
این نامه را برای تو مینویسم و اگر بنویسم جایت خالی نبود، گزاف نگفتهام. در تمام پیچ و خمهای جاده با من بودهای و عطرت را به لبانم که بوی سیگار میدهند، پاشیدهای. باید برایت بنویسم در هر سفر بر من چه میگذرد. خندهات میگیرد اگر ببینی حالا هرکجا که میروم، علاوه بر کیف و دفتر و دستکم، مانند مادرهای نسل خودمان، یک سبد پر از خوراکی و چای با خودم میبرم. رنگ سبدم سرخآبی است و عجیب که بعد از فلسفیدنهای جوانی و زیر و رو کردن آنهمه مکاتب و ایسمها و گاز گرفتن زمین و زمان، حالا در سیوپنج سالگی فهمیدهام زندگی آنقدرها هم پیچیده نیست که در کتابهای هگل بود. هستی و زمانم را دیگر با هایدگر نمیسنجم. حالا یاد گرفتهام که اگر غصه هم بخورم، آن غصه اصیل باشد. غصهای که مال خودم باشد، نه مالِ فلان فیلسوف و شاعر؛ و خب آدمی باید بسیار سفر کند تا ذهن بازیگر خود را بشناسد. حالا یاد گرفتهام که چرا در سفر؟ و نه در چیز دیگر. خطوط سفید جاده تکرار میشوند. حالا کو تا به جایی برسیم که رنگ جاده عوض بشود؟ خیــــلی نتیجهها گرفتهایم. یعنی آدم هنگام رانندگی زل میزند به تکرار خطوط سفید. سفر، مانند یک هیپنوتیزم، ما را به درّهی به ناخودآگاه سُر میدهد. فکرهای عجیبی در سر آدمی میزاید. آدمی به گذشتهاش میاندیشد، به کودکی، به خاطرات، و به تمام شکستهای زندگیاش. به تمامِ غلطهایی که در زندگی کرده و گاهی کنارِ خودش شرمش میشود. گاهی اوقات هم حسرت میکشد که کاش آنروز نگاه نمیکرد و میبوسید. دستکم شرمش نمیشد و میبویید. «عطر» هم در دم و بازدمها، شکارچی عجیبی است. یک فکر، یک نوستالژی، یک شکست را که مرور میکنی، لبخند میزنی، با دست چپ فرمان را میگیری، خم میشوی سمت سبد سرخآبی و یک لیوان چای برای خودت میریزی، دوباره که سر بالا میگیری، منتظر هیپنوتیزم خطوط میمانی تا چه زاید باز. حالا میفهمم چرا این کرهی آبی، در گذشتهها آدمهای عمیقتری ساخته است. خب، پیاده یا با اُشتر سفر کردن، چشم آدمی را بیشتر به رنگ و عطرِ خاک میچسباند. ماشینها خیلی سریع از کنار یک کوه یا یک درختِ تاق میگذرند، اما پیاده و با اُشتر، یک منظره ساعتها خودش را از دیدرس خارج نمیکند. انگار که سهم تو از دنیا، دیدنِ زاویهزاویهزاویهی یک درختِ کهنسال است. آنقدر میماند که آدم نتواند به همین راحتی از عمق یک خاطره خارج شود. اگر قیس، مجنون شد دلیلش همین بود. با سرعتِ سرسامآورِ ماشینها در اتوبان، و صدای مترو و هواپیما و ویژویژِ موتورها در بازار، دیگر هیچ آدمی نمیتواند حتّی چند دقیقه، با خیال آسوده به لیلی فکر کند. آدم یکجای دنج هم که گیر بیاورد، مامور شهرداری، یا یک عابر، یا گدایی پیدا میشود که چیزی بگوید یا چیزی بخواهد، یا مسافری که زیبایی و صداقتِ شهر و روستای خود را ول کرده و حالا در تارعنکبوتِ تهران اسیر شده است و از تو آدرس میپرسد. برای همین است که مدام ماشینم را روشن میکنم و سبدم را مثل مامانها پر میکنم و میزنم به دلِ جاده. مقصدی هم وجود ندارد. مانند مشتری دائمی یک رستورانم که انتخاب تمامِ غذاها را به سرآشپز واگذار میکند. یک مشتری که پُرخور نیست، فقط دلش میخواهد چشمانش را ببندد و طعمها مزمزه کند. طعمهای این دنیا را زیر زبانش بکشد و بوی خاک و بوی علف را. در جوانی فکر میکردم برای نویسنده شدن باید تجارب دیگران را در کتابها خواند و شکستهایشان را شکست خورد، اما حالا گمان میکنم باید دستکم یک موتور یا دوچرخه داشته باشم تا بتوانم لابهلای خطوطِ سفید جاده نویسندهی بزرگی بشوم. ماشین سرعت زیادی دارد و اُشتر هم که دیگر حالا پیدا نمیشود.
اسماعیل سالاری