ویرگول
ورودثبت نام
سهیلا سعدی
سهیلا سعدی
سهیلا سعدی
سهیلا سعدی
خواندن ۱۱ دقیقه·۳ ماه پیش

داستانهای حاج مرتضی

«تقدیم به او که یادش چون عطر بهارنارنج هایش، تا ابد، در مشام خاطره هایم میماند»

حاج مرتضی، پدربزرگ همسرم، پیرمردی که به قول خودش بالای صد سالش بود ولی طبق شناسنامه نود و خورده ای،چون میگفت تو هشت سالگی شناسنامه گرفتم.

توی سجلش روز تولدی براش ننوشته بودن، به خاطر همین بهش کارت ملی هم ندادن. دوران پادشاهی دو تا شاه آخر قاجار رو دیده بود و میگفت دوره ی رضاخان هم سرباز بوده.

حاجی، ترک قشقایی بود و از بدو تولد تا سالهای سال زندگی عشایری و خان سالاری رو تجربه کرده بود.

ییلاق و قشلاقای زیادی رو دیده بود اونم تو دوره ای که خبری از ماشین نبود و باید برای تامین مرتع دامت روزها و هفته ها پیاده، کوچ میکردی .

تو مسیر همین کوچهای طولانی دو تا دختراش بدنیا اومده بودن و خیلی زود هم ازبین رفته بودن یا به قول حاجی نظر خورده بودن .

حاجی همیشه با حسرت تمام ازشون یاد میکرد مخصوصا حالا که پیر بود و دست به دامن عروسا، جای خالیشونو بیشتر از قبل احساس می‌کرد.

مرتضی شهری

از اولین نفرات ایل بود که ساکن شهر شده بود به خاطر همین بهش لقب مرتضی شهری رو داده بودن. تا هشتاد و پنج سالگی چوبداری کرده بود و فقط با اصرار پسر آخریش خودشو بازنشست کرده بود.

اون اوایل هرکس که شیراز میومده، کاری داشته یا دکتری میخواسته بره خونه ی حاجی پلاس میشده و عطری خدا بیامرز، همسر‌ حاجی هم با روی باز از همه استقبال میکرده و مهمون نوازیای عطری خانم هنوز هم که هنوزه زبانزد عام و خاصه.

حاجی هم آدم بدی نبود ولی نود و نه درصد فامیل معتقد بودن خیلی بداخلاقه شاید چون ازشلوغی و سروصدا متنفر و خیلی رک بود.

خونه حاجی

اوایل ازدواجم بود. یکسالی از فوت بی بی عطری میگذشت. دست روزگار و بی پولی منو برد خونه ی حاجی، نه برای یکی دو روز بلکه شیش سال و یکی از شیرین ترین دوره های زندگیمو رقم زد.

حاجی خیلی به سلامتیش اهمیت میداد ماست کم چرب میخورد و به کله پاچه، تخم مرغ و جیگر هم لب نمیزد.

هرروز صبح بعد از صبحونه میرفت پیاده روی و ظهر برمیگشت. جای ثابتش، ایستگاه اتوبوس سرکوچه بود.

بعضی وقتا که رفقاش هم میومدن، ردیفی رو لبه ی جدول جلوی ایستگاه مینشستن و من هر باری که میدیدمشون یاد پرستوهایی می افتادم که پاییز، قبل کوچ، رو کابلای برق دور هم جمع میشن.

بهار که میشد از درخت بغل ایستگاه، گل بهارنارنج میچید و میزاشت تو جیبای کوتش، می آورد خونه میریخت تو سینی میزاشت تو پاسیون تا خشک بشن و بوی عطرشون خونه رو پر میکرد.

وقتی میومد خونه همیشه کفشای چرمیشو برمیداشت میزاشت تو سایه. کفشایی که نه سال از خریدشون می‌گذشت نو نو بود!

اعتقادات خاصی داشت. هیچ وقت یادم نمیره یه بار که یکی از فامیلا براش کارت عروسی خواهرش رو آورد، همون جلوی در، باهاش درگیر شد، چون به نظرش، این کار خیلی زشت میومد و من بیچاره که از نزدیک شاهد ماجرا بودم، بعد از چند بار عذرخواهی، از شدت خجالت، کارت به دست، فرار رو بر قرار ترجیح دادم.

درنا

حاجی عادت داشت اکثر دور و بری هاشو به اون اسم ولقبی صدا کنه که خودش روی اونا گذاشته.

به من گفت چون دست و پات درازه اسمت رو میزارم درنا. ازطرفی هم معتقد بود هر زنی باید یه اسم مردونه ی مستعار‌ هم داشته باشه تا اگه تو کوچه، خیابون خواستی صداش بزنی از اون استفاده کنی بعد چند روز فکر کردن اسمم رو گذاشت صمد. لقبم هم شد الان، چون هروقت میگفت چیزی برام بیار میگفتم الان میارم ولی طول میکشید تا بیارم.

اسم یکی از نوه هاشو هم که خیلی سانتال مانتال میگشت، گذاشته بود عبدالله!

اسم عروس وسطیش هم که هر وقت ازش کاری میخواست الکی می‌گفت باشه و می‌رفت، گذاشته بود باشه ی بزرگ.

اسم دختر باشه ی بزرگ، باشه ی کوچیک بود، چون اونم به سبک و سیاق مادرش، همیشه وعده ی سر خرمن میداد.

سیگار

حاجی برام تعریف کرده بود و حتی از زبون بقیه، چند باری، شنیده بودم که تو جوونیش، تا بیست و پنج سال، طبق عادت، هر روز، یه پاکت سیگار میکشیده و به معنای واقعی کلمه، به سیگار معتاد بوده، تا اینکه یه روز که میاد از همون دکه ی همیشگی، سیگار بخره چون دوزار از پولش کم بوده، فروشنده سیگار رو ازدست حاجی میگیره و میگه پول نداری نکش و قبول نمیکنه بقیه پول رو فردای اونروز، ازش بگیره!

اونقدر این حرف و رفتار برای حاجی، سنگین تموم شده بود و غرور ایلیاتی یقشو گرفته بود که همون موقع، برای همیشه سیگار رو بوسیده بود و گذاشته بود کنار!

انگار، حتی یه جورایی به سیگار، آلرژی هم پیدا کرده بود و وقتی سیگار گوشه ی لبای کسی میدید، ازش میخواست که ترک کنه، اگه طرف عذر و بهونه می آورد می‌گفت نمیشه و از این حرفا...براش داستان ترک یکباره ی خودش بعد از بیست و پنج سال رو می‌گفت و بابت اراده ی فولادینش، مورد تحسین همه قرار می‌گرفت.

سینا

تابستون از راه رسیده بود. شنیدن صدای بچه های محل، وقتی جلوی خونه ی حاجی جمع میشدن یا تو کوچه کناری مشغول فوتبال بودن، همانا و شروع درگیری همانا، پروسه ای که هر از چندی یه بار تکرار می‌شد.

حاجی با زیرپوش سفید ده سالش و زیر شلواری مامان دوزش وسط کوچه وایساده بود و فحشای رنگارنگی رو با ته لهجه ترکیش، نثار اموات و فامیل درجه یک و مونث بچه ها میکرد،

طفلی بچه ها هم از هر سوراخی واسه فرار و قایم شدن استفاده میکردن.

همسایه ها هم که با شنیدن صدای حاجی اومده بودن دم در و از نزدیک شاهد هنرنمایی حاجی بودن، کمترین اعتراضی نمی‌کردن چون به قول خودشون، نمی‌خواستن خون یه پیرمرد صد ساله بیفته گردنشون.

یه روز که بچه ها تو کوچه کناری، گرم گل کوچیک بودن حاجی مثل جن بو داده، غافلگیرشون کرد و مثل پرنده ای که بالاشو باز میکنه، دستاشو بازکرد و سعی کرد جلوی فرار بچه ها رو بگیره و با کتک ادبشون کنه، ولی بچه ها خیلی فرز بودن و به هر شکل از هر طرف فرار کردن به جز سینای بیچاره، نوه ی چاق خانم رضایی همسایه روبروییمون.

سینا که به زور قدم از قدم برمیداشت و از قضا اونروز، فقط برای تماشای بازی بچه ها اومده بود، با وجود همه ی تقلایی که واسه فرار کرد، بالاخره به تور حاجی گرفتار شد و حاجی داشت دق دلی که از بقیه ی بچه های محل داشت رو هم سر سینای بیچاره خالی میکرد. من هم که اتفاقی، از نزدیک شاهد ماجرا بودم به زحمت تونستم سینا رو از مخمصه نجات بدم و خودم رو هم برای چند ساعت از جلوی چشمای حاجی محو کردم.

جد بزرگوار

دو هفته به پاییز مونده بود که پسرم، به دنیا اومد.

حاجی پنج تا پسر داشت پونزده تا نوه و چهار تا هم نتیجه. طبق باور قلبیش، پسر من که پسرپسرپسر ارشدش بود، اولین نتیجش حساب میشد و ادامه دهنده ی نسلش، چون نتیجه های قبلیش حاصل وصلت نوه های مونثش بودن، بعنوان نتیجه موردقبول حاجی نبودن!

حتی به یکی ازنوه هاش که بچه ی دومش هم دختر شده بود سفارش اکید کرده بود حتما اسم دختر دومیه رو بزاره دختربس یا قزبس تا بچه ی بعدیش پسر بشه.

خلاصه پسر من طاها روخیلی دوست داشت به طرز عجیب و باورنکردنی، انگار یه تکه از وجودش بود. به عنوان چشم روشنی تولدش هم چهار تا تراول خشک داد که اجاره ی یه ماه اتاقی بود که از خونش جدا کرده بود و داده بود دست عمه ی طاها و اینکارش باعث تعجب همه شد چون ظاهرا تا به حال به بچه ی هیچ احدی یه ریال هم نداده بود.

وقتی به مناسبتی نوه ها و نتیجه هاش تو خونه ی حاجی جمع میشدن تمام حواسش به طاها بود و هیچ کس جرات نزدیک شدن بهش رو نداشت.

تجدیدفراش

حاجی که چند سالی از فوت زنش میگذشت، علاقه زیادی به تجدیدفراش داشت و با وجود مخالفت بقیه مخفیانه می‌رفت خواستگاری.

اولش رفته بود خواستگاری یه زن سی وپنج ساله، که همسر اولش فوت شده بود. حاجی وقتی فهمید این زن از شوهر دومش هم جداشده ، منصرف شد چون معتقد بود زن تحت هر شرایطی باید بسازه حتی اگه سرشو گوش تا گوش ببرن!

دومین جایی که رفت خواستگاری، یه دختر سیاه پوست چهل و دو ساله بود. دختره شرط کرد حاجی سه دونگ از خونشو بزنه به نامش. حاجی هم گفته بود اگه خونه میخوای برو بنگاه، اگه پول میخوای برو بانک ،اگه شوهر میخوای من!

یه روزهم توی ایستگاه با یه زن بیوه هم صحبت شده بود که ظاهرا مهرش به دل حاجی بدجوری نشسته بود ولی تا اومده بود عشقشو ابراز کنه زنه سوار اتوبوس شده بود و رفته بود. تامدتهاحاجی تاسف میخورد که چرا از اون زن شماره یا آدرسی نگرفته. ظاهرا کیس موردنظر دو تا هم دختر داشته همش میگفت زنه رومیگرفتم دخترش هم میدادم برادرت ابراهیم.

خلاصه حاجی که حاضرنبود حتی یه آجر از خونش رو به کسی بده، حقوق بگیر جایی هم نبود و طبق وصیتش فقط دوملیون باید به زن دومش میدادن موفق به تجدیدفراش نشد و بالاخره از خیر این کار گذشت.

داماد جدید

پسر بزرگ حاجی سه تا دختر مجرد داشت،حاجی تمایل زیادی به وصلت بین نوه هاش داشت و به هیچ وجه پذیرای داماد غریبه نبود.

خبر رسید که دختر سومیه، پروانه که همزمان دو تا از نوه های حاجی هم خواستگارش بودن، دل از پسرهمسایه برده و قول و قرار ازدواج هم گذاشته شده .

حاجی باشنیدن این خبرشوکه شد، مخصوصا وقتی فهمید تازه داماد ترک نیست.

بعد از این ماجرا، دیدن داماد جدید و خانوادش برای حاجی به تلخی دیدن قاتل پدر و مادرش بود و داماد بیچاره هیچ وقت از دست توپ و تشرهای حاجی در امان نبود.

وقتی برای صحبت درباره مهریه، بزرگترای دو طرف جمع شدن خونه ی حاجی، حاجی بی تفاوت، خیلی راحت کنار بخاری جاش رو انداخت و گرفت خوابید.

ولی با وجود تمام مخالفتای حاجی ،عروسی سرگرفت و شرکت نکردن حاجی بعنوان بزرگ خاندان و پدربزرگ عروس، نمود بارز مخالفتش با این وصلت بود. این نفرت وکینه از داماد جدید تا آخر عمرحاجی ادامه داشت وهیچ وقت هم فروکش نکرد.

ماکارونی

دو سه سالی میشد که از خونه ی حاجی رفته بودیم و هنوز حاجی بابت رفتنمون دلخور بود.

طاها داشت قد میکشید و حاجی خمیده تر میشد. هر از گاهی که همدیگرو می‌دیدن، طاها با ذوق عجیبی به طرفش میدوئید ولی دستای حاجی واسه بغل کردنش، دیگه جونی نداشت ولی هر طور که می‌تونست عشقشو به طاها ابراز میکرد.

از صبح دلشوره عجیبی داشتم. دوره ی نحس کرونا بود. سایه ی مرگ روی صورت شهر، افتاده بود.

تلفن به صدا در اومد. مطمئن بودم قراره خبر تلخی رو بشنوم. حاجی رفته بود تو کما، میگفتن بخاطر کهولت سن چند تا از رگای مغزش پوکیده ،‌ اونم بعد خوردن دو تا بشقاب ماکارونی مادر شوهرم.

با شناختی که از حاجی داشتم خوردن دوتا بشقاب غذا، اونم برای شام خیلی دور از انتظار بود ولی ظاهراً حاجی تو آخرین وعده ی زندگیش، از قواعدی که سالیان سال ازشون تبعیت میکرد سرپیچی کرده بود!

روح حاجی

طاها ناخوش احوال بود و حاجی هم دوسه روزی میشد که تو اورژانس بیمارستان، بلاتکلیف بین مرگ و زندگی گیر کرده بود. اونقدر درگیر طاها بودم که نتونسته بودم به حاجی سر بزنم.

صبح زود بود بین خواب و بیداری روح حاجی رو، روبروی خودم دیدم ، با همون کوت قدیمی و کفشای چرمی که واسه روز پدر، گیرش اومده بود.

وقتی چشمامو دوباره باز و بسته کردم، دیگه ازش خبری نبود. میدونستم منتظرمه. با هر سختی که بود، خودم رو جلوی اورژانس رسوندم.

سیل ملاقاتی های حاجی، ازدحام عجیبی تو حیاط درست کرده بود. تک تک اجازه ملاقات داشتیم اونم تحت تدابیر شدیدی که بخاطر کرونا اعمال میکردن.

بالاخره نوبت من شد، انگار که واقعا، چشم انتظارم بود، بعد چند روز بلاتکلیفی، به محض رسیدن من بردنش تو بخش، چشماش باز مونده بود و بدون دستگاه نمیتونست نفس بکشه.

اشکام بند نمیومد، انگار صحنه ی تلخ فوت پدرم داشت از نو جلوی چشمام، تکرار می‌شد.

درنا کمکم کن

بخاطر طاها برگشته بودم خونه. از فرط ناراحتی و خستگی خوابم برد. خواب عجیبی دیدم حاجی با پاهای غل و زنجیر شده، یه جای نامعلوم، رو صندلی یه اتاقک عجیب نشسته بود و یه آقایی هم مثل بازپرس بالای سرش وایساده بود.

حاجی با دیدن من داشت به سمتم میومد که بهش اجازه ندادن جلوتر بیات. از همون فاصله بهم گفت «درنا کمکم کن»

و من که حتی تو خوابم تحمل دیدن همچین صحنه ای رو نداشتم، صداش میزدم و اشک میریختم.

با صدای طاها از خواب پریدم هنوز غصه ی دیدن حاجی تو اون وضعیت، روی دلم سنگینی میکرد. مطمئن بودم که حاجی به کمکم احتیاج داره ولی نمی‌دونستم چطوری میتونم کمکش کنم.

من بابت همه ی اون سالهایی که تو خونش بهم جا داده بود و همیشه تو بحثای زن وشوهری، پدروار، طرف منو گرفته بود بهش مدیون بودم.

با مجید، نوه ی حاجی که اون زمان طلبه بود، مشورت کردم گفت براش حلالیت بگیریم چون میدونستیم حاجی بعضی وقتا با زبون تندش، آدما رو از دست خودش رنجونده بود.

علی محمد

به هر کسی که به ذهنم میرسید ممکنه از حاجی رنجیده باشه، زنگ زدم و واسه حاجی حلالیت گرفتم، هیچکس روی منو زمین ننداخت و همه با روی باز، حلالش کردن به جز علی محمد، پسر عموش. کسی که حاجی هیچوقت حاضر نبود جواب سلامشو بده و همیشه به خاطر نزول خوریش، توی جمعای مختلف ازش به بدی یاد میکرد.

شب، مفاتیح کوچیکم رو برداشتم و رفتم بیمارستان، برای حاجی قرآن و زیارت عاشورا میخوندم و از خدا میخواستم به روحش آرامش بده و به دل علی محمد بندازه که حلالش کنه.

حاجی رو بوسیدم و برگشتم خونه، یه حسی بهم میگفت که آخرین دیداره.

فرداش علی محمد به اصرار خواهرش رفته بود ملاقات حاجی و انگار دلش نرم شده بود. بعدها برام تعریف کرد که روز آخر عمر حاجی، همون حینی که میخواسته وارد اتاق ملاقات بشه میبینه جسد حاجی رو دارن میبرن و همونجا حلالش می‌کنه.

مطمئن بودم که حاجی آسوده از دنیا رفته و شاید همین بود که بهم آرامش میداد.

تخم مرغزن شوهرشاه قاجارمرگ زندگیحاجی
۶
۰
سهیلا سعدی
سهیلا سعدی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید