
🖋️ نعمتالله سعیدی؛ نویسنده و روزنامهنگار
🔹 نگاهی به سریال دروتخته
🔹 بخشی از مفاد پروتکل چهاردهم صهیون
🔸 «باور دیگران را به باد انتقاد میگیریم ولی اجازه نمیدهیم از باورمان [سؤال کنند و] حرف بزنند...
ادبیات پست و کثیفی را در اختیار مردم گذاشتیم...
فلاسفه ما پرده از روی معایب باورهای دینی گوییم برخواهند داشت؛ اما هرگز اجازه نخواهیم داد که کسی، بهمنظور پی بردن به مقاصد و اهداف واقعی دین ما، آن را مورد بحث و تحقیق قرار دهد، چرا که شناخت این مسائل منحصر به ما و تنها مخصوص ماست و ما همواره سعی میکنیم که اسرار دین خود را برای دیگران فاش نسازیم...»
🔸 اوایل شهریور سال ۱۴۰۴ و هفته دولت بود و حدود سه ماه از جنگ ۱۲ روزه گذشته بود. تیم رسانهای رئیسجمهور تصمیم گرفته بود آقای پزشکیان با ابطحی (نماینده اصلاحات) معزی (نماینده اعتدالیون و رئیس خبرآنلاین) و گنجی (نماینده اصولگرایان و رئیس قبلی روزنامه جوان) در تلویزیون مصاحبه کند. در آن شلوغیها احتمالاً خیلیها این مصاحبه را ندیدند، اما از برخی جهات مصاحبه خیلی جالبی بود. ابطحی و معزی میپرسیدند ریاست جمهوری برای اینکه دوباره جنگ نشود چه تصمیماتی گرفته؟ در ضمن همین پرسشها بود که بهتدریج معزی و ابطحی تلاش میکردند ترس از جنگ با امریکا و امتیازدهی در مذاکرات را تبدیل به یک رکن پارادایمی در دیپلماسی آینده ایران کنند. تا جایی که برخلاف توقع اولیه، بخش زیادی از این مصاحبه تبدیل شد به بحث در مورد اختلافنظرهای آقای پزشکیان با این دو نفر! اما فعلاً این بخش از مصاحبه موردنظرم نیست.
🔸 اواخر مصاحبه بود که ابطحی برگشت و بدون مقدمه از آقای پزشکیان پرسید: آیا شما هم معتقدید هرکس حجاب ندارد، عفاف ندارد؟ ایشان هم پاسخ داد، نه. چه کسی گفته هرکس حجاب ندارد، عفاف ندارد؟! ابطحی بعد رو به دوربین گفت: فقط میخواستم همین پاسخ را از رئیسجمهور بشنوم! یعنی بیایید طرز فکر خود را اصلاح کرده و دست از دگماتیسم دینی و شرعی برداریم و ادعا نکنیم هرکس حجاب ندارد، عفاف هم ندارد. همین قسمت مصاحبه مذکور برایم مهم است و به نظرم سریال «دروتخته» را باید از این نظر به چالش کشید. نظر عوامل این سریال چیست؟ آیا هرکس حجاب ندارد، عفاف هم ندارد؟ آیا هرکس حجاب ندارد عفاف دارد؟ آیا هرکس حجاب دارد عفاف هم دارد؟ آیا هر کس عفاف ندارد، حجاب دارد؟ و ...
🔸 این روزها زیاد تکرار کردهام که به نظرم جنگ اصلی، جنگ سؤال است. ظاهراً غیر از امت حزبالله، تمام گروههای فکری و سیاسی و فرهنگی، مفاد پروتکل چهاردهم صهیون را رعایت کرده و تلاش میکنند پرسشهای خودشان را بگذارند وسط! خیلی وقتها، این فقط گفتمان انقلاب اسلامی است که همیشه وسط میدان ایستاده و آماده است به پرسشهای دیگران جواب بدهد. باقی گروهها اولویت اصلیشان فرار از موقعیتست که زیر سؤال قرار بگیرند. و احیاناً اگر در مواردی نادر سؤالی از آنها پرسیده شود، نخستین واکنششان سؤال را با رگبار سؤالات متقابل دفع کردن است. بارها سعی کردهام این معادله غلط را توضیح بدهم و تا اینجا که خیلی موفق نبودهام! تا جایی که گاهی وقتها با خودم فکر میکنم، شاید فقط باید به روز قیامت امیدوار بود که این جریان تغییر کند و آنهایی که واقعاً باید در جایگاه پاسخگویی باشند، سر جای خودشان بنشینند! بگذرم.
🔸 آیا هرکس کمربند ایمنی نمیبندد تصادف هم میکند؟ آیا هرکس تصادف میکند میمیرد؟ آیا هرکس آشغال اضافی بخورد اسهال و مریض هم میشود؟ پس درنتیجه: قانون بستن کمربند ایمنی کشک است؛ تصادف کردن خیلی هم خطرناک نیست؛ و آشغال اضافه خوردن مانعی ندارد ...
🔸 داستان اصلی سریال «دروتخته» عوض شدن دو کودک در زایشگاه است و بزرگ شدن هریک از آنها در خانوادهی دیگری. لحن روایت این داستان طنز است و ادبیات حاکم بر آن لزوم حفظ معیارهای شرعی. (از نماز خواندن گرفته تا محرم و نامحرم) که گاهی این لحن و این ادبیات باهم جابجا میشوند، اما هیچکدام به نفع دیگری کنار نمیکشند.
🔸 این روزها تصور میکنم سه پرسش اصلی در نقد هر اثر هنری اینهاست: آیا آن اثر در جذب مخاطب موفق بوده است؟ اگر بله (یا نه) دلایلش چیست؟ و نهایتاً از نظر مبانی و معیارهای انتقادی آیا با این مسیر موافقیم؟ یعنی ارزشسنجی کنیم (ارزشگذاری) که آیا مخاطب حق داشته جذب آن اثر هنری شود (یا نشود) و با آن دلایل جذابیت (یا عدم جذابیت) موافقیم یا نه؟ این پرسش اخیر، مخصوصاً برای منتقدینی که صرف عنصر جذابیت را همیشه مثبت ارزیابی نمیکنند، بیشتر اهمیت دارد. وگرنه کم نیستند منتقدانی که خودشان را کاملاً تسلیم ذائقه مخاطبان نموده و صرف جذابیت اثر هنری را مساوی با ارزیابی مثبت و توفیق آن میدانند.
🔸 شاید راحتترین بخش این مسیر همان پرسش نخست است. مثلاً با مراجعه به نظرسنجیهای مرسوم و دیدن آمار تعداد مخاطبان میتوان خیلی راحت و تقریباً قطعی متوجه شد میزان توفیق آن اثر هنری چقدر بوده است؟ به نظر میرسد سریال «دروتخته» چنین توفیقی را داشته و بیشتر از حدنصاب معمولی توانسته مخاطب جذب کند. اما پرسش دوم کمی دشوارتر است. مثلاً یکی از مشکلات شایع در این مرحله فرایندیست که میتوان آن را مغالطه «مصادره به مطلوب» و یا حتی انواعی از «آرزو اندیشی»ها توسط منتقدان دانست. تقریباً اکثر ما آدمها در اکثر اوقات تلاش میکنیم جهان را همانطوری ببینیم و ارزیابی کنیم که میخواهیم و دوست داریم باشد. دقیقاً همان چیزی که بلانسبت، شاید مردک احمق و وقیحی مثل ترامپ در آن استاد است! موجود حال به هم زنی که بلد است چطور مدام زر مفت بزند و پلشتیهای خودش را زیبا و حتی شکستهایش را پیروزی جلوه بدهد. بگذرم.
🔸 سریال دروتخته را میتوان داستانی در مورد نقش فرزند در خانواده و مخصوصاً موازین شرعی مربوط به محرم و نامحرم دانست. حجاب و ضرورت معیارهای حفظ حریم محرم و نامحرم را در درجه نخست باید دستوراتی شرعی دانست. خب آنها که با شرع مقدس موافقاند، معمولاً مشکلی در این مورد ندارند و هیچوقت سؤال نمیکنند: آیا هر کس حجاب ندارد، عفاف هم ندارد؟ چون وقتی دستور شرع این است، چه فرقی میکند؟! بیحجابی و عدم رعایت مسائل مربوط به محرم و نامحرم حرام است و تمام. اما اگر بخواهیم فلسفه این احکام را توضیح بدهیم، به نظرم سریال «دروتخته» بهتر دارد توضیح میدهد. چطور؟ عرض میکنم:
1️⃣ بچهی آهو و گوزن و الاغ و گوسفند و ... که به دنیا میآید، تقریباً یک ساعت بعد میتواند همپای مادرش بدود و چیزی بیشتر از دو سال طول نمیکشد (گاهی خیلی کمتر) که خودش به بلوغ برسد و بتواند تشکیل خانواده بدهد. مثلاً یک گوسفند دوساله ممکن است از والدینش هم چاقتر و قلچماقتر شود و یک گرگ دوساله بهتر از پدرش بتواند شکار برود و یک الاغ دوساله قویتر جفتک پرت کند. اما کودکان انسان طولانیترین دوران کودکی را در بین تمام جانوران زنده دارند! چرا؟ چون باید عضلاتش قوی شود و بتواند روی دو پای خود بایستد و حداقل چند سال به فرصت نیاز دارد که زبان را کامل یاد بگیرد (و بهعنوان حیوان ناطق از آن استفاده کند و با دیگران ارتباط بگیرد و حرفش را درست منتقل کند و ...) و چند برابر این مدتها وقت لازم است که درس بخواند و فن و حرفهای یاد بگیرد و ... الیآخر. طوری که حتی به انسانهای ۱۷ ساله هم نمیشود بهراحتی اطمینان کرد که بتوانند کاملاً مستقل زندگی کنند. میگویید نه؟ _سریال دروتخته را ببینید!
2️⃣ یک گوزن ماده تا آخرین ساعات وضع حمل میتواند همراه گله به اینطرف و آنطرف برود و حداکثر چند ساعت بعد از وضع حمل، درست مثل یک گوزن معمولی رفتار کند. اما در مورد انسان، گذشته از دوران طولانی کودکی، مادر هم در تمام این مدت نیاز به همیاری و مساعدت دارد. حتی اگر خودش هم شاغل باشد (مثل سمیه در این سریال).
3️⃣ این دو مؤلفه کمترین و حداقلیترین ارکان اجتماعی زیستن و موضوع نیاز انسان به تشکیل خانواده دادن هستند. بگذریم از اینکه مثلاً خود «حیوان ناطق» بودن انسان و توانایی حرف زدن او (که بدون آن تفکر هم ممکن نیست) فقط در اجتماعی زیستن ما آدمهاست که معنی و اهمیت پیدا میکند. وگرنه اگر قرار بود نه خانوادهای داشته باشیم و نه در اجتماع زندگی کنیم، قدرت و قابلیت حرف زدن به چه دردمان میخورد؟! لال بودیم راحتتر نبود؟! ساکت میماندیم و سؤالات مزخرف نمیپرسیدیم میمردیم؟!
4️⃣ پدرها گاهی خبر ندارند فرزندشان کلاس چندم است، چه رسد به اینکه از جدول واکسیناسیون بچه مطلع باشند!؟ کارگری که مجبور است صبح زود برود کارخانه و پای دستگاه پرس سنگین صنعتی بایستد، نمیتواند نصفهشب با گریه بچه بیدار شود و بیدار بماند. خوابآلود برود سرکار، ممکن است نصف بدنش برنگردد خانه! اضافه کنید دو سال نیاز به شیر خوردن بچه و توجه عاطفی به او و ... الیآخر. او فقط میتواند در تمام این مدت طولانی (مورد نیاز برای رشد کودک) شکم او (و باقی اعضای خانواده) را سیر کند و هزینه مدرسه و آموزش و دانشگاه او را بدهد و آبگرمکن و کولر را بهموقع سرویس کند و ... در تمام این مدت هم مواظب باشد دزد خانه را نبرد. یعنی اجمالاً: اگر دشمن خارجی خانواده را تهدید کرد، اولین پیشمرگ خانواده باشد. (چه تکواندوکار باشد و چه نباشد!)
5️⃣ خب حالا کدام احمقی توقع دارد یک مرد همین کارها را برای فرزند مرد دیگری، آن هم در خانه خودش انجام دهد؟! این میشود توضیح مختصر دلیل غیرت داشتن مردها نسبت به همسر و خانوادهشان. چون فرزند انسان (به دلیل ماهیت طولانی بودن دوران کودکیاش) باید علاوه بر مادر، پدر بالای سرش باشد.
6️⃣ برویم آخر خط! در سریال «دروتخته» دو فرزند را میبینیم که در خانواده خودشان و توسط والدین اصلی خودشان بزرگ نشدهاند. اما از تمام مواهب داشتن والدین برخوردار بودهاند. و حالا اگر دقت کنیم، فقط یک چیز تغییر کرده: علاوه بر والدین خود، صاحب والدین جدید هم شدهاند. غیر از این است؟ چرا؟ چون دقیقاً بنا بر دلایل شرعی، عروس یک خانواده همانقدر دختر آن خانواده هم محسوب میشود که داماد یک خانواده پسرشان (عروس تا همیشه به پدرزن محرم است و داماد به مادرزن).
7️⃣ (از این عدد هفت خوشم میآید و شاید برای همین ادامه میدهم! وگرنه بحث تمام بود) هر کودکی را که به فرزندی قبول کنیم و بزرگش کنیم، نسبت به او حس پدری و مادری پیدا میکنیم. اما کدام زن و مردی حاضر است فرزند خودش را بهصورت اختیاری و خودخواسته، بدهد یک خانواده دیگر و فرزند آنها را بگیرد و خودش بزرگ کند؟! چرا باید چنین کار احمقانهای انجام داد؟! به نظرم سریال «دروتخته» همین سؤال را میپرسد. و وقتی در این حد طرح پرسش میکند، دیگر تکلیف پرسشهای بعدی کاملاً مشخص است. مثلاً: کدام مرد احمق و بیغیرتی حاضر میشود بچه همسرش از مرد همسایه را بزرگ کند و بچه خودش از زن همسایه را بدهد او بزرگ کند؟!
8️⃣ نکات تکمیلی:
الف: وقتی حریم خانواده عفیف و محفوظ بود و ماند، هیچ مانعی ندارد که بهتدریج افراد دیگری مثل عروس برای یک خانواده و داماد برای خانواده مقابل وارد چارچوب محرم بودن به آنها شوند.
ب: هر دختر و پسر جوانی طبق غرایز و گرایشهای عمومی خود، میتوانند عاشق و علاقهمند به یکدیگر شوند. «به دنبال نیمه گمشده خود گشتن» یکی از بزرگترین مزخرفات و خرافات مرسوم در این دوران است.
ج: امروز کشور در شرایط جنگی به سر میبرد. سطح ظاهری این جنگ درگیری نظامیست (در هر سطحی که اتفاق افتاده، یا بعد از این بیفتد). سطح میانی درگیری اقتصادی و معیشتی. اما سطح عمیقتر آن درگیری اجتماعی و جنگ در سبک زندگیست. ژست منتقد بودن خودم را کنار گذاشته و مستقیماً به عوامل سریال خداقوت میگویم (خیلی دوست داشتم مفصلتر از این، از دلایل موفق بودن این سریال حرف بزنم و امیدوارم همین اشارههای کوتاه، دستکم مسیر و خط اصلی را مشخص کرده باشد).
#سریالسازی
#سبک_زندگی_و_خانواده