🔹 گفت‌وگو با امید نعیمی خرد، تهیه‌کننده برنامه «زنگ امید» و ایمان ابزی یکی از کارگردانان این برنامه
🔹 گفتن از دانش‌آموزانی که تسلیم محدودیت‌ها نمی‌شوند
🔸 امید نعیمی خرد، تهیه‌کننده برنامه «زنگ امید»، درباره تفاوت‌های فصل دوم این برنامه با فصل نخست گفت: در فصل دوم با تجربه‌ای که از فصل اول به دست آورده بودیم، در انتخاب سوژه‌ها دقیق‌تر شدیم و تلاش کردیم سراغ قصه‌هایی برویم که برای مخاطب جذاب‌تر و ملموس‌تر باشند. به‌خصوص به اهداف و انگیزه‌های دانش آموزان توجه داشتیم و افرادی را انتخاب کردیم که درصدد حل یک مسئله بودند؛ مسئله‌ای که گاهی به خودشان و خانواده‌شان مربوط می‌شد و گاهی ابعاد گسترده‌تری داشت و می‌توانست به حل مشکلی در سطح جامعه یا کشور کمک کند.
🔸 وی ادامه داد: در فصل جدید تلاش کردیم در شیوه روایت نیز تمرکز بیشتری روی قصه و داستان اصلی داشته باشیم تا جذابیت بیشتری برای مخاطب ایجاد شود. جذب مخاطب نوجوان کار ساده‌ای نیست؛ هم باور کردن بعضی از این اتفاقات برای آن‌ها دشوار است و هم روایت باید کشش کافی داشته باشد تا آن‌ها را پای تماشای مستند بنشاند. به همین دلیل تلاش کردیم قصه‌پردازی را جدی‌تر دنبال کنیم.
🔸 نعیمی خرد با اشاره به چالش‌های تولید اظهار کرد: این تلاش‌ها همیشه بدون مشکل نبود. در برخی موارد با محدودیت‌هایی از سوی خانواده‌ها مواجه شدیم، به‌خصوص درباره شیوه روایت یا بازسازی برخی بخش‌ها. خانواده‌ها گاهی نسبت به بیان بعضی مسائل حساسیت داشتند یا ترجیح می‌دادند برخی ضعف‌ها و نقص‌ها مطرح نشود. در بعضی موارد نیز ملاحظات و اعمال‌نظرهای سلیقه‌ای وجود داشت.
🔸 تهیه‌کننده «زنگ امید» افزود: میزان همراهی خانواده‌ها متفاوت بود. برخی کاملاً پای‌کار بودند و همین همکاری باعث می‌شد خروجی بهتری داشته باشیم، اما در برخی موارد تعامل کافی شکل نمی‌گرفت و حتی بعضی سوژه‌ها به مرحله تولید نمی‌رسیدند.
🔸 وی یکی دیگر از اهداف فصل دوم را گسترش جغرافیایی برنامه عنوان کرد و گفت: تلاش کردیم به شهرهای جدیدتر برویم و دانش‌آموزان استان‌های مختلف را نیز در برنامه پوشش دهیم. برای پیدا کردن سوژه‌ها علاوه بر جشنواره‌های علمی با معلمان مدارس و فعالان حوزه تعلیم و تربیت در شهرهای مختلف ارتباط گرفتیم و از آن‌ها خواستیم دانش آموزان و قصه‌های شاخص شهر خود را معرفی کنند.
🔸 نعیمی خرد ادامه داد: بعد از معرفی سوژه‌ها، گفت‌وگوهای اولیه انجام می‌دادیم تا مشخص شود کدام‌یک ظرفیت و جذابیت لازم برای ساخت مستند را دارد. به این ترتیب بخش قابل‌توجهی از سوژه‌های فصل دوم را به شکل مردمی و از طریق ارتباط با معلمان و فعالان آموزشی پیدا کردیم. وی درباره جشنواره‌های علمی نیز گفت: در جشنواره اکسیر سال گذشته که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، فرصت پیدا کردم با دانش‌آموزان برگزیده کشور که در غرفه‌های مختلف حضور داشتند، مستقیم صحبت کنم. از میان آن‌ها نیز چند نفر به سوژه‌های فصل دوم «زنگ امید» تبدیل شدند.
🔸 تهیه‌کننده برنامه درباره حضور دانش‌آموزانی با امکانات محدود گفت: ما از ابتدا تصمیمی نگرفته بودیم فقط سراغ دانش‌آموزانی برویم که امکانات کمی دارند. در میان سوژه‌ها هم افرادی با امکانات مناسب داشتیم و هم دانش‌آموزانی که با محدودیت‌های جدی کار کرده بودند. با این حال، بخش قابل‌توجهی از این بچه‌ها با امکانات محدود به موفقیت رسیده بودند و در بسیاری از موارد همین محدودیت‌ها باعث شده بود خلاقیت بیشتری به خرج دهند و به ایده‌های تازه برسند.
🔸 نعیمی خرد درباره تأثیر بازخوردهای فصل نخست بر تولید فصل دوم اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین بازخوردها را از اهالی رسانه، فرهنگ و هنر گرفتیم. فصل اول با تعداد قسمت‌های محدود و بدون تبلیغات گسترده تولید شد اما موردتوجه قرار گرفت و این بازخوردها نشان داد که موضوع نوجوانان و تجربه‌های موفق آن‌ها ظرفیت زیادی برای روایت دارد. همین موضوع انگیزه گروه سازنده را برای ادامه مسیر بیشتر کرد.
🔸 وی افزود: بخش دیگری از بازخوردها مربوط به دانش آموزان و خانواده‌های آن‌ها بود. برخی خانواده‌ها در ابتدا درباره اختصاص چند روز از وقت خود و فرزندشان برای تولید مستند تردید داشتند، اما بعد از تولید، حتی پیش از پخش برنامه با ما تماس می‌گرفتند و می‌گفتند همین‌که صداوسیما سراغ فرزندشان رفته و فعالیت او را جدی گرفته برای او انگیزه ایجاد کرده است.
🔸 نعیمی خرد در پایان تأکید کرد: تجربه تولید این مجموعه باعث شد توجه من به موضوع نوجوانان و تولید آثار برای این گروه سنی بیشتر شود. این حوزه ظرفیت زیادی برای ادامه دارد و امیدوارم چه در قالب «زنگ امید» و چه در قالب برنامه‌های دیگر تلویزیونی مسیر توجه به تجربه‌ها، ایده‌ها و توانایی‌های نوجوانان ادامه پیدا کند.
🔹 «زنگ امید»؛ الگوی تجربه کردن و جسارت ورزیدن
🔸 ایمان ابزی یکی از کارگردانان برنامه «زنگ امید» با اشاره به رویکرد متفاوت این مجموعه گفت: «زنگ امید» از ابتدا تلاش داشت آموزش را از قالب‌های معمول فاصله دهد و به زندگی واقعی دانش آموزان نزدیک کند؛ فضایی که در آن نوجوانان بتوانند مسیرهای تازه‌ای را تجربه کنند و صرفاً در چارچوب‌های مرسوم آموزشی باقی نمانند. به گفته او پیدا کردن همین دانش‌آموزان و روایت تجربه‌های متفاوت آن‌ها، بخش مهمی از شکل‌گیری برنامه بوده است.
🔸 وی با اشاره به دشواری فرایند سوژه یابی افزود: بخش قابل‌توجهی از زمان تولید صرف حضور در مدارس، گفت‌وگو با دانش‌آموزان، شنیدن قصه‌های آن‌ها و بررسی ظرفیت این قصه‌ها برای روایت مستند شد. گروه سازنده باید از میان روایت‌های مختلف، داستان‌هایی را پیدا می‌کرد که علاوه بر واقعی بودن، کشش لازم برای همراه کردن مخاطب را نیز داشته باشند. این جست‌وجو در نهایت به الگویی رسید که فقط برای دانش آموزان نیست و می‌تواند برای معلمان و مجموعه نظام آموزشی نیز قابل‌استفاده باشد.
🔸 این کارگردان تأکید کرد: مخاطب «زنگ امید» تنها دانش آموزان نیستند، بلکه جامعه آموزشی کشور نیز می‌تواند از تجربه‌هایی که در این برنامه روایت می‌شود. استفاده کند. قصه نوجوانانی که تلاش کرده‌اند از مسیرهای معمول فاصله بگیرند، می‌تواند نگاهی تازه به مفهوم آموزش و تربیت ارائه دهد.
🔸 ایزی واقعی بودن قصه‌ها را یکی از ویژگی‌های مهم «زنگ امید» دانست و گفت: بسیاری از سوژه‌های برنامه داستان‌هایی دارند که شاید در نگاه اول برای مخاطب باورکردنی نباشد؛ از دانش‌آموزانی که در همدان روی ساخت کلاه کاسکت هوشمند کارکرده‌اند تا نوجوانانی در قائم‌شهر، زنجان، مشهد و کاشان که هرکدام ایده و تجربه متفاوتی داشته‌اند. با این حال این اتفاقات واقعی هستند و گروه سازنده برای جذاب‌تر شدن روایت، چیزی به آن‌ها اضافه نکرده یا دست به بزرگ‌نمایی نزده است.
🔸 وی درباره تجربه تولید فصل اول نیز اظهار کرد: بعد از ساخت چند قسمت، اعضای گروه از تهیه‌کننده تا کارگردان‌ها به شناخت و تجربه بیشتری در تعامل با سوژه‌ها رسیدند و به‌تدریج یاد گرفتند چگونه با نوجوانان ارتباط برقرار کنند و قصه زندگی آن‌ها را روایت کنند. همین تجربه باعث شد برنامه به‌مرور هم از نظر فرم و هم از نظر محتوا پخته‌تر شود.
🔸 این کارگردان ادامه داد: تلاش کردیم همه قسمت‌ها از یک الگوی ثابت پیروی نکنند. در برخی قسمت‌ها علم و فناوری محور روایت قرار گرفت، در برخی دیگر ارتباط میان نسل‌ها و رابطه دانش آموزان با پدربزرگ‌ها و خانواده‌ها موردتوجه بود و در بخش‌هایی نیز دوستی و روابط میان نوجوانان در مرکز داستان قرار گرفت. هدف این بود که هر قسمت هویت و حال و هوای مستقل خود را داشته باشد.
🔸 ایزی با تأکید بر اینکه ویژگی اصلی دانش آموزان برنامه را نباید صرفاً نخبه بودن دانست، گفت: نقطه تمایز این نوجوانان بیشتر از آنکه نخبه بودن باشد، انگیزه، تلاش و جسارت آن‌هاست. بسیاری از آن‌ها وارد فرایند تولید و خلق‌شده‌اند و در این مسیر بارها شکست خورده‌اند، اما از ادامه دادن نترسیده‌اند.
🔸 این کارگردان هدف مهم دیگر «زنگ امید» را الگوسازی برای دانش‌آموزان، خانواده‌ها و کادر آموزشی عنوان کرد و گفت: دانش‌آموز باید در دوران تحصیل فرصت تجربه کردن داشته باشد؛ حتی اگر این تجربه به شکست منجر شود. نوجوانی که تلاش می‌کند، به بن‌بست می‌رسد و دوباره مسیر خود را پیدا می‌کند، در آینده نیز در مواجهه با مسائل زندگی نگاه حل مسئله خواهد داشت.
🔸 ایزی تأکید کرد که بسیاری از دانش آموزان حاضر در این برنامه شرایط خانوادگی یا اجتماعی ویژه‌ای ندارند و تفاوت اصلی آن‌ها در این است که تصمیم گرفته‌اند جور دیگری تجربه کنند و از شکست نترسند. اگر نوجوان در دوران تحصیل فرصت تجربه و آزمون نداشته باشد، بخش مهمی از فرصت شکل‌گیری شخصیت و جسارت او از دست می‌رود.
🔸 وی در پایان گفت: دانش‌آموز باید در کنار درس خواندن فرصت زندگی کردن، تجربه کردن، شکست خوردن و دوباره پیدا کردن مسیر خود را داشته باشد. «زنگ امید» نیز تلاش می‌کند تصویری از نوجوانانی ارائه دهد که از تجربه کردن نمی‌ترسند و با تکیه بر همین تجربه‌ها برای مواجهه با مسائل آینده آماده‌تر می‌شوند.
📝هفته‌نامه صداوسیما، شماره ۱۵۴۵، سال ۱۴۰۵
#مدرسه
#روایت_پیشرفت
