اگر به فکر ورود به دنیای کسبوکار افتادهاید، احتمالاً یکی از گزینههایی که به ذهنتان رسیده، شرکت آماده بهجای تأسیس یک شرکت از صفر است. این روش میتواند مسیر شروع فعالیت را کوتاهتر کند، اما در کنار مزایای احتمالی، ریسکهای حقوقی و مالی خاص خود را نیز دارد.
خریدن شرکت فقط به معنای پرداخت مبلغ توافقشده و انتقال سهام نیست. خریدار باید پیش از معامله، وضعیت ثبتی، مالیاتی، بیمهای، قراردادی و حقوقی شرکت را بررسی کند و مطمئن شود اطلاعات ارائهشده با سوابق واقعی آن مطابقت دارد.
در این مقاله اطالاعاتی درباره خریدن شرکت مهمترین نکات حقوقی این معامله را به شما عزیزان ارائه میدهیم.
شرکت آماده برای افرادی جذاب است که میخواهند سریع تر فعالیت تجاری خود را آغاز کنند یا به دنبال یک شخصیت حقوقی با سابقه مشخص هستند. مهمترین دلایلی که باعث میشود افراد این گزینه را بررسی کنند عبارتاند از:
صرفهجویی در زمان: تأسیس شرکت جدید نیازمند طی کردن مراحل مختلف ثبتی است، در حالی که یک شرکت موجود از قبل شخصیت حقوقی دارد.
استفاده از سابقه شرکت: برخی شرکتها چند سال سابقه فعالیت دارند و ممکن است سوابق مالی، قراردادی یا تجاری قابل استفادهای داشته باشند.
امکان دسترسی به برخی مجوزها و شرایط خاص: در بعضی معاملات، وجود یک شرکت با مجوز یا شرایط مشخص میتواند شروع فعالیت را آسانتر کند؛ البته قابلیت انتقال هر مجوز باید جداگانه بررسی شود.
ورود سریعتر به بازار: افرادی که برای شروع فعالیت زمان محدودی دارند، ممکن است خرید شرکت آماده را نسبت به ثبت شرکت جدید ترجیح دهند.
استفاده از ساختار موجود: در شرکتهای فعال، ممکن است بخشی از زیرساختهای اداری، نیروی انسانی، قراردادها یا تجهیزات از قبل وجود داشته باشد.
همانطور که داراییها و سوابق شرکت میتوانند برای خریدار ارزش ایجاد کنند، بدهیها و تعهدات قبلی نیز ممکن است همراه با شرکت باقی بمانند. بنابراین بررسی دقیق پیش از معامله اهمیت زیادی دارد.
اگر هدف شما ایجاد یک کسبوکار با ساختار کاملاً جدید است و برای شروع فعالیت عجله ندارید، ثبت شرکت جدید میتواند گزینه سادهتر و قابلکنترلتری باشد. در این حالت، ساختار شرکت، اعضا، موضوع فعالیت و سرمایه آن را از ابتدا تعیین میکنید.
در مقابل، خریدن شرکت آماده زمانی میتواند جذاب باشد که سرعت شروع فعالیت، سابقه حقوقی شرکت یا برخی امکانات و شرایط موجود برای شما اهمیت داشته باشد.
با این حال، تفاوت مهمی وجود دارد: در تأسیس شرکت، شما تاریخچه قبلی ندارید؛ اما در خریدن شرکت، باید سوابق آن را نیز بررسی کنید. بنابراین تصمیمگیری نباید فقط بر اساس قیمت یا سرعت انجام معامله باشد.
مراحل اصلی را میتوان در چند مرحله اصلی دنبال کرد. رعایت این مراحل کمک میکند احتمال مواجهه با مشکلات بعد از معامله کاهش پیدا کند.

پیش از جستوجوی شرکت، باید مشخص کنید دقیقاً چه نوع شرکتی نیاز دارید. برای مثال، آیا به شرکت فعال نیاز دارید یا یک شرکت بدون فعالیت؟ آیا شرکت باید مجوز خاصی داشته باشد؟ موضوع فعالیت آن چه باشد؟ سابقه شرکت چقدر برای شما اهمیت دارد؟
همچنین بهتر است بودجه، حوزه فعالیت و شرایط موردنیاز خود را از ابتدا مشخص کنید تا گزینههای نامرتبط حذف شوند.
پس از مشخص شدن معیارها، باید گزینههای موجود را بررسی کنید. شرکتهای آماده ممکن است از طریق آگهیهای تخصصی، مشاوران، شبکههای تجاری یا فروشندگان معرفی شوند.
در این مرحله بهتر است به یک گزینه اکتفا نکنید. مقایسه چند شرکت از نظر سابقه، وضعیت مالی، موضوع فعالیت، سرمایه ثبتی، مجوزها و قیمت میتواند دید دقیقتری برای تصمیمگیری ایجاد کند.
پس از انتخاب گزینههای مناسب، باید مدارک اولیه شرکت بررسی شود. اساسنامه، آگهی تأسیس، آگهیهای تغییرات، اطلاعات اعضای شرکت، میزان سرمایه، موضوع فعالیت و وضعیت ثبتی از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار بگیرند.
در این مرحله باید اطلاعاتی که فروشنده ارائه میکند با مدارک رسمی شرکت مطابقت داده شود. هرگونه مغایرت میتواند دلیلی برای بررسی بیشتر باشد.
در بررسی دقیق یا Due Diligence، وضعیت شرکت از جنبههای مختلف مالی، حقوقی، مالیاتی و قراردادی ارزیابی میشود.
برخی از موارد مهم عبارتاند از:
صورتهای مالی و سوابق حسابداری
بدهیهای مالیاتی
بدهیهای بیمهای
تعهدات شرکت در برابر اشخاص ثالث
پروندههای قضایی و حقوقی
قراردادهای فعال
وضعیت کارکنان و پیمانکاران
داراییهای شرکت
مالکیت برندها و سایر حقوق فکری
وضعیت مجوزهای فعالیت
بسیاری از مشکلاتی که پس از گرفتن شرکت ایجاد میشوند، به دلیل ناقص بودن همین بررسیهاست. بنابراین بهتر است پیش از پرداخت مبلغ اصلی معامله، وضعیت شرکت تا حد امکان شفاف شود.
در این مرحله، بررسی مدارک رسمی اهمیت بیشتری از اطلاعات شفاهی دارد. در صورت وجود ابهام، میتوان از متخصصان حقوقی، مالی یا حسابداری برای بررسی اسناد کمک گرفت.

بعد از بررسی وضعیت شرکت، نوبت به تعیین قیمت میرسد. قیمت یک شرکت آماده لزوماً فقط بر اساس سرمایه ثبتی آن تعیین نمیشود.
سابقه فعالیت، داراییها، قراردادها، مجوزهای قابل استفاده، بدهیها، وضعیت مالی، برند و شرایط بازار میتوانند بر ارزشگذاری تأثیر بگذارند.
در شرکتهای فعال، بررسی درآمد و جریان نقدی نیز اهمیت دارد. در صورت امکان، استفاده از نظر یک کارشناس مالی مستقل میتواند به خریدار کمک کند ارزش واقعی شرکت را بهتر ارزیابی کند.
قرارداد خرید باید با دقت تنظیم شود و مواردی مانند مبلغ معامله، نحوه پرداخت، زمان انتقال، تعهدات فروشنده، ضمانتها، مسئولیت بدهیهای قبلی و شرایط فسخ در آن مشخص باشد.
بهتر است مشخص شود اگر پس از معامله بدهی یا تعهدی مربوط به دوره قبل از انتقال کشف شد، مسئولیت آن بر عهده چه کسی خواهد بود.
در معاملات مهم، بررسی قرارداد توسط وکیل متخصص میتواند از ایجاد اختلافات بعدی جلوگیری کند.
پس از توافق و امضای قرارداد، باید تشریفات قانونی مربوط به انتقال و تغییرات شرکت انجام شود. بسته به نوع شرکت و ساختار معامله، ممکن است تغییر اعضای هیئتمدیره، سهامداران، صاحبان امضای مجاز یا سایر اطلاعات ثبتی موردنیاز باشد.
تمام تغییرات لازم باید مطابق مقررات در مراجع مربوط ثبت و آگهی شوند تا وضعیت جدید شرکت به شکل رسمی منعکس شود.
مسائل مالیاتی یکی از مهمترین بخشهای خریدن شرکت است که نباید به مراحل پایانی معامله موکول شود.
نوع معامله میتواند بر تعهدات مالیاتی طرفین تأثیر داشته باشد. همچنین بدهیهای مالیاتی گذشته شرکت باید پیش از معامله بررسی شوند تا خریدار بعداً با تعهدات پیشبینینشده مواجه نشود.
برخی موارد مهم عبارتاند از:
بررسی بدهیهای مالیاتی شرکت
بررسی وضعیت اظهارنامهها و تکالیف مالیاتی
توجه به مالیات مربوط به نقلوانتقال سهام در موارد مشمول
بررسی سوابق مالیاتی داراییهای شرکت
بررسی پروندههای مالیاتی باز یا اختلافات موجود
بهتر است پیش از نهایی کردن معامله، وضعیت مالیاتی شرکت توسط فرد متخصص بررسی شود. هزینه این بررسی در مقایسه با خسارتی که یک بدهی یا پرونده مالیاتی پنهان میتواند ایجاد کند، معمولاً قابلتوجه نیست.
خریدن شرکت فقط یک تصمیم تجاری نیست و بخش مهمی از آن به امور حقوقی و ثبتی مربوط میشود. تنظیم صورتجلسات، تغییر اعضای شرکت، تغییر صاحبان امضا، ثبت تغییرات و پیگیری آگهیهای مربوط از جمله اقداماتی هستند که باید بهدرستی انجام شوند.
افرادی که برای اولین بار چنین معاملهای انجام میدهند، ممکن است با اصطلاحات و مراحل اداری آشنایی کافی نداشته باشند. در این شرایط، کمک گرفتن از متخصصان حقوقی، مالیاتی،یا امور ثبتی میتواند روند بررسی و انتقال را منظمتر کند.
نکته مهم این است که نقش مشاور فقط انجام امور اداری نیست. پیش از معامله باید مشخص شود کدام بخش از فرآیند نیازمند بررسی حقوقی، کدام بخش نیازمند بررسی مالی و کدام قسمت نیازمند بررسی مالیاتی است.
خریدن شرکت بدون بررسی کافی میتواند ریسکهای مختلفی داشته باشد. مهمترین موارد عبارتاند از:
ممکن است شرکت تعهداتی داشته باشد که در نگاه اول مشخص نباشند. بررسی سوابق مالیاتی، بیمهای، بانکی و قراردادی میتواند بخشی از این ریسک را کاهش دهد.
وجود پروندههای قضایی یا اختلافات قراردادی میتواند ارزش واقعی شرکت را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین سوابق حقوقی شرکت باید پیش از معامله بررسی شود.
گاهی اطلاعات مالی ارائهشده توسط فروشنده تصویر کاملی از وضعیت شرکت ارائه نمیدهد. بررسی اسناد حسابداری و در صورت نیاز استفاده از حسابرس مستقل میتواند در این زمینه مفید باشد.
اگر فعالیت شرکت وابستگی زیادی به مدیران، کارکنان یا مشتریان خاص داشته باشد، تغییر مالکیت ممکن است باعث تغییر در روابط تجاری شود. این موضوع بهویژه در شرکتهای خدماتی اهمیت بیشتری دارد.

مبلغ پرداختی به فروشنده تنها هزینهای نیست که باید در نظر بگیرید. بسته به شرایط معامله، ممکن است هزینههای دیگری نیز وجود داشته باشد، از جمله:
هزینه مشاوره حقوقی
هزینه بررسی مالی و حسابرسی
هزینههای مربوط به ثبت تغییرات
هزینه انتشار آگهیهای قانونی
هزینههای مرتبط با انتقال یا تمدید برخی مجوزها
هزینههای مربوط به بررسی مالیاتی و بیمهای
بنابراین بهتر است قبل از معامله، علاوه بر قیمت شرکت، هزینههای جانبی احتمالی نیز برآورد شوند.
خریدن شرکت همیشه بهترین انتخاب نیست. اگر شرکتی بدهیهای سنگین، پروندههای حقوقی جدی، وضعیت مالی نامشخص یا ارزشگذاری غیرمنطقی داشته باشد، خرید آن میتواند ریسک زیادی ایجاد کند.
همچنین اگر هدف شما ایجاد یک ساختار کاملاً جدید است و سابقه شرکت برایتان اهمیت خاصی ندارد، ممکن است تأسیس شرکت جدید انتخاب منطقیتری باشد.
در نهایت، سرعت بالاتر خرید شرکت نباید باعث شود بررسیهای ضروری را کنار بگذارید. گاهی چند روز یا چند هفته بررسی بیشتر میتواند از زیانهای سنگین آینده جلوگیری کند.
پیش از نهایی کردن معامله، چند نکته حقوقی باید با دقت بررسی شود:
اساسنامه شرکت را بررسی کنید. ممکن است محدودیتهایی درباره انتقال سهام یا نحوه تصمیمگیری وجود داشته باشد.
وضعیت مالیاتی و بیمهای را استعلام کنید. بدهیهای قبلی میتوانند بر ارزش واقعی معامله تأثیر بگذارند.
مجوزهای شرکت را بررسی کنید. همه مجوزها لزوماً به شکل خودکار با تغییر مالکیت قابل انتقال نیستند.
تعهدات قراردادی را بررسی کنید. قراردادهای بلندمدت، تعهدات مالی یا شروط تغییر مالکیت میتوانند اهمیت زیادی داشته باشند.
در جریان مذاکره، بعضی رفتارها میتوانند نشانه وجود مشکل باشند. برای مثال، اگر فروشنده برای پرداخت فوری فشار زیادی وارد کند، از ارائه مدارک مالی خودداری کند یا اطلاعات مختلفی درباره وضعیت شرکت ارائه دهد، بهتر است با احتیاط بیشتری ادامه دهید.

همچنین تغییرات مکرر اعضای شرکت، وجود بدهیهای نامشخص، اختلاف میان اطلاعات فروشنده و اسناد رسمی یا امتناع از اجازه بررسی مدارک، همگی مواردی هستند که باید جدی گرفته شوند.
در چنین شرایطی بهتر است به جای تصمیمگیری عجولانه، معامله را تا زمان روشن شدن وضعیت متوقف کنید.
شرکت آماده میتواند راهی سریعتر برای ورود به فعالیت تجاری باشد، اما سرعت نباید جای بررسی دقیق را بگیرد. یک خرید موفق زمانی اتفاق میافتد که خریدار قبل از پرداخت، وضعیت حقوقی، مالی، مالیاتی، بیمهای و قراردادی شرکت را بررسی کرده باشد.
از تعیین هدف و انتخاب شرکت گرفته تا بررسی Due Diligence، مذاکره، تنظیم قرارداد و ثبت تغییرات، هر مرحله اهمیت خاص خود را دارد. همچنین باید میان خرید سهام و خرید دارایی بر اساس شرایط واقعی معامله تصمیمگیری شود.
در خرید سهام، شخصیت حقوقی شرکت همچنان ادامه دارد و تعهدات شرکت نیز در همان شخصیت حقوقی باقی میمانند. به همین دلیل، بررسی بدهیهای مالیاتی، بیمهای، قراردادی و سایر تعهدات شرکت پیش از خرید اهمیت زیادی دارد.
مدت زمان فرآیند به نوع شرکت، تعداد تغییرات موردنیاز، کامل بودن مدارک و سرعت انجام مراحل اداری بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای همه معاملات یک زمان ثابت تعیین کرد.
پاسخ به هدف و شرایط خریدار بستگی دارد. اگر سابقه شرکت، سرعت شروع فعالیت یا برخی شرایط موجود اهمیت داشته باشد، خرید شرکت میتواند گزینه مناسبی باشد. اما اگر میخواهید شرکت را از ابتدا با ساختار دلخواه خود ایجاد کنید، ثبت شرکت جدید ممکن است انتخاب بهتری باشد.
مهمترین نکته، بررسی کامل وضعیت شرکت قبل از پرداخت و انتقال مالکیت است. قیمت پایین یا سابقه طولانی شرکت نباید باعث شود بررسی اسناد، بدهیها، پروندههای حقوقی و تعهدات آن نادیده گرفته شود.