
یکی از پدیدههایی که در پی چاپ بدون پشتوانه پول در جامعه نمود پیدا میکند، تورم است. اما این مسئله تنها دلیل ایجاد تورم نیست. در ادامه به بررسی دلایل مختلف افزایش تورم و راههای مقابله با آن میپردازیم.
اگرچه عوامل متعدد محرک نرخ تورم میتوانند پیچیده باشند اما در سطوح بالاتر تنها چند محرک را میتوان مشاهده کرد. تورم میتواند بر قیمت یک بطری شیر یا سهام معمولی تاثیر بگذارد. شناخت عوامل افزایش تورم اهمیت زیادی دارد چراکه این پدیده میتواند تهدیدی جدی برای استقلال مالیتان به حساب بیاید. تورم در موارد بسیار شدید میتواند باعث محدود شدن رفاه و تاثیر بر توانایی پرداخت مخارج روزانهتان شود.
در بسیاری از موارد و بسیاری از کشورها، دو عامل اصلی محرک افزایش تورم در اقتصاد یک ملت پدیدار میشوند.
اول اینکه تورم شدید میتواند ناشی از افزایش تقاضا برای اجناس در مقابل عرضه آن باشد. وقتی افراد بیشتری بر سر اجناس کمتری مبارزه داشته باشند، قیمت آن افزایش پیدا میکند. این امر میتواند به همان اندازه که برای یک خودرو در سایت ebay صادق است برای کل یک کشور هم رخ بدهد. نرخ تورم به این دلیل افزایش پیدا میکند که کشورهایی مثل چین و هند که در چندین نسل پیش بنیان صنعتی نداشتهاند، در سالهای پیش رو میلیون ها شهروند دارند که آماده ورود به طبقه متوسط جامعه هستند.
این یعنی تقاضای محدود و ثابت مس، نقره، طلا و دیگر اجناس توسط خریداران بالقوه افزایش پیدا کرده و باعث افزایش قیمتها میشود. در گذشته تنها چند کشور صنعتی مانند ایالات متحده، کانادا، استرالیا، بریتانیا، آلمان، فرانسه، ایتالیا و روسیه و غیره بودند که بازار نفت یا دیگر اجناس را در اختیار داشتند. اما اکنون دیگر این گونه نیست. این یعنی تقاضای گسترده تر و در صورت ایجاد رکود، به معنی پیامدهای گسترده تر اقتصادی خواهد بود.
برخی کشورها تورم بالا را به دلیل کاهش ارزش واحد پولی خود تجربه میکنند.
این کاهش ارزش پول گاهی توسط وعده سود بیشتر از توان از جانب دولت و افزایش عرضه پول یا همان "چاپ پول" به وجود میآید که از طریق عملیاتها و فعالیتهای نهادهایی مانند بانک مرکزی و وزارت خزانهداری انجام میشود.
با قدرت خرید اجناس کمتر توسط ارز یک کشور، ارزش اسمی آن اجناس بالاتر میرود. اگر معلمی پس از تورم 150هزار دلار در سال درآمد داشته باشد، میتواند به نمایندگی مرسدس برود و یکی از آن ماشینها را بخرد. با این حال تولید مرسدس محدود است چون شرکت تنها میتواند هر سال تعداد ثابتی از اتوموبیلهای باکیفیت را تولید کند و تولید برای برطرف کردن سطوح جدید تقاضا زمان میبرد.
با ورود پول بیشتر به اقتصاد، درآمد نسبی مشاغل مختلف به احتمال زیاد تغییر نمیکند، بنابراین وکلایی که پیش از تورم 100 هزار دلار در سال درآمد داشتند، پس از تورم میتوانند تا 300 هزار دلار درآمد پیدا کنند.
این یعنی معلمان نمیتوانند حتی پس از افزایش شدید درآمدشان، با وکلا رقابت کنند و قیمت ماشینهای مرسدس دو یا سه برابر میشود و بار دیگر از دسترس معلمان خارج میشوند. یعنی عددهای روی برچسبهای قیمت تغییر میکند اما قدرت نسبی خرید شهروندان یکسان باقی میماند.
معلم نمیتواند ماشین بخرد اما وکیل میتواند. مردمی که آسیب میبینند کسانی هستند که سرمایههای راکد و دیگر درآمدهای ثابتی دارند که در مقابل تورم هیچ امنیتی ندارند.
احتمال دارد دو ملت در طوفان وسیع بحران اقتصادی با هردوی این موارد به طور همزمان و معناداری روبرو شوند. این منجر به پدیدهای پولی به نام اَبَرتورم (hyperinflation) یعنی تورم بسیار شدید میشود.
تورم شدیدی که آلمان پس از جنگ جهانی اول تجربه کرد، داستانیهایی در مورد زنانی را نقل میکند که شوهرانشان را دم در کارخانهای که در آن کار میکردند میدیدند و از آنان پول میگرفتند تا قبل از اینکه در همان روز ارزششان کمتر شود بتوانند آن را خرج کنند. مردم دیوار خانههایشان را با پول میپوشاندند چون کاربرد آن برای دکوراسیون و زیبایی بیشتر از ارزش آن برای خرید اجناس و خدمات بود!
یکی از مهمترین گامهایی که یک کشور برای مقابله با نرخ بالای تورم میتواند بردارد، حفظ ارزش پول است. این دستاورد توسط صرفهجویی و متعادل کردن بودجه به دست میآید، به طوری که کشور دچار کسری بودجه نشود.
بودجه متعادل باید در چرخههای اقتصادی تعادل پیدا کند و این امر فقط با بودجه سال به سال و با پیچیده کردن شکوفایی به دست نمیآید. به عنوان مثال، اگر اقتصاد سقوط کند، از دولت میخواهید تا بتواند به تقاضاها پاسخ دهد و رنج اقتصادی مردم را توسط تخصیص بودجه برای مخارج التیام بدهد. از سوی دیگر، وقتی اوضاع آرام است از دولت میخواهید تا پولی را که پیشتر قرض گرفتهاند زودتر پرداخت کنند و اجازه دهند شکوفایی به وجود بیاید تا مخارج پیش آمده در روزهای تیرهتر اقتصادی رفع شود.