
این روزها، بهخاطر شرایط سرخوسیاه بیشتر قم میمانم. اول هفته میآیم و آخر هفته برمیگردم تهران. اتاقی نزدیک پروژهمان، در هتل ولایت داریم که میتوانیم شبها بمانیم. هتل، حیاط خیلی بزرگی دارد که بیشترش را فضای سبز پوشانده. کلی درخت و بوتههای گل دارد. ضلع غربی محوطه سوئیتهای کوچک است و جلوی سوییتها مقبرهای برای یک شهید گمنام ساختهاند. یکجورهایی شبیه به مقبره حافظ. چندضلعی است و دو سه تا پله میخورد و دورتادورش ستونهای بلند دارد. آن وسط هم سنگ قبری از مرمر. روی سنگ نوشتهاند سن: 15 سال. محیطِ داخلی مقبره دوسهتا ویترینِ گردان است، که داخلش لتوپارهای کلاه و شکلاشنیکف و قمقمه و لوازم تکهتکه شده و خاکیِ مربوط به جنگ چیدهاند. نور و صوت را جوری تنظیم کردهاند که وقتی کسی از پلههای مقبره بالا میرود چراغها روشن میشوند و بلندگو شروع میکند به خواندن روضههای ریتمیک، و لتوپارهای جنگی داخل ویترینهای استوانهای میچرخند. آدم حس میکند میشود بدون لمس کردنِ جسمی، با کسانی که روزگاری اینها را تنزدهاند و بستهاند، یا دستگرفته و جنگیدهاند، حرف بزند. حتی با آن سنگ قبری که رویش حک کردهاند پانزدهساله.
هر شب چند دقیقهای اطراف محوطه گشت میزنم، برای خودم ول میچرخم و فکر میکنم. برای خودم موسیقی گوش میدهم و سیگار میکشم. یله بودنِ شبانه را دوست دارم. تنها اندیشیدن را دوست دارم. گفتگو با آدمهای مرده را شاید بیشتر دوست میدارم، اما از همه بیشتر فضای عطرآگین حیاط اغوایم میکند. چند شب بود که عطری بسیارخوش زیر بینیام میپیچید، اما گُلش را در باغچهها پیدا نمیکردم. دیشب باز رفتم تا چندباره دنبالهی آن عطر را بگیرم. اینجا خیلی باغچه دارد و خیلی هم گُل دارد، از همه رنگ و عطر. اما آن وسوسه که مرا کشکشان توی محوطه میگرداند چیز دیگری بود. مثل سگ بو میکشیدم و سعی میکردم رد غلظت عطر را بزنم. تا اندازهای هم میشد به بینیام اعتماد کنم. یعنی عطر مرا میبرد پای فضای سبزی که گلهای محمدی سفید و صورتی داشت، اما آن عطر جادویی مالِ محمدی نبود. بوتههایی هم بودند که برگهای بلندشان را به دو سو خمانده بودند و بینشان یک ساقهی سفیدِ گل، کشیده بالا رفته بود. بو کشیدم، اما خوب نبود. به نسبت زیبایی عجیبش بوی خوبی نداشت. بوتههای دیگری هم بودند که گلهاشان زرد بود و اینها بهعکس، به نسبت بوی خوشی که داشتند زیبا نبودند. برای خودم دور جدولِ باغچهها میگشتم و بو میکشیدم. شامهام پر میشد از عطر و باز میرفتم دورتر چندتا نفس عمیق میکشیدم و برمیگشتم تا از نو دنبال عطرم بگردم. دیشب همینجور پرسپرسانِ بینیام مسیرم افتاد به وسطِ فضای سبز. یعنی وسط فضای سبز گلبته نداشت و درختکاری شده بود. برای همین شبهای قبل آن وسط نمیرفتم. دیشب عطر کشیدم آنوسطها و دیدم دارد غلظت میگیرد. رسیدم به تنهی درخت بزرگی و عطر دوچندان شد. دورش چرخیدم و دیدم انگار خودش است. بالای درخت نگاهی انداختم لبخندم گرفت. گفتم پس شماها بودید. گلهای خیلی ریز روی درخت، به رنگ سفید با یک پردهی کمرنگ بنفش. پنجپرهای خیلی ریز با یک شیپور مینیاتوریِ به رنگ بنفش تیره. مدام نفسهای عمیق میکشیدم و دور درخت قدم میزدم. بعد دیدم اگر جهان به همینشکلی که هست باشد، خیلی دوستش دارم. یعنی جهان، همین یک درخت باشد که بشود دورش چرخید. داشتم از رازهایی سردرمیآوردم که سالها با عقلِ ناقصم جوابی برایشان نیافته بودم. حالا هم جوابی که داشتم به شکل کلمه نبود. انگار کن افشرهی احساسات غلیظِ آدمی یک پاسخِ قطعی بشود. عمر پروانهها چهقدر کوتاه است. مثل عمر آن نوجوان پانزده ساله که تا به خودش آمده زندگی را مزمزه کند، چندتا سیاستمدار کودن جنگ راه انداختهاند و این طفلک مسیر زندگیاش پروانهای شده. سنجاقکهای زیبا فقط برای همین یکی دو روز به دنیا میآیند و از دنیا میروند و بینابینِ زاده شدن و مرگ چه هنری نهفته است؟ اصلاً آدمی برای درک خوشبختی چهقدر زمان و مکان نیاز دارد؟ در همین افکار بودم که دیدم چندنفری کمی دورتر از باغچه دارند نگاهم میکنند و من که تا چند دقیقه پیش داشتم آرام دور تنهی درختِ عطرآگینم قدم میزدم، حالا دارم میدوم و حواسم نیست. گویی عطرها پاسخ تمام پرسشهای ناتمام زندگیام هستند و من دارم دربهدر و تنداتند بهدنبال عطر و پرسشهایم میدوم. و انگار رازِ جهان، خودش را در مسیر مدوّر و سرگیجهآور نمایان میکند. میدویدم و میفهمیدم همین یک عطر، همین یک گُله جا، همین عزیمتِ شبانهی کوتاه، چهقدر خوشبختم میکند. آن چند نفر هنوز از دور نگاهم میکردند و من تندتر میدویدم و تندتر نفس میکشیدم و عطر بیشتری درون ریههایم میرفت و میآمد. تا خسته شدم و حس رخوت وجودم را گرفت. دست به زانو خم شدم و نفس گرفتم و حس کردم عمر سنجاقکها و پروانهها بیشتر از من بوده است. دنیای آنها هم از چرخیدن دور تنهی یک درخت بزرگتر است و خوشبختی خیلی سادهتر از منطق ماست.
اسماعیل سالاری