
خودنگاریِ مستانه
(این متن را حینِ مستی مینویسم. سخت است تعادلم را در جهان واقعی و ناواقعی حفظ کنم. پیوندها در هر دو سو عمیق است، اما در هرحال خندهام میگیرد، بعد گریهام.)
خیلی چیزها را در زندگی دیر شروع کردهام، از جمله سیگار و شراب.
در پروژهی بندرعباس، سرناظری داشتیم که حداقل دو دهه از من بزرگتر بود. مهندس رضایی. اهل ساری بود. عادت داشت موقع شام چند پیک ویسکی بنوشد. ویسکی را رانندهی مُسن بندریمان تهیه میکرد. آقای احمدی. او که چهرهی پُر و آفتاب سوختهاش با رنگ تمامسفید موهایش، اسطورهها را بیدار میکرد و همیشه زیر لثهاش ناس میانداخت تا نشئه شود. ترکیب بدیعی بودیم. راننده نشئه، سرناظر مست، من هم این وسط شب تا سحر توی اتاق انتهای خانه مینشستم یادداشتهای محرمانهی آقای شرمانوف را مینوشتم. مهندس رضایی بالکبابی سفارش میداد با ویسکی. هر شب بعد از اینکه چند پیک بالا میرفت بهشکل عجیبی مهربان میشد. دراز میکشید روی مبل سهنفرهی هال. خانهای که شرکت به من و او داده بود، سهخوابه بود، اما حوزهی استحفاظی مهندس رضایی فقط همان مبل سهنفرهی جلوی تلویزیون بود. شام مستانهای میخورد و تکبهتک به اعضای خانوادهاش زنگ میزد. آنقدر مست بود که حواسش به شنودِ من نباشد. شمارهی همسرش را میگرفت. نیمساعتی مهربان و لطیف ابراز دلتنگی میکرد. بعد شمارهی دخترش و بعد پسرش را میگرفت. من که تا آن شبها حتی یکبار هم لب به الکل نزده بودم، توی ذهن خودم تصور میکردم چه عجیب، چه شگفت، یعنی الکل آدمها را مهربان میکند؟ مثل موم نرم. مانند یک شاعر لطیف. حالا که مست هستم و این واژهها را مینویسم، میفهمم حال مهندس رضایی را. دلم میخواهد بلندبلند بخندم، اما گریهام میگیرد. مستی، به شکل معجزهآسایی مرز بین شادی و غم را برمیدارد. آدم را در نقطهی خنثای نیکی و بدی قرار میدهد. اگر مدتهاست درست و حسابی نخندیدهاید، باید امتحانش کنید. اگر مدتهاست درست و حسابی اشک و مفتان یکی نشده، باید امتحانش کنید. اگر حس میکنید یک چیزهایی سالها راه ناخودآگاه را سد کرده و بغضی توی گلو انداخته، فقط همین یک راه را دارید.
مهندس رضایی را الکل چه مهربان میکرد. دلتنگیهایش از بندرعباس به ساری راه باز میکردند.
بعد میخزید روی مبل، تلویزیون را روشن میکرد. صدای آمریکا را میآورد و شروع میکرد به مسخره کردن مهدی فلاحتی. صدبار در عالم مستی رو به من گفته بود که فلاحتی در کودکی همکلاسیاش بوده. همیشه تسخر میزد که این کودن چهطور مجری صدای آمریکا شده. میشد رد حسادت را در کلامش دید. یا شاید واقعاً زورش میآمد که خودش با تحصیلات عالیه، در شهری که تابستانهاش مثل مرگ بود، هرشب مست بیفتد جلوی تلویزیون و رفیق کودکیهایش را با کت و شلوار و کراوات، پشت میز رسانهی امریکایی تماشا کند.
من هم چندی کنارش مینشستم تا از مستی روی مبل بهخواب میرفت و بعد میزدم به انتهای راهرو. به اتاق سوم خانه. به اتاق خودم که یک تراس نقلی داشت و کتابها و دستنوشتههایم روی هم تلنبار بودند. گاهی شمع روشن میکردم و مینشستم به نوشتن. آنقدر مینوشتم که خواب جسم و جانم را برباید.
مستم و معافم بدارید از وحدت رویه. خیلی حواسم نیست چه مینویسم و آنچنان هم کم حواس نیستم. فقط وسط دریای ناآگاهی و آگاهی مثل برزخ گیر افتادهام.
یادم نیست قرار بود از این دلنوشتهی خاطرهوار چه نتیجهای حاصل شود. تنها چیزی که به ذهنم میرسد این است که هنوز آقای احمدی ناس میاندازد زیر لثهاش و نشئه میشود؟ موهاش سفیدتر شده؟ اصلاً بالاتر از سفیدی رنگی هست؟ هنوز مهندس رضایی با شامش چند پیک ویسکی مینوشد و با خانوادهاش مهربان میشود و به مهدی فلاحتی، مجری شبکهی صدای آمریکا بد و بیراه میگوید؟ و اصلاً کاش یکبار حین مستی زیر زبانش را میکشیدم که در کودکی بین او و فلاحتی چه گذشته است. مستی دروغ نمیگوید. ناخودآگاه راستِ راست است.
اما در مورد خودم چه؟ هنوز شمع روشن میکنم؟ هنوز تا نیمهشب مینویسم؟ پولشکان شرمانوف قصههای من کجا رفته؟
خوابِ مستی خیلی شیرین است.
پلکهایم را ببندم، میروم به بندر. عطر غلیظ نمک و ماسه زیر بینیام میپیچد. عطر داغ ماسهها و موجهای تلخوشور دریا. بوی فساد ماهیریزههای مُرده. بوی تور، بوی چوبِ پوسیده. بوی مُشتههایی که به شکل تورهای هزارتو قرار است بعد از مد، ماهیها را درون خودشان گیر بیندارند. خواب چهقدر نزدیک است. مهدی فلاحتی چهقدر دور است. الکل در رگهایم آرام میگیرد. پلکهایم چهقدر خستهاند. باید این نوشته را پیش از آنکه به خودم بیایم برای چندنفری ارسال کنم.
اسماعیل سالاری