
🔹 گفتوگو با اسماعیل بهمنآبادی، قائممقام مرکز سیمرغ و مجتبی خیاط احسانی و عباس موزون از تهیهکنندگان درباره تجربههای نو و چالشهای پیشروی این مرکز
🔸با آغاز دوران تحول در رسانه ملی و راهاندازی رسمی مرکز سیمرغ در ۱۱ مهر سال ۱۴۰۱ ساختار تولیدات تلویزیونی گامی جدی بهسوی چابک سازی تفکیک نظام تولید از پخش و عبور از انحصارهای رایج برداشت. این مرکز نوپا طی سالهای اخیر با گشودن درهای رسانه ملی برای چهرههای جدید، واگذاری سکان تولید آثار داستانی به کارگردانان جوان در استانها و احیای قالبهای مغفول ماندهای نظیر تلهتئاتر و سیتکامهای کمهزینه و بهرهگیری از مستعدان رشته تئاتر کوشیده است تا بستری امن و منعطف برای خلاقیت نسل نو فراهم کند. هرچند همچنان تثبیت جایگاه ساختاری، برونرفت از موانع بروکراتیک و محدودیتهای مالی از چالشهای پیش روی این مرکز به شمار میروند. در گفتوگو با قائممقام مرکز و تهیهکنندگانی که با این مجموعه همکاری داشتند دستاوردها، تأثیرات آن بر عدالت رسانهای و تمرکززدایی، فرصتهای پیش رو برای استعدادهای سراسر کشور و نیز بیمها و امیدهای تثبیت هویت مرکز سیمرغ را بررسی کردهایم.
🔹 ظرفیتسازی سیمرغ برای ورود چهرههای جدید به تلویزیون
🔸 اسماعیل بهمنآبادی، قائممقام مرکز سیمرغ درخصوص نقش این مرکز در پیادهسازی مأموریتهای سند تحول ازجمله تفکیک نظام تولید از پخش توضیح داد: موضوع تفکیک نظام تولید از پخش یکی از اهداف سند تحول است و با هدف کاهش فشار آنتن بر تولید، کاهش خطا و افزایش کیفیت مدنظر قرار گرفته است. مرکز سیمرغ هیچگاه قرار نبوده این کار را بهتنهایی انجام دهد. مرکز سیمرغ در نظام عملکرد قرارگاهی سازمان یکی از عناصر قرارگاه تولید است. درواقع در این نظام، سازمان به سه قرارگاه طراحی، قرارگاه تولید و قرارگاه پخش تقسیم شد.
🔸 وی تصریح کرد: دراینبین مراکزی چون سیمافیلم، سیمرغ، ادارهکل تأمین برنامه و بخشهای تولیدی استانها عناصر قرارگاه تولید شدند و هرکدام بخشی از کار را برعهده گرفتند. لذا عملکرد مرکز سیمرغ باید از حیث یک مرکز تولیدی و متناسب با بودجه و اختیارات بررسی شود، نه در یک هدف کلان که در حال حاضر دهها مجموعه آن را پیش میبرند.
بهمنآبادی درخصوص احیای تلهتئاتر بهعنوان یکی از مأموریتهای کلیدی سیمرغ نیز بیان کرد: تلهتئاتر قالبی فاخر و ریشهدار است که سالها از جدول پخش تلویزیون دور مانده بود. ما احیای این قالب را با ضبط و تولید آثاری جدی مانند «آهسته با گل سرخ»، «چنور» و «گوهر» آغاز کردیم. هدف ما ایجاد پیوند مجدد میان صحنه نمایش و قاب تلویزیون است، بهگونهای که هم از توان پیشکسوتان و متنهای معتبر تئاتری بهره بگیریم و هم ساختار اجرا برای بیننده رسانه ملی جذاب و روان باشد. این آثار نقطه آغاز بازگشت تلهتئاتر بودهاند و مسیر بهرهگیری از ظرفیتهای متنی و اجرایی حوزه نمایش، بهصورت کیفی و سنجیده در دست پیگیری است.
🔸 قائممقام مرکز سیمرغ درباره فراهم کردن بستر امن برای خلق سیتکامها نیز عنوان کرد: تولید کمدی موقعیت و ساختارهای استودیویی، نیازمند چابکی و درعینحال اطمینان خاطر گروه سازنده است. در سیتکام، بیش از هر چیز، قدرت فیلمنامه، تیپسازیهای دقیق و موقعیتهای دراماتیک است که مخاطب را نگه میدارد. بستر امن یعنی سازنده بتواند روی متنی استاندارد کار کند، شخصیتپردازیها را صیقل دهد و نگران تغییرات ناگهانی و قضاوتهای شتابزده نباشد.
وی تأکید کرد: تلاش ما این بوده که چرخه تولید را ازنظر اقتصادی بهصرفه و از حیث فرمی منسجم نگه داریم. تولید آثاری چون «آقای قاضی» با بهرهگیری از تکلوکیشن دادگاه و درام اپیزودیک منسجم، طنز اجتماعی موقعیتمحور مانند «با عرض معذرت» و تجربه در گونههای ساختارمند و کنترلشدهای نظیر «کلانتری ۱۱»، مصادیقی از این مسیر هستند. این تولیدات به ما کمک کردهاند که فرمهای متنوع با لوکیشنهای محدود را بیازماییم، هزینههای سربار را کنترل کنیم و رابطهای صمیمیتر میان مخاطب و مسائل روز برقرار کنیم.
🔸 بهمنآبادی درباره بهرهمندی از ظرفیت فارغالتحصیلان تئاتر گفت: تئاتر خاستگاه اصلی بازیگری، متن و تحلیل شخصیت است و رسانه ملی بدون بهرهگیری از این سرمایههای دانشی و تجربی به تکرار میافتد. نگاه ما در مرکز سیمرغ این است که ظرفیت دانشآموختگان و فعالان حوزه تئاتر را در سه رکن نویسندگی و بازنویسی متنها، هدایت بازیگری و مهمتر از همه معرفی چهرههای بازیگری جدید به تلویزیون به کار بگیریم.
🔸 وی افزود: بهترین مصداق این رویکرد، سریال «آقای قاضی» در فواصل مختلف است که در آن، بیش از ۶۰۰ چهرهی جدید و بازیگر تئاتری که عمده آنها برای نخستینبار مقابل دوربین تلویزیون قرار میگرفتند، نقشآفرینی کردند و تسلط فنی خود را نشان دادند. همچنین در کارهایی مانند «با عرض معذرت» نیز دهها هنرمند و بازیگر توانمند صحنه در موقعیتهای نمایشی حاضر شدند. احیای تلهتئاتر و همکاری با کارگردانان نامآشنای صحنه نیز زمینه را باز کرده تا نسل جدید در کنار بزرگان تئاتر کسب تجربه کنند و از دانشگاه و صحنه، مستقیماً وارد تولیدات قاب تصویر شوند.
🔸 بهمنآبادی درباره خانه تولیدات جوان و مصادیق حمایت از جوانان نیز اظهار کرد: رسالت اصلی خانه تولیدات جوان این است که استعدادهای خلاق و پرانرژی، در مرحله طرح و علاقه متوقف نمانند و وارد میدان واقعی ساخت و تجربه شوند. ما تلاش کردهایم ترکیب گروههای تولیدی را به سمتی ببریم که بیشترین سهم را جوانان کاراولی و کمتجربه تشکیل دهند و نیروهای باتجربهتر نقش هدایتگر، ناظر و راهنما را بر عهده بگیرند.
🔸 وی اضافه کرد: این حمایتها نهفقط در تئوری، بلکه در صحنه تولید به بار نشسته است. در حوزه درام و آثار داستانی، آثاری چون «دروتخته»، «مادران»، «دستچین»، «صدای قلب من» و مجموعههایی که مسائل هویتی و اجتماعی را مدنظر داشتند، با کارگردانی و نویسندگی مستقیم همین جوانان ساخته شد. این نیروها در تولید مستندهایی متنوع و اثرگذار نیز فعال بودهاند.
🔸 قائممقام مرکز سیمرغ ادامه داد: نکته مهمتر اینکه در سالهای اخیر که کشور درگیر حوادث و جنگهای رسانهای مختلف بود، همین جوانان مؤمن انقلابی با تشکیل قرارگاههای جهادی در چندین استان، داوطلبانه پایکار رسانه ملی آمدند و روزانه با تولیدات متنوع خود به پوشش رسانهای کشور کمک کردند. فرایند ما بهگونهای طراحی شده که نیروهای مستعد پس از ساخت نخستین کار، رها نشوند و با قرار گرفتن در مسیر رشد حرفهای، به سطوح بالاتر تولید رسانه ارتقا پیدا کنند.
وی در ارتباط با مرز سرگرمی محض و پیام رسانهای در تولیدات مرکز و دوری از تقلید زرد و سطحینگری از انواع قالبهای برنامهسازی در سیمرغ گفت: ما سرگرمی را ابزاری برای فریب یا کشاندن مخاطب به حواشی نمیدانیم، بلکه جذابیت، زبان گفتوگو با بیننده است. اگر برنامهای جذاب نباشد، بهترین پیامها هم دیده نمیشوند و اگر صرفاً سرگرمی توخالی باشد، بعد از تماشا اثری در زیست فرد باقی نمیگذارد؛ بنابراین پیام در تولیدات مرکز، نباید حالت شعاری یا پیوستی داشته باشد، بلکه باید در بطن قصه و منطق مسابقه تنیده شود.
🔸 بهمنآبادی یادآوری کرد: برنامههایی مثل «چالش مسابقه خانه»، «نامیرا»، «خونهمونه»، «هموطنز» و «قندپهلو» مصادیقی از آثار هنرمندانه با محتوای مناسباند و در تاکشوها و مسابقات، مرز ما با سطحینگری و تکیهبر سلبریتیزدگی بیمبنا مشخص است و تکیهبر قصهها و شخصیتهای واقعی جامعه و تعمیق نگاه مخاطب در خلال لحظات مفرح را مدنظر داریم.
🔸 وی در خصوص سازوکار مرکز برای کشف استعدادهای سراسر کشور و جلوگیری از انحصار فرصتها نیز توضیح داد: عدالت رسانهای و تمرکززدایی تنها با حرف زدن از ظرفیت استانها حاصل نمیشود. باید سازوکارهای شفافی برای ورود نیروهای همه شهرها و روستاها تعریف کرد تا چرخه تولید در دست چند حلقه و نام محدود نماند. مرکز سیمرغ ازطریق خانه تولیدات جوان و فراخوانهای عمومی این مسیر را عملیاتی کرده است. یکی از شفافترین نمونهها، سریال اپیزودیک «جایی برای همه»، سریال «دستچین» و سریال «دم زندگی» بود که تولید آن به کارگردانان جوان در استانها سپرده شد تا روایتی صادقانه و بومی از اقصینقاط میهن خلق کنند. از سال ۱۴۰۳ تا به امروز فقط در حوزه نمایشی کارگردانان جوان از کل کشور ۱۳ سریال و مینیسریال تولید کردهاند که این میزان اعتماد در رسانه ملی نسبت به دورههای گذشته بیسابقه بوده است.
🔸 قائممقام مرکز سیمرغ افزود: درزمینه کشف ایده و نویسندگی، رویداد فیلمنامهنویسی «آرمان» با فراخوان عمومی و بدون محدودیت جغرافیایی برگزار شد که در آن صدها طرح و متن از سراسر کشور مورد غربالگری و ارزیابی تخصصی قرار گرفت و آثار منتخب وارد چرخه تولید شدند. همچنین در عرصه اجرا، طرح استعدادیابی «صنوبر» با سازوکاری کاملاً روشن و طی مراحل فراخوان، غربالگری، مصاحبههای تخصصی و داوری چهرههای نامآشنا پیش رفت تا چهرههای دانشگاهی و نوظهور اجرا از سراسر کشور شناسایی و به شبکهها معرفی شوند. ردیابی این مسیرها و ثبت خروجیهای واقعی آنها بهترین گواه برای عبور از انحصارگرایی و باز کردن درها به روی فرزندان سراسر ایران است.
🔹 مرکز سیمرغ ظرفیت تبدیل به ویژند تولیدات نوآورانه دارد
🔸 عباس موزون، تهیهکننده، مجری و مستندساز که با برنامه «زندگی پس از زندگی» شناخته میشود، درخصوص ارزیابی خود از تجربه همکاری و رویکرد مدیریتی مرکز سیمرغ بیان کرد: تجربه شخصی من بسیار مثبت، حرفهای و روان بوده است. با توجه به سالها فعالیت در شبکههای مختلف تلویزیونی و تعامل با مدیران گروههای گوناگون، در مرکز سیمرغ نوعی رویکرد تخصصی و اعتماد به برنامهساز را مشاهده کردم. مشخصاً مدیریت این مجموعه، از نقاط قوت بارز مرکز به شمار میرود.
🔸 وی تصریح کرد: در این مرکز، مدیران به برنامهسازان و تهیهکنندگان اختیار بیشتری دادهاند، حاشیه امن و فضای بازتری برای خلاقیت فراهم میآورند و سطح اعتماد متقابل بهمراتب بالاتر است. اگر این الگو و شیوه برخورد با گروههای برنامهساز در تمام شبکههای سازمان تعمیم یابد، بدون شک کیفیت خروجی برنامهها ارتقا خواهد یافت. شواهد نیز نشان میدهد که همکاران در ساختار شبکهها با دشواریهایی روبهرو بودند، اما در سیمرغ توانستند در فضایی آرامتر و مساعدتر فعالیت کنند.
🔸 موزون اضافه کرد: مرکز سیمرغ بدون تردید ظرفیت تبدیلشدن به یک برند شاخص و معتبر در حوزه تولید برنامههای نوآورانه را دارد، اما این ظرفیت مانند کمانی کشیده شده است که تیر آن هنوز بهدرستی یا با تمام توان رها نشده است. نکته اساسی این است که باید مشخص شود آیا موفقیتهای فعلی ناشی از ساختار نهادی سیمرغ است یا صرفاً به ویژگیهای فردی مدیران فعلی بازمیگردد. اگر توفیق مجموعه متکی به اشخاص باشد، با تغییر مدیریت آسیب خواهد دید؛ اما اگر در ساختار تثبیت شود، پایدار خواهد ماند.
🔸 وی یادآوری کرد: یکی از معضلات ساختاری سیمرغ، ابهام در مرزبندی اختیارات با شبکههاست. براساس ساختار تعریفشده، سیمرغ متولی تولید است و شبکهها نقش پخشکننده را دارند. بااینحال، برخی مدیران شبکهها در برابر سلب اختیارات تولیدی مقاومت نشان میدهند و اصرار دارند که در فرایند تولید نیز مداخله کنند. همچنین محدودیت امکانات، بودجه و فضای فیزیکی، زیرساختهای اداری و لجستیکی این مرکز با رسالت بزرگ آن تناسب کافی ندارد و افزایش این فضاها میتواند به رشد سیمرغ کند.
🔸 این برنامهساز تأکید کرد: وقتی یک اثر تولیدی، همزمان از سوی مدیر گروه، مرکز سیمرغ و سپس از سوی مدیران و ناظران شبکه مورد اعمالنظر قرار میگیرد، این تعدد مراجع نظارتی، گاهی انرژی و تمرکز عوامل تولید را میگیرد. برای رفع این چالش، تثبیت تفکیک وظایف الزامی است.
موزون درباره توان مرکز سیمرغ بهعنوان بستری برای ورود جوانان و ایدههای نو نیز توضیح داد: اگر جوانی با طرح یا ایدهای نو قصد ورود به سازمان صداوسیما را داشته باشد، پیشنهاد من بهطورقطع آغاز مسیر از مرکز سیمرغ است. مرکز سیمرغ مجموعهای جوان و چابک است و فضای انعطافپذیرتری برای کار خلاقانه پیش روی نیروهای تازهنفس و مستعد قرار میدهد.
🔸 وی متذکر شد: در قابوسنامه تمثیلی نقل شده است مبنی بر اینکه اسب جوان را به سوارکار کارآزموده و اسب پیر را به سوارکار جوان بسپارید. بر پایه این استعاره، حضور تهیهکنندگان و نیروهای باسابقه در کنار نیروهای جوان سیمرغ میتواند بسیار آموزنده و هدایتگر باشد، چراکه تجربه فنی و اجرایی آنان مسیر را برای تازهواردان روشن میکند. البته این سکه یک روی دیگر نیز دارد؛ اگر پیشکسوتان، بهجای انتقال صرف دانش و هنر برنامهسازی، سازوکارهای سنگین اداری، فرایندهای فرساینده و روندهای کند سازمانی را با خود به سیمرغ منتقل کنند، این مرکز نوپا پیش از رسیدن به بلوغ واقعی، پیر و ناکارآمد خواهد شد.
🔸 تهیهکننده و مجری «زندگی پس از زندگی» بیان کرد: راهکار مطلوب این است که مرکز سیمرغ از تجربه و تخصص افراد باسابقه بهره ببرد، اما ساختار اداری، مالی و نظارتی خود را مستقل، نوین، سبک و چابک نگه دارد تا پویایی اولیه آن حفظ شود.
🔹 مرکز سیمرغ سکوی معرفی هنرمندان مستعد استانی
🔸 مجتبی خیاط احسانی، تهیهکننده تلویزیون، درخصوص تجربه همکاری با مرکز سیمرغ بهواسطه تهیه مجموعه تلویزیونی «کلانتری ۱۱» توضیح داد: طرح و فیلمنامه این سریال از حدود سال ۱۴۰۱ آماده شد و در سال ۱۴۰۲ به مرکز سیمرغ رسید. پس از حمایت مدیران مرکز، قرارداد طرح در سال ۱۴۰۳ منعقد شد و مجموعه در سال ۱۴۰۴ وارد مرحله تولید شد. این روند حدود یکونیم تا دو سال زمان برد.
🔸 وی با اشاره به تأثیر تورم بر برآورد مالی طرح گفت: مدیران سیمرغ برای کاهش چالشها بسیار همراهی کردند و با وجود نوپا بودن مرکز سیمرغ و دشواریهای اجرایی، نتیجه همکاری مثبت بود.
🔸 خیاط احسانی افزود: مجموعه تلویزیونی «کلانتری ۱۱» نخستین تجربه من در مقام تهیهکنندگی تلویزیونی بود. پس از بررسی گزینههای مختلف، محمد اسفندیاری برای کارگردانی فصل نخست انتخاب شد. ما پیشتر هم سابقه همکاری داشتیم و «کلانتری ۱۱» نخستین تجربه کارگردانی سریالی اسفندیاری شد. همچنین با توجه به طولانی شدن روند تولید و تصمیم به ساخت مجموعه در دو فصل، برای فصل بعدی نیز گزینههایی از میان کارگردانان جوان مطرح شدند و همکاری با امین شجاعی شکل گرفت. بهطور کلی معتقدم مرکز سیمرغ فضای خوبی را فراهم کرده و این انگیزه، پشتیبانی و ورود افراد تازهنفس با ایدههای نو، جزو مأموریتهای اصلی آن است.
🔸 این تهیهکننده در ادامه گفت: یکی دیگر از امتیازهای ویژه همکاری با سیمرغ، تمرکززدایی و فراهم شدن بستر برای حضور هنرمندان شهرهای مختلف بود. در مرکز سیمرغ زمینه برای فعالیت تهیهکنندگان، کارگردانان و عوامل استانهای گوناگون بهخوبی فراهم است و در گفتوگوهای سازمانی نیز همواره تأکید میشد که این رویکرد در انتخاب عوامل پشتصحنه و حوزه بازیگری هم امتداد یابد. ما در پشتصحنه تلاش کردیم نیروهای جوان، باانگیزه و خلاق را کنار گروه قرار دهیم تا ظرفیتهای تازهای به سازمان افزوده شود.
🔸 وی اظهار کرد: در بخش بازیگری نیز نزدیک به ۲۰۰ بازیگر در مجموعه «کلانتری ۱۱» حضور داشتند که بخش عمده آنها چهرههای تازه و مستعدی از شهرها و استانهای مختلف، بهویژه کرمان بودند که در استان خود حرفهای و باسابقه هستند، اما فرصت دیده شدن و معرفی در سطحی ملی از قاب تلویزیون را نداشتند و سیمرغ بود که چنین امکانی را ایجاد و تمرکززدایی کرد.
🔸 احسانی عنوان کرد: در طول مسیر تولید، هیچگونه مانعتراشی، اعمالنظر تحمیلی یا تحمیل عوامل از سوی مرکز سیمرغ وجود نداشت و فضا برای خلاقیت کاملاً باز بود. ارتباط ما متکی بر تعامل سازنده و احترام متقابل پیش رفت. دیدگاهها و متنهای نوشتهشده در جلسات مشورتی طرح میشد، مدیران مرکز نیز نظرات خود را مطرح میکردند و فضایی همراه با پذیرش و گفتوگو حاکم بود.
🔸 این تهیهکننده بیان کرد: بااینهمه، از منظر شناخت مخاطب، مرکز سیمرغ چون مجموعهای تازهتأسیس است، هنوز بهطور کامل شناخته نشده است. شاید سیمافیلم به خاطر سالهای تجربه و تولید برای مردم آشنا باشد، اما مرکز سیمرغ نیز حتماً ظرفیت خوبی برای تبدیل شدن به یک فضای قوی برای تولیدات خلاقانه دارد. ضمن اینکه بهدلیل تنوع تولیدات این مرکز که محدود به یک قالب و صرفاً سریالسازی نیست تماشاگران بهمرور با مأموریت دقیق این مرکز آشنا خواهند شد. البته بهواسطه پخش پیدرپی چند اثر ازجمله سریالهای شبکه دو، بینندگان بهمرور متوجه شدهاند که این آثار با الگویی مشخص و رویکردی خاص تولید میشوند و سیمرغ پرچمدار این سبک است. بااینحال، هنوز لازم است اطلاعات بیشتری به مخاطبان ارائه شود تا جایگاه و رسالت اصلی آن کاملاً در افکار عمومیشناخته شود.
🔸 خیاط احسانی در مورد ادامه همکاری با مرکز سیمرغ برای تولید فصل دوم «کلانتری ۱۱» تأکید کرد: در حال حاضر نیز پس از اتمام فصل اول، کار جدیدی را آغاز نکردهایم و مشغول نگارش فیلمنامه و رایزنیهای مربوط به آن هستیم. با توجه به موفقیت و بازخورد مناسب فصل نخست، تمایل مدیران بر ادامه این روند در مرکز سیمرغ است./ روابط عمومی رسانه ملی
#سرمایه_انسانی
#عدالت_رسانهای
#کاهش_فشار_آنتن