
🔹 گفتوگو با محمدجواد میری، نویسنده سریال طنز «با عرض معذرت» و محمدرضا حاجیغلامی، کارگردان این سریال
🔹 طنز ریشه در تضادها و تلخیهای پنهان واقعیت دارد
🔸 نویسنده مجموعه طنز «با عرض معذرت»، درباره فرایند انتخاب ایدهها و سوژههای فصل دوم گفت: فرایند تعریف موقعیتها، رسیدن به سوژهها و ایدههای مختلف، نتیجه کار مستمر و همفکری متراکم یک گروه نویسندگی بود.
🔸 محمدجواد میری ادامه داد: از مرحله پژوهش و سوژهیابی گرفته تا ایدهپردازی، نگارش و ویرایش متن، اعضای تیم با یکدیگر همکاری داشتند و بسیاری از متنهایی که به نتیجه رسید، حاصل کار جمعی و مشارکت همه اعضای گروه بود.
🔸 وی افزود: غیر از اتاق نویسندگان، تهیهکننده، طراح، کارگردان و سایر عوامل اصلی تولید هم در فرایند رفتوبرگشت ایدهها حضور داشتند و کمکهای بسیار خوبی برای به قوام رسیدن ایدهها و سوژهها ارائه کردند؛ بنابراین شکلگیری موقعیتها حاصل یک فرایند جمعی بود که در مراحل مختلف روی آن کار میشد تا ایدهها به موقعیتهای نهایی برسند.
🔸 میری ادامه داد: برای این کار نیاز بود موقعیتهایی خلق شود که بتوان در آنها درباره مسائل عمومی و اجتماعی صحبت کرد؛ بنابراین برخی از موقعیتها، موقعیتهایی بودند که کموبیش پیشازاین نیز در کارهای طنز آیتمی و غیرآیتمی به آنها پرداخته شده بود؛ مثل موقعیت مدرسه یا موقعیت مکانی شب.
🔸 نویسنده مجموعه «با عرض معذرت» افزود: برای فصل دوم طبیعتاً نیاز بود موقعیتهای ابتکاری و جدید هم ایجاد شود. برای مثال، موقعیت انجمن معتادان یا تیمارستان با دید بررسی و نقد آسیبهای اجتماعی طراحی شد؛ آسیبهایی که گاهی تا سرحد اعتیاد یا جنون فرد را درگیر خودشان میکنند یا به یک معضل جدی تبدیل میشوند.
🔸 وی ادامه داد: موقعیت بازجویی و همچنین موقعیت اتاق بیضی کاخ سفید نیز براساس فضای سیاسی و رسانهای روز طراحی شدند. درمجموع تلاش شد از جنبههای مختلف، درباره مسائل فردی، اجتماعی و سیاسی ایدهپردازی شود و این ایدهها به شکلهای مختلف به موقعیتهای نهایی برسند و ذیل آنها ایدهپردازی صورت بگیرد.
🔸 میری درباره تبدیل یک موضوع اجتماعی جدی به موقعیت طنز نیز اظهار کرد: در اغلب موضوعات جدی، اتفاقاً زمینههای ایجاد طنز را میتوان پیدا کرد. بسیاری از موضوعات جدی یا حتی تأسفبار و موضوعاتی که مایه ناراحتی ما هستند، در درون خودشان ریشه در تضادها و تناقضهایی دارند که طنز میتواند روی آنها دست بگذارد. گاهی مشکلات یا مسائل جدی را میشود با یک بزرگنمایی هنرمندانه و یک اغراق ظریف به جایی رساند که موقعیت را کمیک کند و نسبت به یک موضوع جدی خنده ایجاد شود.
🔸 میری در ادامه درباره تفاوت زبان هجو و نقد در طنز سیاسی گفت: وقتی با دشمن بیرونی مواجه هستیم، اتفاقاً نیاز به هجو داریم. زمانی که میخواهیم دشمن را رسوا کنیم، هیمنه او را بشکنیم و ادعاهای پوچش را زیر سؤال ببریم، حتماً به زبان هجو نیاز داریم؛ بنابراین در نقد امریکا و متحدانش در آیتمهای این سریال، در بسیاری از جاها تلاش شد زبان هجو داشته باشیم.
🔸 وی افزود: اما نقد کجا لازم است؟ زمانی که داریم درباره خودمان و خودیها حرف میزنیم؛ وقتی درباره فرهنگ عمومی خودمان، مدیران خودمان یا آسیبشناسی اجتماعی صحبت میکنیم و مسائل داخلیمان را مورد بررسی قرار میدهیم. اینجا باید با بیان مطالبهگر، با یک اغراق ظریف و با یک بیان لطیف بتوانیم عیبهای خودمان را آینهوار جلوی چشممان بیاوریم. طبیعتاً در اینجا میشود از زبان نقد استفاده کرد.
🔸 این نویسنده در پایان درباره مرز میان هجو، نقد و شعار نیز گفت: در هر دوی این موارد، چه هجو و چه نقد، برای اینکه گرفتار شعارزدگی به معنای غلطش نشویم، کافی است از واقعیت درست تغذیه کنیم. در بیان هنریمان هم باید آن واقعیتها را بهخوبی در دل موقعیتها و فضاهای نمایشی باز کنیم و تشریح کنیم.
🔹 طنز آیتمی نیازمند واکنش سریع به رویدادهای زنده
🔸 محمدرضا حاجیغلامی، کارگردان مجموعه طنز با عرض معذرت درباره تفاوتهای فصل دوم با فصل اول گفت: بعد از مدتها که تلویزیون طنز آیتمی نداشت یا این نوع طنز کمتر شده بود، در فصل اول قرار شد این مجموعه خارج از تهران تولید شود و از نیروهای جوان و متفاوت بهویژه از مشهد استفاده شود. هدف این بود که ببینیم آیا طنز آیتمی میتواند دوباره در تلویزیون زنده شود و با یک نگاه متفاوت ادامه پیدا کند یا خیر.
🔸 وی افزود: در فصل اول تلاش ما این بود که اسکلت و ساختار این کار متولد شود و این اتفاق خودش کار سختی بود؛ چون هم در نویسندگی، هم تولید، تهیه و بخشهای دیگر باید اتفاقات مختلفی میافتاد. در فصل دوم انتظار این بود که این ساختار رشد کند. در حوزههای مختلف چون طراحی صحنه، لباس، تصویربرداری، نویسندگی و کارگردانی تلاش شد این رشد اتفاق بیفتد. اگر بخواهم تفاوت اساسی این دو فصل را بگویم، فصل اول متولد شد و در فصل دوم رشد اتفاق افتاد، اما هنوز برای رسیدن به بلوغ باید کار کرد.
🔸 کارگردان این مجموعه طنز تلویزیونی درباره پرداختن به مسائل اجتماعی گفت: دغدغه گروه تهیه، بهخصوص رضا حاتمی وفا، تهیهکننده مجموعه این بوده که محتوا و سوژهها از مسائل اجتماعی و موضوعاتی انتخاب شوند که در شبکه مسائل تلویزیون وجود دارد. در بیشتر آیتمها یک حرف اساسی اجتماعی انتخاب شده و درباره آن صحبت میشود.
🔸 حاجیغلامی افزود: در فصل اول، با توجه به تجربه کمتر، شاید میزان کمدی و خنداندن مخاطب به اندازه کافی متناسب نبود. در فصل دوم، در نویسندگی، ریتم متنها و کمدی تلاش شد این دو موضوع بیشتر در کنار هم قرار بگیرند. البته این کار سادهای نیست؛ چون بعضی موضوعات اجتماعی پیچیدهاند و پرداختن به آنها ممکن است کار را دچار شعارزدگی یا حتی پسزدگی مخاطب کند.
🔸 وی درباره ورود طنز سیاسی به فصل دوم گفت: در فصل دوم از ابتدا برنامهریزی کردیم که یک یا دو آیتم سیاسی داشته باشیم و به همین دلیل تمرکز روی ترامپ رفت. این آیتم قبل از جنگ تولید شد و گروه تهیه، نویسندگان و کارگردانی تمرکز ویژهای روی آن داشتند. حتی یکی دیگر از آیتمها را حذف کردیم تا تمرکزمان روی آیتم ترامپ باشد. بعد از جنگ هم باتوجه به اتفاقات روز تعدادی آیتم دیگر تولید شد.
🔸 این کارگردان با اشاره به بازخورد مخاطبان گفت: آیتم ترامپ اکنون جزو آیتمهای پرمخاطب ماست و در فضای مجازی هم بسیار دیده شده. به روز بودن موضوع، تمرکز روی کیفیت متن و اجرا و همچنین انتخاب خوب بازیگران، در این استقبال مؤثر بوده است.
🔸 حاجیغلامی درباره چالش ساخت این آیتم در شرایط جنگی گفت: در شرایطی که ما در جنگ بودیم و فضا تلخ بود، این سؤال مطرح بود که آیا ورود به طنز ترامپ کار درستی است. اعتقاد من این است که ملتی که حتی در شرایط جنگی روحیه تولید کمدی دارد، ملت پویایی است و این میتواند نشانه زنده بودن هنر و رسانه آن ملت باشد. به همین دلیل فکر میکنم طنز آیتمی باید بتواند سریعتر به موضوعات روز بپردازد؛ چون اگر چند سال بعد به سراغ یک موضوع برویم، دیگر آن ارتباط و زنده بودن موضوع وجود ندارد.
🔸 وی درباره ایجاد تعادل میان طنز سیاسی و محتوای جدی نیز گفت: در بیشتر آیتمهای ترامپ تلاش شد این تعادل برقرار شود؛ یعنی در کنار محتوای سیاسی و پرداختن به موضوعاتی مثل استعمار آمریکا، فضای کمدی، بازی بازیگران و تضادهایی که نویسندگان ایجاد کردهاند، باعث شود مخاطب هم بخند دو هم مطلب اصلی را دریافت کند. در اجرا هم تلاش کردیم از نظر دکور، دکوپاژ و کیفیت تصویری، کار استانداردی ارائه شود. به نظر من آیتمهای ترامپ از نظر کیفیت حتی قابلیت پخش بینالمللی دارند.
🔸 کارگردان با عرض معذرت درباره بداههپردازی بازیگران نیز گفت: اصلاً کمدی بدون بداههپردازی امکان ندارد. در فیلمها و سریالهای مطرح کمدی هم بداهه وجود دارد و گاهی همان بداهه باعث جذابیت یک صحنه میشود. البته معتقدم باید به اسکلت قصه پایبند بود و بداهه نباید باعث شود اصل مفهوم و داستان از بین برود.
🔸 حاجیغلامی درباره احتمال ساخت فصل سوم نیز عنوان کرد: اگر فصل سوم ساخته شود و من تصمیمگیرنده باشم، بهشدت به سمت موضوعات روز و چیزهایی میروم که در زندگی امروز مردم تأثیرگذار است. اعتقاد دارم طنز آیتمی باید این فرصت را داشته باشد که سریعتر به موضوعات روز بپردازد و نباید آن را با ساختار سریالهای دیگر مقایسه کرد.
📝هفتهنامه صداوسیما، شماره ۱۵۴۵، سال ۱۴۰۵
#سریالسازی
#پرهیز_از_نگاههای_منفعل_یا_سکولار
#نقش_آوردگاهی_صداوسیما
#نقش_آسایشگاهی_صداوسیما