
🔹 عوامل مجموعه تلویزیونی «آسباد» از ظرفیتهای فرهنگی و اقلیمی سیستانوبلوچستان گفتند
🔹 گفتوگو با حسین غفرانی، تهیهکننده، محمدرضا معینی، کارگردان، فرهاد نقدعلی، نویسنده و سیامک صفری، بازیگر سریال «آسباد»
🔸 مجموعه نمایشی «آسباد» از دل سیستانوبلوچستان، قصهای درباره آب، آبادانی، زندگی مردم و رازی پنهان در یک آسباد قدیمی را روایت میکند، اما اهمیت این مجموعه تنها به قصه آن محدود نمیشود؛ بخش مهمی از هویت «آسباد» در جغرافیا و آدمهای همان منطقه شکل گرفته است.
🔸 استفاده گسترده از بازیگران و عوامل بومی، فیلمبرداری در روستاها و شهرهای مختلف استان و تلاش برای نمایش سیستان فراتر از تصویر همیشگی فقر و محرومیت، از ویژگیهای این تجربه تلویزیونی است. «آسباد» در کنار روایت یک قصه فانتزی، کوشیده بخشی از ظرفیتهای فرهنگی، انسانی و طبیعی سیستان را نیز به قاب تلویزیون بیاورد.
🔹 تکیه بر توان هنرمندان بومی در «آسباد»
🔸 حسین غفرانی، تهیهکننده سریال «آسباد»، با اشاره به ظرفیتهای بومی سیستانوبلوچستان در تولید این مجموعه گفت: بخش درخور توجهی از عوامل و بازیگران سریال از نیروهای بومی استان انتخاب شدهاند و تلاش شده است تا حد امکان از ظرفیتهای محلی در بخشهای مختلف تولید استفاده شود.
🔸 وی درباره روند شکلگیری طرح توضیح داد: این سریال در ابتدای تولید تهیهکننده دیگری داشت و یکی دو ماه بعد بنده به طرح اضافه شدم. آشناییای که پیشازاین با منطقه داشتم و شناختی که از ظرفیتهای آنجا پیدا کرده بودم، زمینهای شد تا برای ادامه کار به طرح اضافه شوم.
🔸 تهیهکننده «آسباد» با بیان اینکه تولید این مجموعه در شرایط خاصی انجام شد، اظهار کرد: ما کاملاً متعهد به فیلمنامهای بودیم که در اختیارمان قرار گرفته بود و در محتوای فیلمنامه تغییر اساسی ایجاد نشد. البته سریال در دو مقطع جنگی تولید شد؛ آغاز فیلمبرداری با جنگ ۱۲روزه همزمان شد و روزهای پایانی تولید نیز در هنگام جنگ ۴۰روزه و ایام جنگ رمضان سپری شد.
🔸 وی ادامه داد: به دلیل اوضاع کشور، در برخی موارد ناچار به تغییرات جزئی در تولید شدیم. برای مثال، بعضی لوکیشنها که قرار بود در آنها فیلمبرداری کنیم، به دلیل فضای جنگی امکان استفاده نداشتند، اما این تغییرات بیشتر جنبه تولیدی داشت و به محتوای سریال یا متن فیلمنامه مربوط نمیشد.
🔸 غفرانی با اشاره به استفاده گسترده از نیروهای بومی در «آسباد» گفت: در حوزه بازیگری، تقریباً تمام شخصیتهای اصلی، بهجز برخی نقشها، از میان بازیگران سیستان و بلوچستان انتخاب شدند. بیش از ۷۰ درصد بازیگران نقشهای فرعی نیز از نیروهای بومی استان هستند.
🔸 به گفته این تهیهکننده، استفاده از ظرفیتهای بومی تنها به بازیگران محدود نبوده و در بخشهای فنی نیز تا حد امکان از نیروهای حرفهای استان استفاده شده است. غفرانی یکی از آثار مهم تولید سریال در شهرستانها را تأثیر آن بر اقتصاد محلی دانست و گفت: تولید سریال در استانها، بهویژه در شهرهای کوچک و روستاها، میتواند به اقتصاد همان منطقه کمک کند. ما در شهرستانها و روستاهای مختلف سیستان و بلوچستان فیلمبرداری داشتیم و حضور عوامل تولید در این مناطق، علاوه بر ایجاد یک فضای مثبت برای مردم، اشتغالهایی را نیز به وجود آورد یا باعث رونق برخی مشاغل شد.
🔸 وی ادامه داد: برای مثال، خیاطهایی که با طرح همکاری کردند از همان منطقه بودند و نیازی نبود برای انجام این کارها نیرو از تهران اعزام کنیم. همچنین در بخش تهیه غذا از آشپزخانهها و تولیدکنندگان محلی استفاده شد. این موارد شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسند، اما وقتی کاری با این حجم در یک منطقه تولید میشود، مجموعهای از مشاغل و فعالیتهای اقتصادی را درگیر میکند.
🔸 غفرانی تأکید کرد: هرچند تولید در شهرستانها ممکن است ازنظر هزینه با افزایشهایی همراه باشد، اما تأثیری که بر اقتصاد منطقه میگذارد، یک ظرفیت مهم است و باید در تولیدات تلویزیونی موردتوجه قرار گیرد.
🔸 تهیهکننده «آسباد» درباره تصویری که این سریال از سیستان و بلوچستان ارائه میکند نیز گفت: متأسفانه به دلیل فضای رسانهای و اخبار مختلف، معمولاً تصویر کاملی از ظرفیتهای این منطقه به مخاطب منتقل نشده است. در این سریال تلاش کردیم این نگاه را تا حدی تغییر دهیم و سیستان و بلوچستان را از زاویهای متفاوت به مخاطب نشان دهیم.
🔸 غفرانی با اشاره به اینکه محرومیتهای موجود در استان را نمیتوان انکار کرد، افزود: اگر محرومیتی هم در سریال دیده میشود، تلاش کردیم آن را با یک نگاه زیبا و مثبت به تصویر بکشیم. برای مثال، روستای گوری که بخشهایی از سریال در آن فیلمبرداری شده، سرشار از درختان گز است؛ درختی که میتواند نمادی از استقامت و مقاومت باشد و درعینحال تصویر زیبایی از منطقه ارائه دهد.
🔸 وی تصریح کرد: شخصیتهای سریال نیز عمدتاً شخصیتهایی هستند که مخاطب میتواند با آنها ارتباط برقرار کند. تلاش ما این بود که در کنار واقعیتهای منطقه، حال خوب، انرژی مثبت و ظرفیتهای انسانی آن را نیز به مخاطب نشان دهیم.
🔸 غفرانی درباره بازخورد مخاطبان نسبت به سریال «آسباد» نیز گفت: طبیعتاً نقدهایی به کار وارد شده و بخشی از این نقدها نیز درست است و به ضعفهایی برمیگردد که در جریان تولید نتوانستیم آنها را برطرف کنیم، اما درمجموع برآیند بازخوردهایی که دریافت کردهام، مثبت بوده است.
🔸 وی ادامه داد: من بهخصوص برایم مهم بود که نظر مردم خود استان را بدانم، چون بهعنوان فردی که از خارج استان برای تولید این مجموعه به آنجا رفتم، بازخورد مردم منطقه برایم اهمیت زیادی داشت. در شهرهای مختلفی که حضور داشتم، بهصورت مستقیم با مردم صحبت کردم و درمجموع سطح رضایت از سریال خوب بود.
🔹 تجلی زیباییهای استان در قاب دوربین
🔸 محمدرضا معینی، کارگردان سریال «آسباد»، درباره جذابیتهای این اثر گفت: فضای بومی و ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی سیستان و بلوچستان از مهمترین عواملی بود که او را برای ساخت این سریال ترغیب کرد. او پیشازاین نیز در این منطقه فعالیت کرده و با برخی آثار تاریخی و جغرافیای آن آشنایی داشته است.
🔸 وی با اشاره به شناخت قبلی خود از منطقه اظهار کرد: من حدود ۱۵، ۲۰ سال پیش در این منطقه کار کرده بودم و با اماکن و آثار باستانی آن آشنایی داشتم. کوه خواجه را هم خیلی دوست دارم و سالها پیش درباره آن یک مستند داستانی ساختم. به همین دلیل این ظرفیت برای من اهمیت زیادی داشت.
🔸 وی با تأکید بر اینکه تلاش کرده جغرافیای سیستان صرفاً پسزمینه داستان نباشد، بلکه در خدمت قصه قرار بگیرد، گفت: برای من مهم بود که فضای پیرامونی قصه بهنوعی در خدمت داستان باشد. خوشبختانه این ظرفیت در فیلمنامه وجود داشت و من هم سعی کردم آن را پررنگتر کنم. فکر میکنم کوه خواجه و منطقه سیستان یکی از عناصر اصلی کار ما باشد.
🔸 کارگردان «آسباد» درباره نمایش طبیعت و زندگی مردم منطقه نیز گفت: سیستان در دورههای مختلف، دورههای خشکسالی و ترسالی داشته است. اگر امروز منطقه را ببینیم، ممکن است تصور کنیم سیستان همیشه همین شرایط خشکسالی را داشته، درحالیکه چنین نبوده است. تلاش کردم سیستانی را نشان بدهم که با وجود خشکسالی، زیباییهای خودش را دارد و بخشی از قابها به سیستان دوره ترسالی و آینده آن نزدیک باشد.
🔸 معینی درباره انتخاب بازیگران توضیح داد: بعضی شخصیتها در قصه سیستانی هستند و برای نقشهایی که نیاز به لهجه محلی داشتند، تا جایی که امکان داشت از بازیگران بومی استفاده کردیم. سیستان سابقه قدیمی و خوبی در تئاتر دارد و بازیگران توانمندی در منطقه حضور دارند.
🔸 وی در ادامه به بازی سیامک صفری و چالش ایفای دو نقش اشاره کرد و گفت: سیامک صفری دو نقش را بهخوبی بازی کرد. علاوه بر این، چند بازیگر دیگر هم در سریال نقش وی و پدرش را بازی میکنند که ازنظر اجرایی کار را دشوارتر میکرد، اما به جذابیت آن اضافه شد.
🔸 کارگردان سریال «آسباد» درباره حضور ارواح و شخصیتهای مرتبط با گذشته در داستان نیز گفت: سیستان به نظرم سرزمین افسانههاست. وقتی آنجا هستید، احساس میکنید رستم و اسفندیار همسایه شما هستند؛ چون این شخصیتها هنوز در گفتوگوهای مردم حضور دارند. در قصه ما هم ارواحی حضور دارند که درواقع نیاکان شخصیتهای امروز هستند و به پیشبرد داستان کمک میکنند.
🔸 معینی همچنین یکی از چالشهای اصلی تولید را دوری از تهران دانست و گفت: زاهدان و زابل از مرکز فاصله زیادی دارند و برای عوامل، روزهای طولانی دور از خانواده آسان نبود. آبوهوا هم گاهی با ما همراه نبود و چند بار طوفان ما را غافلگیر کرد. بااینحال، من همیشه معتقدم سختیهای تولید میآیند و میروند و چیزی که درنهایت باقی میماند، خود کار است.
🔹 قصهای که سیستان را از قاب محرومیت بیرون میآورد
🔸 فرهاد نقدعلی، نویسنده سریال «آسباد» با اشاره به ایده اولیه این مجموعه گفت: ایده اولیه متعلق به مهدی هاشمی بود. بعد از مطرح شدن ایده، تحقیق درباره فضای سیستان و بلوچستان را آغاز کردم و با توجه به آسبادهای منطقه، قصه را در بستر زندگی مردم و مشکلات و تواناییهای آنها شکل دادم.
🔸 وی با بیان اینکه برای نگارش این سریال تحقیقات گستردهای انجام شده است، اظهار کرد: من بومی منطقه نیستم و به همین دلیل تحقیق زیادی انجام دادیم. با کارشناسان و نیروهای بومی که در طرح حضور داشتند تعامل داشتیم و تلاش کردم با تاریخ، آثار باستانی، اسطورهها و قصههای مردم منطقه آشنا شوم. هدفم این بود که شخصیتها نیز تا حد امکان از جنس همان مردم باشند.
🔸 نویسنده «آسباد» با تأکید بر اینکه یکی از اهداف سریال، ارائه تصویری فراتر از کلیشههای رایج درباره سیستان و بلوچستان بوده است، گفت: این منطقه با محرومیتهایی مواجه است، اما سیستان فقط فقر و محرومیت نیست. این استان، منطقه توانمند و خاصی است و گذشته تاریخی بسیار ارزشمندی دارد. شهر سوخته در همین منطقه قرار دارد و ما تلاش کردیم بخشی از این ظرفیتها را وارد قصه کنیم.
🔸 وی با اشاره به آسبادها افزود: یکی از نکات جالبی که در تحقیقات متوجهش شدم این بود که اجداد مردم منطقه توانسته بودند از سختیهای طبیعی به نفع خودشان استفاده کنند. من به زابل رفتم و شدت باد و خاک را از نزدیک دیدم؛ شرایط واقعاً دشوار است، اما همین بادهای شدید در گذشته برای تولید انرژی مورداستفاده قرار میگرفت و آسبادها ساخته شدند. تلاش کردیم این وجه از منطقه را نیز در سریال نشان دهیم.
🔸 نقدعلی درباره مسئله آب و خشکسالی در داستان گفت: بحران آب یکی از مشکلات جدی منطقه است و نمیتوان انتظار داشت یک سریال آن را حل کند. وظیفه ما طرح مسئله است. در قصه به مشکلات کشاورزی و شیوههای سنتی پرداختهایم و در ادامه نیز بیشتر به موضوع استفاده از روشهای جدید و مدرن برای مواجهه با این بحران خواهیم پرداخت.
🔸 وی همچنین درباره مشکلات تولید و نگارش این مجموعه گفت: یکی از مشکلاتی که وجود داشت، تعدد نظرها در مراحل مختلف کار بود. به نظرم وقتی یک گروه برای چنین طرحی تحقیق کرده و چارچوبهای تلویزیون را هم میشناسد، بهتر است اعتماد بیشتری به عوامل تخصصی شود.
🔸 نویسنده «آسباد» درباره بازخورد مخاطبان نیز اظهار کرد: این سریال به دلیل نداشتن فضای شهری و چهرههای ابرستاره، ممکن است برای ارتباط گرفتن مخاطب به کمی زمان نیاز داشته باشد. بااینحال، بازخوردهایی که من دریافت کردهام، مثبت بوده است. تلاش کردیم شخصیتهایی شیرین و دوستداشتنی داشته باشیم و به نظرم بازی بازیگران، بهویژه بازیگران بومی، خوب بوده و کارگردانی محمدرضا معینی نیز به شکلگیری این فضا کمک کرده است.
🔹 روایتی متفاوت از مردمی که رؤیای آبادانی دارند
🔸 سیامک صفری، بازیگر سریال «آسباد»، حضور در سیستان و بلوچستان و کار در این منطقه را تجربهای متفاوت و منحصربهفرد توصیف کرد و گفت: آشنایی نزدیک با مردم، فرهنگ و فضای اجتماعی استان، نگاه او را نسبت به این منطقه تغییر داده است.
🔸 وی ادامه داد: بازی در این سریال برای من تجربهای منحصربهفرد بود. آن منطقه به دلیل آبوهوا، مناظر، شکل جغرافیایی، آدابورسوم و مردمش، ویژگیهای خاص خودش را دارد. آنچه برای من جذاب بود، مردم منطقه بودند؛ مردمی بسیار خونگرم و مهماننواز که به نظرم از نمونههایی کمیاب در دنیای امروز هستند و بسیار محترم و دوستداشتنیاند.
🔸 وی افزود: پیش از رفتن به منطقه، همین ذهنیت را داشتم و وقتی به من پیشنهاد شد که قرار است در آنجا کار کنیم، استقبال کردم و با علاقه پذیرفتم. البته کار کردن در آن منطقه ازنظر شرایط تولید آسان نبود، اما امروز بسیار خوشحالم که در این طرح حضور پیدا کردهام.
🔸 این بازیگر درباره تأثیر فرهنگ بومی بر بازی او در «آسباد» نیز توضیح داد: یکی از دغدغههای من این بود که ببینم مردم منطقه چگونه رفتار میکنند، زبان و لحنشان چگونه است و چه ویژگیهایی دارند. خوشبختانه در این مجموعه تعدادی از بازیگران از همان منطقه حضور داشتند و کمک زیادی به من کردند.
🔸 صفری ادامه داد: آنها از همان روزهای اول متوجه کنجکاوی من نسبت به فرهنگ و رفتار مردم منطقه شدند و کمکم کردند، مثلاً درباره بعضی واژهها و نحوه بیان آنها توضیح میدادند تا وقتی جملهای را میگویم، بتوانم دستکم در بعضی کلمات به لحن و شیوه صحبت کردن مردم منطقه نزدیک شوم. رفتار مردم را هم با دقت نگاه میکردم و سعی داشتم آن را بشناسم و درک کنم.
🔸 صفری با اشاره به تصویری که معمولاً از سیستان و بلوچستان در برخی آثار نمایشی ارائه شده است، گفت: یکی از مشکلاتی که با آن مواجه بودم و حتی درباره آن با کارگردان و دیگر عوامل صحبت کردم، این بود که متأسفانه در بسیاری از آثار، این منطقه با موضوعاتی مانند مواد مخدر گره خورده است و معمولاً داستانها از همین زاویه روایت شدهاند.
🔸 وی ادامه داد: اما «آسباد» به سراغ چیز دیگری رفته است؛ مردمی را نشان میدهد که چشماندازشان آبادانی، رفاه و آینده بهتر منطقه است. به همین دلیل فکر میکنم این مجموعه ازاینجهت که تلاش کرده آن نگاه نادرست و کلیشهای را اصلاح کند، حرکت مثبتی انجام داده است.
🔸 این بازیگر تأکید کرد: وقتی مخاطب با مردمی مواجه میشود که دغدغه آبادانی و پیشرفت محل زندگی خود را دارند، طبیعتاً تصویر متفاوتی از آن منطقه شکل میگیرد و این میتواند در تغییر نگاه عمومی نسبت به سیستان و بلوچستان مؤثر باشد.
🔸 صفری درباره ایفای دو نقش متفاوت در این سریال نیز گفت: من در این مجموعه دو نقش را بازی کردم؛ یکی نقش اصلی و دیگری نقش پدر او. همین موضوع بخشی از سختیهای کار بود، چون برای هر دو نقش باید گریم و لباس متفاوتی داشته باشم و ازنظر ظاهری و رفتاری آنها را از یکدیگر جدا کنم.
🔸 وی افزود: ارتباط برقرار کردن با هر دو شخصیت برای من مشکلات خاص خودش را داشت. بازیگر ابزارهایی برای شناخت و ساختن شخصیت دارد و باید از آنها استفاده کند تا بتواند به جهان هر نقش نزدیک شود. این بخش از کار برای من تجربه درخور توجهی بود.
🔸 بازیگر «آسباد» درباره حضورش در یک مجموعه با محوریت سیستان و بلوچستان نیز گفت: تصور عمومی این است که وقتی یک سریال در یک استان تولید میشود، شاید مخاطب کمتری نسبت به تولیدات دیگر داشته باشد، اما خوشبختانه بازخوردهایی که من دریافت کردم، نشان داد این تصور لزوماً درست نیست. مردم نسبت به این سریال واکنش خوبی داشتهاند و همین موضوع برای من خوشحالکننده است.
🔸 صفری در پایان اضافه کرد: به نظرم یکی از جنبههای مهم «آسباد» این است که مخاطب را با بخشی از مردم و فرهنگ سیستان و بلوچستان آشنا میکند که شاید پیشازاین کمتر در قاب تلویزیون دیده شده باشد.
📝هفتهنامه صداوسیما، شماره ۱۵۴۷، سال ۱۴۰۵
#سریالسازی
#عدالت_رسانهای