
🔹️ امام خامنهای(رضواناللهعلیه):«تاریخ، درس و گنجینهی اطلاعات ما از گذشتهی بشریت است، سرگذشت ماست. مگر میشود نسبت به تاریخ بیاعتنا بود؟»
🖋️ امیرحسین حیدری؛ نویسنده و روزنامهنگار
🔸 نامش شاهنامه است و بهظاهر روایتی اساطیری-تاریخی از پادشاهان اما وقتی از این لایه -که اولین آن است- عبور کنیم، با حقیقتی ژرف روبهرو میشویم؛ یعنی مردم (جامعه). مردم در شاهنامه از آنچه در نگاه اول به نظر میآید، نقش بزرگتر دارد که میتوان آن را در ساحتهای مختلف جستوجو کرد؛ مردم بهعنوان سرچشمه فره ایزدی، مردم بهعنوان وجدان بیدار جامعه، مردم بهعنوان فداکاران خاموش و در نهایت مردم بهعنوان حافظان هویت ملی.
🔸 با بررسی این جایگاه متمایز در اثری که بهعنوان هویت ملی ایرانیان شناخته میشود، این سؤال پیش میآید که آیا فردوسی جامعهای ایدهآل برای ایرانی را که تصور کرده است را به تصویر کشیده یا اینکه این جامعهای است که فردوسی خود از آن سر برآورده است.
🔸 حالا که ایران و ایرانیان دوباره در برابر آزمونی ایستادهاند تا ایستادگی خود را به جهانیان نشان دهند، موقعیتی پیش آمده تا به سؤال مطرحشده دقیقتر بپردازیم. پیش از آغاز جنگ رمضان، رهبر شهید در سخنرانیای که بهمناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی داشتند، نکتهای موجز را بیان کردند: «به توفیق الهی، اگر چنانچه حادثهای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابله با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.» مفهومی که گویی نه درباره مردم این زمانه که درباره سرشت جمعی ایرانیان است. به همین بهانه بنا داریم این مردم (جامعه) را در گذری از ساحت مهآلود اسطوره تا دیوار سخت واقعیت امروز، بررسی کنیم.
🔹 درفش کاویانی؛ فریاد دادخواهی از دل جامعه
🔸 برجستهترین، درخشانترین و نمادینترین حضور مستقیم مردم در شاهنامه، در داستان قیام علیه ضحاک ماردوش تجلی مییابد. در روزگاری که جمجمه جوانان، خوراک مارهای ستمگر میشود، جرقه انقلاب نه از کاخها، که از دل بازار و از دکان یک پیشهور زده میشود.
🔸 «کاوه آهنگر»، نه یک پهلواننژاده است و نه از تبار شاهان؛ او نماینده طبقه زحمتکش و عامه مردمی است که از ستم به ستوه آمدهاند. هنگامی که او به دربار ضحاک میرود تا فرزندش را نجات دهد، با شجاعتی بینظیر طومار حاکم جائر را پاره میکند:
«خروشید و زد دست بر سر ز شاه / که شاها منم کاوهی دادخواه!»
🔸 پیشبند چرمی او که بهعنوان «درفش کاویانی» بر سر نیزه میرود، نشاندهنده آن است که هویت ملی، سیاسی و رهاییبخش ایران بر پایه یک جنبش اصیل مردمی استوار است. پیام صریح فردوسی این است که فریدون، با تمام فره و نژاد شاهانهاش، برای درهمشکستن استبداد هزارساله، نیازمند حمایت توده ملت و رهبری میدانی فردی از میان خود مردم است. این ظلمستیزی که در اسطوره کاوه دیده میشود، در طول تاریخ ایران تکرار شده و نشاندهنده روحیه استبدادستیز جامعه ایرانی است.
🔸 یکی از نمونههای عینی مبعوثشدن ایرانیان در مقابل حوادث که نهفقط در تاریخ معاصر که در طول تاریخ نمونههای آن را در مقابل حاکمان ظالم دیدهایم، ظالم ستیزی ایران بوده. از مقابله بابک خرمدین و یعقوب لیث صفاری گرفته تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شاهد نمونههای متعدد آن بودهایم که پرداختن آنها مجال مفصلی میطلبد.
🔹 وجدان بیدار جامعه و دادگاه اخلاقی تاریخ
🔸 مردم در شاهنامه صرفاً نیروی کار نیستند؛ آنها وجدان بیدار جامعه هستند. فردوسی نشان میدهد که خشم یا سوگواری عمومی، دقیقترین عیار برای سنجش درستی یا نادرستی کنشها است. بهعنوان مثال، در ماجرای «سوگ سیاوش»، پس از کشتهشدن مظلومانه این فرد پاکنهاد به دست افراسیاب و گرسیوز، موجی از خشم، عزا و دادخواهی در میان مردم ایران برمیخیزد که ابعادی بسیار فراتر از معادلات درباری دارد. این واکنش خودجوش که به پیدایش آیین «سووشون» در فرهنگ ایرانی انجامید، نشاندهنده پیوند عمیق عاطفی و اخلاقی جامعه با نمادهای پاکی و عدالت است.
#جنگ_تحمیلی_سوم
#تاریخ_اسلام_و_ایران