
کتاب داستانهای کوتاه امریکای لاتین، گردآوری روبرتو گنزالس اچهوریا، یک کتاب بالینی است. از آنهاست که باید بگذاری بالای سرت کنار بالشت، و هربار که ماه خودش را بهبالای آسمان میرساند، جملهبهجمله مزمزهاش کنی. داستانهای دورهی استعمارش برگرفته از قصههای کهن هستند. داستان دوشیزه، ماجرای پدرو سرانو، و حکایتی از ماجراهای رزمی و عشقی.
در ادبیات امریکای لاتین، اسامی جذاب و زیرزبانی بهوفور پیدا میشود. مثلاً همین گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا. من دوست ندارم همینطوری الکی از این نام بگذرم. چندبار که زیرلب زمزمهاش کنم، روی زبانم جا میافتد. در مراتب بعدی او را مانند یک دوست قدیمی صدا میزنم:
آهای گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا؟ نظرت چیه که امشب رو در جهان زیرزمینیِ خدایان عالم اموات سر کنیم؟ کافیه درختِ یگدرازیل رو پیدا کنیم، ریشهی همین درخت رو که بگیریم و پایین بریم، وارد عالم اموات میشویم.
گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا با اینکه به اسمش نمیآید کچل باشد، پشت سرِ تاسش را میخاراند و میپرسد:
باز بهسرت زد اِکسکوئیک رو لخت و عریون موقع آبتنی دید بزنی؟
آه یادم رفت مراسم معارفهای برای اِکسکوئیک بگیرم. او دخترِ خون جمعشده، از خدایان جهان زیر زمین است. به معنای خونِ کوچک. به گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا میگویم:
بهجای اینکه سرت توی کونِ رابطهی این و اون باشه، برام یه اسم سرخپوستی انتخاب کن که ارتباط معنایی با خونِ کوچک داشته باشه.
در بحبوحهی همین افکارم، منتظرم که گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا برایم یک نام سرخپوستی انتخاب کند که ریشهی درخت یگدرازیل را بگیرم و بروم سراغ معشوقهام، که ناگهان همهچیز سیاه میشود. به خودم میآیم و میبینم همکارم کلید برق اتاق را زده و همهجا تاریک شده. گارسیلاسو دِ لا وگا اِل اینکا محو شده. نوری نیست که از تابش برق سرش ساطع شود. صدای همکارم از دل تاریکی میآید که شب بهخیر میگوید. کتاب داستانهای کوتاه امریکای لاتین در دستم نیمهباز مانده. معلوم نیست توی تاریکی عینک به چه دردم میخورد. عینک را برمیدارم و کورمالکورمال کتاب بالینیام را میگذارم روی میز، کنار بالینم. ماه در دنیای زیر زمین به بالای آسمان رسیده و خونِ کوچک با لبهایی که از زیبایی میلرزند و با موهای بلندِ بافته، تا برجستگی سینههای سبزهاش درون رودخانهی جهان زیرین رفته، و دارد برای جغدها اعتراف میکند که هنوز باکره است و شکم برآمدهاش نه به معنای رسوایی، که معجزهای عظیم را آبستن است. صدای خُر و پف همکارم بلند میشود. از خُر و پف کمی گذشته و انگار دارد توی خواب نعره میکشد. چشمانم هیچ کجا را نمیبینند.
اسماعیل سالاری