
💬مصاحبهی فاطمه رستمی با صدرا شاکری، مدیر کارگروه تخصصی ایثار و مقاومت
🔹در هجمههای رسانهای، برنامهسازی در خصوص ایثار، شهادت و مقاومت در هر قالب و گونهای اثرگذاری عمیقی دارد. مضمون اصلی حوزه ایثار و مقاومت، با حیات روزمره مردم آمیخته و حتی نسل جوانتر هم که جنگ و انقلاب را ندیدهاند، درباره مفهوم شهادت و مقاومت دغدغهمندند.
🔹مهمترین هدف و نقشه راه کارگروههای تخصصی ایثار و مقاومت و دفاع مقدس چیست؟
🔸صداوسیما در ادوار مدیریتی گوناگون به دنبال تحول بوده و در این دوره مبتنی بر سند تحول رسانه ملی تلاش میشود فضای تولیدات بر اساس ظرفیتهای پیداوپنهان و بنیادین این حوزه با درک الزامات زمانه و آیندهپژوهی، راهبردهایی دارای اولویت و ضرورت برجسته شود. بنابراین، هماکنون بخشی از موضوعات حوزه ایثار و شهادت در دو کارگروه پیش میرود. محور «فرهنگ ایثار و شهادت» که جامعه نخبگانی حوزه ایثار را در بر میگیرد و با حوزههای اجتماعی اعم از خانوادهها، رزمندگان، شهدا، آزادگان، جانبازان، همسران و مادران و فرزندان آنها تعریف میشود و معرّف سبک زندگی نظام تربیتی حوزه ایثار و شهادتاند، تا جایی که در کشور ما رهبر انقلاب بهعنوان شخص اول، چنان احترام ویژهای برای آنان قائل است که به منزل حدود هزار و ۴۰۰ شهید شخصاً سر زدهاند. این میراثی است که از امام خمینی (ره) به ما رسیده و اکنون رهبر انقلاب پرچمدار آناند. ما این حوزه را در شش راهبرد موضوع را توصیف میکنیم: راهبرد حماسهساز، فرهنگساز، نمادگرا، نخبگانی، قهرمانی و عزتمدار.
🔸موضوع حوزه دیگر که «دفاع مقدس و مقاومت» نامیده میشود، میراثی از نهضت سیدالشهداست که عصر خمینی کبیر را با همان مؤلفهها به نهضت حضرت حجت(عج) پیوند میزند. تبیین دفاع مقدس از عملیاتها و فرماندهان شاخص تا قومیتها و محور مقاومت با توجه خاص به آسیبشناسی این حوزه، از موضوع حوزه دیگر که «دفاع مقدس و مقاومت» نامیده میشود، میراثی از نهضت سیدالشهداست که عصر خمینی کبیر را با همان مؤلفهها به نهضت حضرت حجت(عج) پیوند میزند. تبیین دفاع مقدس از عملیاتها و فرماندهان شاخص تا قومیتها و محور مقاومت با توجه خاص به آسیبشناسی این حوزه، از اهداف کارگروه دفاع مقدس است. این کارگروه کارکرد دیگری در زمینه برجستهسازی انسجام اجتماعی هم دارد. رمز بقای جمهوری اسلامی عمومیت فرهنگ ایثار، شهادت و مقاومت در همه قشرهای امت بوده است؛ لذا جامعه ممتاز شهدا و ایثارگران همیشه مورد استقبال مردماند. در این میان، کلان گزارههایی وجود دارد که راهبرد ما را برای گسترش مبانی فرهنگ ایثار و شهادت متعیّن میسازد.
🔹فکر میکنید کدام دسته از تولیدات رسانه ملی بهتر میتواند اهداف کارگروه ایثار و مقاومت را تبیین کند؟
🔸در زمانهای زیست میکنیم که هجمههای پرحجم رسانهها، ذهن و اصول بنیادین اندیشه مخاطب را هدف قرار داده و بدیهی است در این فضا بررسی تولید محتوا و برنامهسازی در هرگونه و قالبی تا چه اندازه میتواند در پیشبرد مفاهیم مربوط به ایثار، شهادت و مقاومت مؤثر باشد. مضمون اصلی این حوزه طبیعتاً با حیات روزمره مردم آمیخته است و حتی نسل جوانتر که جنگ و انقلاب را ندیدهاند، درباره مفهوم شهادت و مقاومت دغدغهمندند. هرکدام از تولیدات کارکرد خاص خودشان را دارند و باید دید پیشبرندگی و استقبال مخاطب از هرکدام چگونه است. البته در اوضاع کنونی، اقبال مخاطبان به آثار نمایشی قهرمانمحور برگرفته از روایتهای حقیقی چشمگیر است.
🔹به نظرتان چه تمهیداتی برای عرضه تولیداتی اصیل و به دور از تحریف در خصوص شهادت و مقاومت لازم است؟
🔸آنچه در بستر تاریخ بین اصل واقعه و بازتعریف روایت فاصله ایجاد میکند، احتمال تحریف و اغراق یا بعضاً انحراف از حقیقت رخداد را بدیهی میسازد؛ بنابراین، تمسک به راویان بهعنوان صاحبان روایت اول، صیانت از تولیدات مقبول است. این مهم در بیان معیارهای سنجش اصالت، در بیانات و تقریظات رهبر انقلاب مورد تأکید قرار گرفته تا با همافزایی عمومی، بهویژه در تولیدات رسانه ملی پیرامون موضوع ایثار و شهادت، عدول از اهداف صورت نگیرد.
🔸رسالت پیشینی ما در کارگروه، صیانت از همین شاخصهاست. تعریف خطوط قرمز و سبز که در سند تحول به ضرورت آن اشاره شده، بیانگر صحت یا عدم صحت مبانی حوزه ایثار، شهادت و مقاومت است. فضای ایثار و فداکاری منبعث از معارف دینی ماست. نه تنها ریشه در حماسه و قهرمانی مردم ایران از گذشته تاکنون دارد، بلکه با مفاهیم دینی ما آمیخته است و در تقویت مفهوم دفاع، ظالمستیزی و حمایت از مظلوم با تمسک به دین، آیین و خو و زیست ایرانیان پیش میرود. کارگروه به این فکر میکند که چه نیازی از مخاطب را باید تقویت کند با گونههای مختلف آثار، کدام بخش از این نیازها را پوشش میدهد. خبر و اطلاعرسانی، برنامههای گفتوگومحور، ترکیبی و سایر گونههای نمایشی نیز در همین مسیر گام برمیدارند و هر بار بسته به نیاز، یکی از این قالبهای تولید محتوا ضریب میگیرد.
🔸برای کارگروه ایثار و مقاومت، نگاه آموزشی و توأم با تأمین فضای سرگرمی در اولویت ما قرار دارد؛ چرا که مخاطب با برنامههای سرگرمیمحور زیادی مواجه میشود و باید آثار نمایشی بیشتری در این زمینه تولید کرد. گرایش به دوران دفاع مقدس، دهه ۱۳۶۰ و انقلاب حتی در سکوهای نمایش خانگی نیز بیشتر شده است که نشان از استقبال و تقاضای مخاطب از خاطرهبازی رایج است. ما در کارگروههای خود حدود ۲۰ اثر نمایشی در دست کار داریم که در مراحل نگارش، طراحی و بازنویسی متناند و برای تولید آماده میشوند. (در یک سال اخیر بیش از ۴۰ اثر متنوع، اعم از تولیدات کوتاه و غیرنمایشی با همکاری شبکهها و مراکز سیمرغ و تاک و... به تصویب، پیشتولید، تهیه و تولید رسیده است).
🔹آیا تولیدات مورد نظر شما صرفاً به دفاع مقدس و جنگ بهصورت مستقیمگویی میپردازند یا مفهوم ایثار و شهادت در سطح وسیعتری دیده میشود؟
🔸تولیدات فقط در خصوص جنگ و گونههای حادثهای نیست، بلکه سعی میکنیم به موضوعات اجتماعی روز و توصیف وقایع اجتماعی گوناگون از طریق روایت قصههای مبتنی بر زیست اجتماعی حقیقی افراد بپردازیم. در رویکرد مورد نظر، الگوسازی و قهرمانپروری بسیار مورد توجه است. در واقع، رسیدن به الگوهای قابلباور، یکی از مقولات جدی کارگروه است. البته اینکه ما روی تولیدات نمایشی متمرکزیم، به معنی بیاهمیت بودن ساخت برنامههای ترکیبی، خبری و... نیست؛ چرا که به همه نوع تولید محتوا نیاز داریم. در یک سال اخیر بیش از ۴۰ اثر متنوع، اعم از تولیدات کوتاه و غیرنمایشی با همکاری شبکهها و مراکز سیمرغ و تاک و..... به تصویب پیشتولید تهیه و تولید رسیده است.
🔹آیا در کارگروه و سیاستگذاریها، گروههای سنی حساستر مانند نوجوان و جوان را به شکل ویژهتری مدنظر قرار دادهاید؟
🔸تمرکز بر مقوله آموزش و تفریحات برای همه نسلها از آغاز مدنظر قرار گرفته است. البته طبیعی است که نسل جدید به شکل برجستهتری مورد توجه ما باشد. بنابراین، نخستین مصوبه کارگروه، تولید مستند مسابقه نامیرا بود که وجه سرگرمی داشت و مخاطب همراه با مسابقهدهنده ضمن مشاهده بخشهای مختلف مسابقه، با وضع و دشواریهای جانبازی آشنا میشد. همچنین برنامه «جبهه» نیز از دیگر تولیداتی بود که توانست در قالبی تو مخاطبان را در گروههای مختلف در معرض روایتهایی جذاب از دفاع مقدس و مقاومت قرار دهد. هر دو اثر برای نخستینبار در تلویزیون تجربه شد و هر دو نیز در آستانه فصل دوم، مراحل پیشتولید را پشت سر میگذارند.
🔹آیا تاکنون در کارگروه، مهمترین موانع رسیدن به یک تولید جذاب پیرامون فرهنگ ایثار، شهادت و مقاومت را نیز واکاوی کردهاید؟
🔸رسانه ملی بهعنوان متصدی این کار طبیعتاً با موانع و مشکلاتی روبهروست. نخستین مورد اینکه ما باید بر اساس مبانی درست و محکمی این دست کارها را پیش ببریم و نباید هیچ ناخالصی و تحریفی در تولیدات دیده شود. نقطه اوج نهضت ایثارگری با شروع انقلاب اسلامی و پیروزی آن بود که در دفاع مقدس امتداد یافت و پس از آن به جبهه و حوزه مقاومت سرایت پیدا کرد و همچنان در لایههای اجتماعی مختلف جامعه ایثار و شهادت در قالب مادرانگی، پدرانگی، همسرانگی و... خودش را نشان میدهد. همچنان در این باره همه حرفها گفته نشده است. برای نمونه، ما هنوز از همسران جانبازان، رزمندگان و... هیچ نگفتهایم. گاهی هم بیتوجهی به کیفیت در مقابل کمیتِ تولیدات به مشکل تبدیل میشود. گاه فزونی تمرکز بر مناسبتها، از کیفیت مطلوب که درک درستی برای مخاطب ایجاد میکند و دیدگاهی انسانساز و مکتبی حتی برای نسل نوجوان است، میکاهد و شاکله کار را به کمیتگرایی تنزل میدهد.
🔸از سوی دیگر نمادها و یادمانهایی که تلاش میکنند در حوزه ایثار جریانساز باشند مانند گرایش عمومی، توسلات، مکاشفات و رجوع هفتگی مردم به گلزارهای شهدا با حضور در مناطق عمومی جنگی در سفرهای راهیان نور و... شایسته پرداخت هنرمندانه در تولیدات رسانه ملی است. تلاش ما در حوزه ایثار، کشف و احیای روایتها و گونههای مغفول مانده و نزدیک کردن آنها به آنتن در منظر مخاطب است.
🔸یکی دیگر از حسرتهای دائم این حوزه، محرومیت ما از روایتهای نورانی نخبگان جامعه بزرگ ایثار است؛ کمتوفیقی تولیدات ما از مادرانگیهای مادران شهدای مفقودالاثر یا قهرمانانگی و سکونشینیهای مکرر جانبازان پراراده و گوناگونی رزمندگانی است که روایتهای بکر و سبک زندگی آنان و روش غلبه بر مشکلاتشان، نیاز امروز دختران و پسران در بهرهگیری از داستان تاریخ تطور اراده ملت ایران در برابر شداید و مشکلات است.
🔹کارگروه با چه نهادها با دستگاههایی که با ایثار و مقاومت مرتبطاند، برای همافزایی بیشتر و تولیدات کیفیتر همکاری دارد؟
🔸آغاز این همافزایی از سال ۱۴۰۱ در برخی حوزهها نظیر پژوهشهای مبتنی بر تاریخ شفاهی، مثبت و موفق بوده است؛ اما روشهای همکاری بین سازمانی نیازمند شفافیت و صداقت میدانی هم هست؛ یعنی همافزاییها باید فراتر از گفتمان مرسوم تفاهمنامه پیش برود و به حقایق میدانی نزدیک شود. نباید اینگونه باشد که صرف انتقال این حس نگرانی بابت از دست دادن روایت ایثارگران با فقدان آنان، نهادها را پای کار بیاورد تا سرعت هماهنگیها صورت عملیاتی به خود بگیرد.
🔹تعامل کارگروهها با شبکهها امروز به چه شکل است. آیا همکاری لازم صورت میگیرد؟
🔸رابطه تعریف شده ما با شبکهها از طریق مرکز طرح، برنامه و بودجه است؛ هرچند نهادهای تولیدی تازهتأسیس نیز مانند مرکز سیمرغ، تاک و... نقش واسطه را ایفا میکنند. در فضایی که تلویزیونها در تمام دنیا سرعت و رقابت را با شیوه نوینی تجربه میکنند باید روی وجوه ممیزه و نقاطی که همچنان بیهمتاست مانند مناسبتها تمرکز کرد؛ بنابراین، تولیدات خاص و هدفمند تلویزیون میتواند هوشمندانه در رویدادها و مناسبتها منجر به جذب و تثبیت مخاطب شود. طبعاً مراکز نوپدید، فرصت هنرمندانه رسانه ملی برای هوشمندسازی، چابکسازی و افزایش بهرهوری است.
📝هفتهنامه صداوسیما، شماره ۱۴۸۱، سال ۱۴۰۴
#دفاع_مقدس_ایثار_و_مقاومت