
امروزه رباتها در مکانهای مختلف، از فیلمهای علمی – تخیلی گرفته تا بیمارستانها و صنایع پیشرفته دیده میشوند. امید بر آن است که رباتها در حوزه پزشکی تحولات بزرگی ایجاد کنند و حوزه سلامت را هر چه بیشتر به سمت هوشمند شدن هدایت کنند. اغلب هدف از استفاده از رباتها در حوزه پزشکی این است که مراقبان سلامت از انجام کارهای تکراری که وقت زیادی را از آنها تلف میکند، رها شوند و به جای آن به انجام امور مهمتر بپردازند. از سوی دیگر این رباتها برای انجام کارهایی که نیاز به دقت و ظرافت زیادی دارند، مانند جراحیها مورد استفاده قرار میگیرند. در این مطلب با برخی از رباتهایی که در حوزه بهداشت و درمان مورد استفاده قرار میگیرند آشنا خواهیم شد.
رباتهای پرستار
این رباتها تسهیلکننده امور دشوار یا کاهش دهنده امور تکراری هستند که توسط پرستاران انجام میشوند و منجر به صرفهجویی در زمان و نیروی کار و در عوض اختصاص یافتن زمان به مراقبت از بیمار میشوند. فعالیت رباتهای پرستار اغلب در محدوده حمل یا کمک به حرکت بیمار، پایش علایم حیاتی و وضعیت عمومی بیمار، حمل بار، پذیرش بیمار، درمان از راه دور (Telepresence)، تمیز کردن بیمار، نمونهگیری خون، حمایت احساسی یا روانی و ... قرار میگیرد. برخی از رباتهای پرستار به صورت ترکیبی عمل میکنند و یک یا چند تا از فعالیتهای ذکر شده را انجام میدهند. در این بخش با برخی از رباتهای پرستار آشنا خواهیم شد.
· رباتهای حمل بیمار
جابهجا کردن بیمار از روی تخت و انتقال او به ویلچر به منظور بردن به آزمایشگاه، اتاق عمل و ... یکی از دشوارترین کارها برای پرستار یا شخص مراقب بیمار است. امروزه رباتهایی برای این منظور طراحی شدهاند که با دقت و ایمنی بالا این کار را بر عهده میگیرند. MediRobot یک نوع از این رباتهاست که علاوه بر توانایی جابهجایی و حمل بیمار، از قابلیتهای دیگری مانند اندازهگیری فشارخون، کمک به راه رفتن و ... برخوردار است. نمونه دیگر این رباتها ربات Riba است که قادر است بیمار را از روی تخت به ویلچر جابهجا کند، به ایستادن بیمار کمک کند و برای جلوگیری از زخم بستر چند مرتبه در روز بیمار را جابهجا کرده و به حرکت او کمک کند.
· رباتهای حمل بار
با استفاده از این رباتها به کارکنان کمتری برای حمل بارهای سنگین یا حمل دارو و تجهیزات پزشکی در مراکز سلامت نیاز است. در این شرایط پرستاران میتوانند وقت بیشتری را صرف بیماران کنند. TUG رباتی است که میتواند بیش از 400 کیلوگرم دارو را حمل کند. این ربات میتواند نمونههای آزمایشگاهی، چرخدستیها، دارو و مواردی که حمل آنها حساس است و به دقت بالایی نیاز دارد را جابهجا کند.
· رباتهای حمایت روانی
این رباتها تعاملی هستند و هدف از کاربرد آنها امیدبخشی و حمایت احساسی از بیماران به منظور بهبود سریعتر آنها است. یکی از مهمترین کاربردهای این رباتها حمایت عاطفی از سالمندان است. انواع دیگری از این رباتها برای رفع استرس و درمان بیخوابی در سنین مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. به عنوان مثال ربات Somnox برای رفع بدخوابی و بیخوابی مورد استفاده قرار میگیرد. این ربات مانند بالشی هوشمند است و با کمک به تنفس و ایجاد وضعیت آرامش به وضعیت خواب کمک میکند.
رباتهای جراحی
جراحی فرایندی است که از حساسیت بالایی برخوردار است. استفاده از رباتها در این مورد منجر به افزایش دقت و صحت، بازده، تکرارپذیری و قابل پیشبینی بودن فرایند میشود. علاوه بر مزایای ذکر شده، هدف از استفاده از این رباتها کمتر تهاجمی بودن عمل جراحی، رساندن برشها و زخمها به کمترین میزان ممکن و کاهش خونریزی و عفونت است. داوینچی (Davinci) یکی از استانداردترین رباتهای جراح است که به هنگام عمل جراحی تحت کنترل کامل جراح قرار دارد.
رباتهای ضدعفونیکننده
وضعیت بهداشت و ضدعفونی کردن محیطهای مراقبتی و درمانی مانند بیمارستانها و کلینیکها بسیار مهم و حیاتی است و تاثیر مستقیمی بر مدت زمان بهبود بیماران و حتی میزان مرگ و میر دارد. اخیرا بروز پاندمیهای مختلف، اهمیت بالای این موضوع را نشان داده است. رباتهای ضدعفونیکننده که انواع مختلفی دارند به خوبی قادر به کمک به رفع معضل ضدعفونی کردن محیطهای درمانی هستند. یکی از این دست رباتها، رباتهای کنترل از راه دور هستند که با استفاده از نور UV قادر به ضدعفونی کردن محیط، وسایل و لباسهای بیمارستانی هستند. محدوده عمل آنها باید خالی از پرسنل یا هر فردی باشد و با قابلیت کنترل از راه دور این رباتها قادر به ضدعفونی گردن محدوده مورد نظر هستند. ربات Xenex از این دست رباتها است که قادر به کاهش 70 درصدی عفونتهای بیمارستانی است.
رباتهای داروساز
این رباتها قادرند به صورت خودکار، دوز مشخصی از دارو را با دقت آماده و در اختیار بیمار قرار داده یا تزریق کنند. برخی از این رباتها در داروخانهها مورد استفاده قرار میگیرند. این رباتها با استفاده از بارکدها میتوانند داروها را در قفسهها تشخیص داده، جمعآوری کرده و در اختیار بیمار قرار دهند. به عنوان مثال، ربات Cytocare قادر به آمادهسازی داروهای بیماریهای غددی در محیطی استریل است.
رباتهای بیمار
این رباتها به منظور ارتقای کیفیت و سهولت آموزش پزشکی مورد استفاده قرار میگیرند. این رباتها به کارآموزان پزشکی این امکان را میدهد که بدون ترس از آسیب رساندن به یک بیمار واقعی، در شرایطی بسیار مشابه بیمار انسانی قرار گرفته و تمرینهای لازم را برای قرار گرفتن در موقعیتهای واقعی انجام دهند. به عنوان نمونه، ربات Hal نقش پسری 5 ساله و بیمار را بازی میکند. این ربات نسبت به بسیاری از محرکهای اطراف واکنش نشان میدهد. قادر به پاسخگویی است، در شرایطی گریه میکند و نشانههایی از بیماریهای خاص را در خود دارد تا بتواند شرایط مختلف را برای کارآموز پزشکی شبیهسازی کند.
کپسول رباتیک
این نوع رباتها معمولا در ابعادی به اندازه یک کپسول خوراکی یا کمی بزرگتر طراحی و ساخته میشوند، به گونهای که بیمار قادر به بلعیدن آن باشد. این رباتها قادرند در بدن عملیات درمانی را با کنترل بیرونی انجام دهند. به عنوان نمونه از این نوع رباتها برای انتقال دارو در بدن، بررسی یا باز کردن عروق، نمونهبرداری بافتی (بیوپسی) و بررسی عارضه در دستگاه گوارش استفاده میشود.