخانه با هزارتو، شاید منظورش این بود که تمام ادبیات یک هزارتو است، داستانهایی که در واقع جهانی هستند که خوانندگان میتوانند در آنها گم شوند، با راهنمایی نخ روایت نویسنده.
افسانه اصلی هزارتو نمادی از سفر قهرمان به سوی خودشناسی است. همانطور که مانگوئل در "تاریخچه خواندن" افشا میکند: "تجربه اول به من از طریق کتابها آمد"، احساسی که بیشتر خوانندگان با آن همذاتپنداری میکنند. داستانها نه تنها زندگی ما را نظم میبخشند، بلکه اغلب به لحظات تأمل و کشف منجر میشوند. تحلیل مانگوئل از عمل خواندن، شخصی است، به اندازه چگونگی آغاز خواندن انسانها، درباره رابطه خواننده با کتابهایش است.
در حین خواندن از طریق معماری خیالی متن، خود را به اندازه شخصیت داستان گیج مییابم، به سادگی از راهرو به اتاق و از اتاق به راهرو حرکت میکنم، هر کدام چیزی جدید برای کشف پیشنهاد میدهد. در تو رفتگیها، جایی که اغلب به ما گفته میشود "حکمت" مستقر است، راوی و من، خواننده، میگوییم: "هر اتاق یک جهان است و جهان یک اتاق است." آیا کتاب به ما میخواهد بگوید که ما در طول زندگی از طریق اتاقها تنها حرکت میکنیم؟ آیا در هر صورت، ما با ساختارها محدود هستیم؟ اگر جهان یک اتاق است، بیرون آن چیست؟
کتاب الیوسفی متن را با نمایش گرافیکی ترکیب میکند تا تجربهای فراگیر برای خواننده ایجاد کند. چه حقایقی را هنگام خواندن جستجو میکنیم؟ برای من، همیشه سعی کردهام در کتابهایی که انتخاب میکنم چیزی برای ارتباط پیدا کنم، حس امید. کتابی که در دست دارم با آن حس شروع میشود، به معنای واقعی با "امید" و وعدهای از یک ماجراجویی. کارل یونگ، روانکاو مشهور، در کتاب "انسان و نمادهایش"، تصویر اولیه هزارتو را با ذهن ناخودآگاه مقایسه کرده است.
همچنین، اینجا، سفر از طریق ذهن است، با خوانندهای که متن، تصویر و عینیت را از طریق لنز خاطرات و ارتباطاتی که ایجاد میکنیم، فیلتر میکند. وسوسه میشوم از انسان بپرسم، چگونه میدانی این واقعیت است و نه فقط یک نمایش؟ منطق کارتزین روایت هزارتو که به نظر میرسد دائم تجربهام را با آنچه میبینم یا آنچه انسان میبیند مقابله میکند، باعث میشود ارتباطاتی که هنگام خواندن ایجاد میکنم را زیر سؤال ببرم. چگونه میتوانم بگویم یک حیاط یک حیاط است یا یک گل یک گل فقط از طریق نمایش آن؟
بازگشت به مسئله خواندن، جالب است که چگونه هنگام خواندن به چیزهایی خارج از یک جلد کتاب ارتباط برقرار میکنیم، به دلیل تجربهمان از جهان. همانطور که مانگوئل میگوید، ما یک کتاب را از آن خود میکنیم، "کتاب و خواننده یکی میشوند." سادگی که الیوسفی در کار خود بهکار میبرد، اجازه میدهد تا چنین تجربه تعاملیای شکل بگیرد، جایی که دیوارهای کتاب با شخصیت صحبت میکنند و بنابراین با خواننده هم صحبت میکنند. میتوانیم اینجا هم مقایسهای با نحوه صحبت نظریهپرداز انتقادی، والتر بنجامین، درباره شهرها به عنوان هزارتوها و امکاناتی که فضا ارائه میدهد، بکشیم. آنها اجازه میدهند کسی در ساختار خود گم شود، نوعی آزادی برای بنجامین.
پیش از شروع متن، در مقدمه، مسئله دانش تأکید شده است. "آیا دانش باید لزوماً از تجربه شخصی به دست آید یا میتوان آن را از نمایشهای بدون جسم به دست آورد؟ یا به عبارتی، آیا نمایش به سادگی یک شکل از تجربه واسطهای است؟" آیا تجربه پیادهروی پس از آن به دانش منجر میشود؟ این سؤال در "محو" به وضوح مطرح میشود. در حالی که با متن تعامل دارم، تمایل دارم به تصاویر هم توجه کنم. اینجا مار، که برای یونگ نشاندهنده عبور از مرزهای بین جهانهای خودآگاه و ناخودآگاه است.
هزارتوها فضاهای عجیبی هستند، نه کاملاً وجود دارند مگر زمانی که از آنها عبور کنیم، زمانی که فضایی که در حال عبور از آن هستیم را به عنوان یک درهمتنیدگی درک کنیم. باز هم، راوی خواننده را با محیط ساخته شده متن آشنا میکند. همانطور که در خواندن، بافت یک کار آشنا میشود هنگامی که داستان را دنبال میکنیم. اول با حس اجبار از طریق معماری کار. نمایشی از این که در حالی که ممکن است بر علیه بندهای فضا تقلا کنیم، آن چیزی است که ما را زمینگیر میکند. همانطور که راوی آگاهتر میشود، شکل اتاقها تغییر میکند.
در نهایت، کتاب مرا به فکر فرو برد که محدودیتهایی که محیطهایمان بر ما اعمال میکنند چیست. چگونه میدانیم چه چیزی را میدانیم؟ چگونه میتوانیم چیزی را بخوانیم؟ چگونه تجربه فضا را تعیین میکنیم و چه چیزی این را تعیین میکند؟ نحوهای که چیزی را میخوانم و آنچه مرا به آن واداشته هر دو موجودات درهمتنیدهای هستند، بخشی از یک احساس ناخودآگاه و تجسمیافته. کتاب تقریباً مانند یک جهان بازی ساختاریافته است، جایی که لایههای جدیدی در هر فصل باز میشوند.
کتاب "هزارتوی اتاقها" نوشته علی الیوسفی، سفری تمثیلی است که با معماری و فلسفه، خواننده را به سوی خودشناسی و تأمل در زندگی هدایت میکند. این کتاب با ترکیب متن و گرافیک، تجربهای فراگیر و تعاملی برای خواننده ایجاد میکند که باعث میشود فرد به بررسی عمیقتری از نقش ساختارها در زندگی خود بپردازد. مفهوم هزارتو به عنوان یک فضای پیچیده و درهمتنیده، نمادی از ذهن ناخودآگاه و سفر به سوی خودشناسی است.
الیوسفی با استفاده از استعارههای معماری، نشان میدهد که چگونه ساختارها و فضاهای پیرامون ما میتوانند بر تفکر و درک ما تأثیر بگذارند. این کتاب به ما یادآوری میکند که خواندن و تجربه کردن، هر دو فرایندهایی هستند که ما را به سوی دانش و حکمت بیشتر هدایت میکنند. به طور کلی، "هزارتوی اتاقها" یک اثر تأملبرانگیز است که ما را به پرسش از دانش، تجربه و نحوه تعامل ما با جهان دعوت میکند.
The Labyrinth of Rooms: An Architectural Allegory | Book by Ali Alyousefi
https://www.stirworld.com/think-books-and-movies-the-act-of-reading-and-self-discovery-as-a-journey-through-the-labyrinth-of-rooms#
chatgpt 4o