
🔹 گفتوگو با مدیرکل سیمای معاونت امور استانها، قائممقام ادارهکل طراحی راهبردی مرکز طرح، برنامه و بودجه، جمعی از مدیران ارشد مراکز استانی و برنامهسازان رسانه ملی
🔸 در پنج سال اخیر رسانه ملی با تکیهبر اسناد بالادستی و در رأس آنها سند تحول، گامهای بلند و کمنظیری را برای تحقق عدالت رسانهای و تمرکززدایی از پایتخت برداشته است. در دوره کنونی، نگاه مدیریتی سازمان به ظرفیتهای استانی تنها یک چالش و موضوعی سلیقهای یا شعار نبوده، بلکه به مأموریتی راهبردی و بنیادین تبدیل شده است تا سهم واقعی اقلیمها، هویتهای بومی و زیستبومهای متنوع کشور در قاب تلویزیون به تصویر کشیده شود. چراکه پیشتر و در سال ۱۴۰۲در یک نظرسنجی مرکز تحقیقات صداوسیما اعلام شد که «۶۳ درصد مخاطبان رسانه ملی اعلام کردهاند که تاکنون شهر و استان خودشان را در مجموعههای تلویزیونی صداوسیما ندیدهاند؛ ۷۸.۹ درصد این پاسخگویان نیز گفتهاند علاقهمند به تماشای مجموعههای نمایشی هستند که در روستاها تولید شود». راهکاری که رسانه ملی برای پاسخ به این مطالبه در دوره تحول دنبال کرد تولید سریال در استانها با بهرهگیری از حداکثر ظرفیت بومی و روایت خردهفرهنگها و مسائل استانها و پخش آن از شبکههای سراسری بود. این ابتکار فراتر از یک جابهجایی جغرافیایی برای ضبط سکانسها و تجلی اصالت و هویت در قصههای تلویزیونی است. بهرهگیری از نویسندگان و هنرمندان بومی در کنار حمایتهای همهجانبه مدیران، خون تازهای در رگهای تولید نمایشی در استانها تزریق کرده و حالا تماشای آثار تولیدی در اقصینقاط کشور، نهتنها برای مردم همان خطه که برای مخاطب ملی نیز جذاب و غرورآفرین است. برای بررسی دقیقتر این دستاورد و واکاوی مسیر پویای عدالتگستری و هویتمحوری در تولیدات نمایشی، با جمعی از مدیران ارشد مراکز استانی و برنامهسازان شاخص رسانه ملی در هفته روستا و عشایر به گفتوگو نشستهایم.
🔹 شکستن انحصار تولید نمایشی با تکیه بر استانها
🔸 بهنام حیدری، مدیرکل سیمای معاونت امور استانها، با تشریح رویکرد این معاونت در تولید مجموعههای نمایشی در مراکز استانها و پخش آنها از شبکههای سراسری، بر ضرورت توجه همزمان به مخاطب ملی و هویت، فرهنگ و مسائل بومی استانها تأکید کرد و گفت: سریالهای استانی نباید صرفاً محصولی باشند که در جغرافیایی خارج از تهران تولید شدهاند، بلکه باید هویت و اصالت یک استان و ظرفیتهای مردم آن را بهعنوان بخشی از ایران اسلامی به مخاطب معرفی کنند.
🔸 وی درباره تأثیر تولید این مجموعهها اظهار کرد: در حوزه تولید سریال باید میان دو نوع تولید تمایز قائل شد. نخست، سریالهای فاخر یا متمرکز سیمای استانها که با هدف جذب مخاطب ملی تولید و از شبکههای سراسری پخش میشوند و دوم، سریالهای استانی و محلی که مخاطب هدف آنها جمعیت دروناستانی است. حجم تولید سریالهای محلی به دلیل ماهیت مخاطبمحور بودن بیشتر است و نباید این دو نوع تولید با یکدیگر خلط شوند.
🔸 حیدری در ادامه افزود: یکی از انگیزههای اصلی ما برای تولید مجموعههای نمایشی و پخش از شبکههای ملی، توجه به مخاطبان محلی است تا قصه، بوم و فرهنگ خود را در قالب تولیدات فاخر ببینند. از این منظر، تخصیص آنتن ملی به تولیدات استانها بخشی از عدالت رسانهای و ایجاد فرصت برای دیده شدن ظرفیتهای مختلف کشور است. در این مسیر، سند اقدام هر استان مبنا و مرجع اصلی تولیدات ماست و ظرفیتهایی مانند رویداد ملی «ایرانجان» کمک میکند تا سریالها درراستای اهداف، چشماندازها و مسائل کلیدی همان استان تولید شوند.
🔸 حیدری درباره شیوه انتخاب عوامل تولیدات استانی نیز توضیح داد: تلاش ما این است که گروه اصلی تولید متشکل از هنرمندان حرفهای و مجرب ازجمله تهیهکنندگان و کارگردانانی با سابقه کار ملی و استانی باشد، اما درعینحال از ظرفیت بومی استان بهعنوان بازیگران و لوکیشنها و چهرههای ملی برای جذب مخاطب حداکثری بهره ببریم.
وی اضافه کرد: ترکیب پیشکسوتان و چهرههای شناختهشده در کنار بازیگران مستعد استانی، نتیجه بهبود کیفیت تولیدات است که باعث شده انگیزه هنرمندان برای بازگشت به این فضا و همکاری با شبکههای استانی افزایش یابد. در گذشته تصور میشد محدودیتهای بودجهای مانع تولید آثار قوی است، اما تجربه سالهای اخیر نشان داده این ظرفیت وجود دارد و در تئاتر، تلهفیلم و تلهتئاتر نیز شتاب جدیدی ایجاد شده است.
🔸 مدیرکل سیمای استانها با اشاره به حجم تولیدات نمایشی در دوره تحول، از ساخت حدود ۲۰ سریال در مراحل مختلف خبر داد و تأکید کرد: تعداد واقعی طرحهای در دست بررسی یا تولید بسیار فراتر از این عدد است و تلاش میشود هر استان دستکم یک یا دو سوژه اختصاصی داشته باشد. خوشبختانه صداوسیمای مراکز استانها اکنون با همراهی معاونت سیما، سهمی جدی در تولیدات حرفهای دارد.
🔸 حیدری درباره تأمین منابع مالی توضیح داد: با توجه به محدودیتهای بودجهای، از مشارکتهای برونسازمانی، مانند همکاری با استانداریها، برای شتاببخشی به تولیدات استفاده میکنیم. هدف این است که هر استان روایت خودش را در چارچوب هویت ملی ارائه دهد.
🔸 وی متذکر شد: در چنین شرایطی، تولیدات نمایشی رسانه ملی هم برای مخاطب محلی جذابیت دارد و هم تصویری متنوع و واقعی از ظرفیتهای ایران به مخاطب ملی ارائه میدهد تا به آن ۶۴ درصدی که پیشتر در نظرسنجی گفته بودند خود را در قاب رسانه ملی نمیبینند، حس عدالت رسانهای بیشتری منتقل شود. به نظرم احتمال دارد با تمرکززدایی و توجه به تمام نقاط کشور در تولیدات رسانه ملی در این دوره، آمارها اکنون تغییر کرده باشد
🔹 تغییر ملموس در سهم مردم همه شهرها از آنتن ملی
🔸 سعید انبارلویی، مدیرکل صداوسیمای قزوین در مورد تأثیر مجموعههای نمایشی تولید استانها بر رضایت مخاطبان نسبت عدالت رسانهای و رسیدن به سهمشان از قاب رسانه ملی عنوان کرد: پیش از دوره ریاست پیمان جبلی، بخش عمدهای از آثار نمایشی بازتابدهنده زیست و دغدغههای یک قشر و طبقه خاص بود.
🔸 وی تصریح کرد: در سالهای اخیر و بر اساس راهبردهای اعلامشده از سوی ریاست سازمان و همچنین دادههای حاصل از نظرسنجیها مبنیبر اینکه حدود ۶۴ درصد از مردم احساس میکردند تصویر و صدایشان در رسانه ملی بازتاب ندارد، سلسله اقدامات متنوعی در قالب برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت در دستور کار قرار گرفت. البته تولید مجموعه نمایشی فرایندی زمانبر است که نیازمند پژوهش دقیق و متنی باورپذیر است تا مخاطب بتواند بهدرستی با آن همذاتپنداری کند.
🔸 انبارلویی ادامه داد: در همین راستا، صداوسیمای استان قزوین از سالهای گذشته پژوهش جامعی را با محوریت زیست شهری و روستایی و موضوع مهاجرت معکوس از شهر به روستا آغاز کرد. پس از تکمیل پژوهش و نگارش فیلمنامه و تأیید آن در ستاد مرکزی صداوسیما، مجموعه نمایشی خانوادگی «دیار مادری» در ۱۳ قسمت به تهیهکنندگی اکبر تحویلیان و کارگردانی حسین تبریزی تولید شد و به جدول پخش شبکه سه سیما رسید.
🔸 مدیرکل صداوسیمای قزوین تأکید کرد: تمرکز این سریال بر لایههایی از اجتماع است که کمتر در قاب تلویزیون دیده شدهاند. اثر تلاش کرده زندگی طبیعی و اصیل خانوادههای ایرانی ساکن در شهرهای کوچک و روستاها و مواجهه آنان با مسائل زیستی را به تصویر بکشد. این خانواده برای سامانبخشی به زندگی خود، تصمیم به بازگشت به دیار مادری و زیست روستایی میگیرند. قرار گرفتن این اثر خانوادگی در جدول پخش شبکه سه سیما گامی مؤثر در جهت بازنمایی واقعیتهای جامعه است که نتایج نظرسنجیها نیز مؤید همین اثربخشی خواهد بود.
🔸 انبارلویی متذکر شد: علاوه بر مجموعههای نمایشی، در بخشهای سیما، صدا و خبر نیز تلاش شده است راهبرد دیده شدن مردم و شنیده شدن دغدغههای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آنان محقق شود. بسیاری از واقعیتها و ظرفیتهای فرهنگی را باید مستقیماً از زبان خود جامعه دریافت کرد. به همین منظور، حدود دو سال پیش مرکز رشد مردم و رسانه در صداوسیمای استان قزوین راهاندازی شد.
🔸 وی اضافه کرد: ایده بنیادین این مرکز، تولید محتوا توسط خود مردم است و بدون حضور عوامل مرسوم تولید، شهروندان خود راوی رویدادها، مسائل و ظرفیتهای محیط زندگیشان هستند. این راهبرد امکان پوشش اخبار و روایات دورترین روستاهای استان را فراهم کرده و هماکنون روزانه حدود ۲۰ دقیقه از محتوای ارسالی و تولیدشده توسط خود مردم، بدون دخالت مستقیم عوامل رسانه، روی آنتن شبکه استانی و بسترهای فضای مجازی قرار میگیرد.
🔸 مدیرکل صداوسیمای قزوین یادآوری کرد: بازخورد چنین اقداماتی، ازجمله در رویداد «ایرانجان» در قزوین، نشان داد که شهروندان بازتاب حضور خود را در رسانه استانی و ملی بهروشنی احساس کردهاند و پیشبینی میشود در ارزیابیها و نظرسنجیهای تازه، آمار ۶۴ درصدی که احساس میکردند در قاب رسانه ملی دیده نمیشوند تغییر محسوسی کرده باشد.
وی گفت: در زمینه اختصاص آنتن شبکههای سراسری به ظرفیتهای استانی و مفاخر بومی، برنامههایی نظیر رویداد «ایرانجان» مسیر شناخت شبکهها از توانمندی استانها را هموار کرده و درخواستها برای دریافت تولیدات تازه استانی را افزایش داده است. در این مسیر، مهمترین شاخص و ملاحظه، پایبندی به قوانین حرفهای تولید محتوا، دقت و رعایت صحت و انطباق روایتها با واقعیت است. روایت زندگی انسانها و سرمایههای فرهنگی و اجتماعی باید متکی بر پژوهش دقیق و مستندات متقن باشد تا اعتبار رسانه ملی در انتقال درست حقایق حفظ شود.
🔸 انبارلویی ضمن اشاره به اینکه تولید مجموعه تلویزیونی استانی مانند «دیار مادری» صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی برای ضبط تصاویر نبوده است، عنوان کرد: ما برای نزدیک شدن به بستر واقعی زندگی مردم بر پایه واقعیتهای اجتماعی ازجمله دادههای مهاجرت معکوس تلاش کردیم. استقبال شبکه سه سیما از این اثر و پخش آن، برخورداری این مجموعه از هویت مشخص داستانی، استانداردهای فنی و شاخصهای کیفی مورد نیاز برای پخش سراسری را نشان میدهد.
🔹 سریالهای استانی فراتر از جابهجایی صرف لوکیشن هستند
🔸 مجاهد بنیعامریان، مدیرکل صداوسیمای کردستان در مورد نقش تولید مجموعههای نمایشی استانها در تغییر احساس ۶۴ درصد مخاطب رسانه ملی که در یک نظرسنجی نسبت به سهم خود از قاب رسانه ملی رضایت نداشتند، گفت: توجه ویژه رئیس سازمان صداوسیما در این دوره نسبت به استانها در مقایسه با ادوار مختلف رسانه ملی، بهطور کمنظیر و بیسابقهای مشهود بوده است. این رویکرد چند دستاورد اساسی به همراه داشته است.
🔸 وی تصریح کرد: نخست، توجه همهجانبه به سرمایه انسانی و ارتقای ساختاری و تشکیلاتی مراکز استانی و دوم، دیدارهای چهرهبهچهره ریاست سازمان با نخبگان حوزه فرهنگ و ادب، بهویژه نویسندگان و خالقان آثار نمایشی در جریان سفرهای استانی بود. دیدارهایی اثرگذار با هنرمندانی که شاید برای نخستینبار بالاترین مقام رسانه ملی را از نزدیک میدیدند یا پس از سالها دوری و قطع ارتباط، مجدداً زمینه حضورشان در مراکز فراهم شد.
🔸 بنیعامریان با تأکید به اینکه حوزه نمایش، عرصهای دشوار، پیچیده و هزینهبر است، افزود: با تأکید رئیس سازمان صداوسیما مبنیبر اهتمام جدی به ظرفیتهای برنامهسازی استانها، دروازههای مراکز بر روی تمامی اهالی فرهنگ و هنر و تولیدکنندگان محتوا گشوده شد. چهرههای برتر و نویسندگان شاخص در حوزههای سریالسازی، فیلم تلویزیونی، آثار داستانی کوتاه و تلهتئاتر، با این تحول وارد عرصه تولید شدند که این رویداد مبارکی در رسانه ملی به شمار میرود.
🔸 مدیرکل صداوسیمای کردستان تأکید کرد: در حوزه آثار نمایشی مرکز کردستان، پیشتر، طرح سهگانه سریالهای «سنجرخان»، «امیرنظام گروس» و «مستوره اردلان» را برای تصویب به تهران پیشنهاد دادیم. سریال «سنجرخان» در همان دوره وارد فرایند تولید شد و در ادامه، با همت و همراهی ویژه پیمان جبلی به مرحله پخش رسید و از آنتن شبکه یک سیما تقدیم مخاطبان شد. درباره سریال «مستوره اردلان» نیز با اینکه طرح اولیه آن همزمان با «سنجرخان» به تصویب رسیده بود، اما در یک سال اخیر، نگارش فیلمنامه آن نهایی و تکمیل شد. هماکنون این اثر در مرحله انتخاب عوامل قرار دارد و بهعنوان دومین سریال ملی در تاریخ سیمای مرکز کردستان کلید خواهد خورد. در خصوص شخصیت «امیرنظام گروس» نیز طرح اثر از دوره گذشته به تصویب رسیده و در نوبت پیگیری است.
🔸 وی ادامه داد: رئیس رسانه ملی بارها بر ضرورت بازنمایی شخصیتهای مبارز و برجسته استانها تأکید کرده است و برای چهرههایی مانند «ساروبیره بانهای» نیز طرحهایی نمایشی در نظر گرفتهایم. بر پایه پژوهشها، طراحی اثر بهخوبی صورت گرفت و توسط دو تن از نویسندگان توانمند بومی، طرح کاملی در قالب حدود ۳۰ قسمت به همراه خلاصه قسمتها نگارش یافت.
🔸 مدیرکل صداوسیمای کردستان ضمن اشاره به اینکه مخاطب استانی وقتی بازنمایی هویت خود را در قاب رسانه ملی میبیند، باید احساس صداقت، اصالت و واقعیت کند، گفت: مخاطب باید آثار را در سطحی بالاتر از یک شبکه استانی لمس کند. باورپذیری اثر مستلزم آن است که پژوهشگران و نویسندگان بومی که آگاهی عمیق و زیست ملموسی از آن فضا دارند، مداخله و مشارکت مستقیم در فرایند نگارش و خلق اثر داشته باشند.
🔸 وی اضافه کرد: واقعیت این است که اگر نتوانیم نظر و رضایت مخاطبان همان استان را جلب کنیم، مخاطب ملی نیز با اثر ارتباط برقرار نخواهد کرد. تجربه آثار موفقی که از جغرافیای دیگر استانها نظیر سیستان و بلوچستان یا گیلان روی آنتن رفت، نشان داد هر جا حضور نویسندگان و پژوهشگران آشنا با زیستبوم حاکم بوده، اثر با اقبال گسترده ملی نیز مواجه شده است؛ بنابراین، حضور مستقیم چهرههایی که وقایع، فرهنگ و انسانهای منطقه را زیستهاند چه در حوزه تولید و کارگردانی و بهویژه در بخش پژوهش و فیلمنامهنویسی یک ضرورت بنیادین است.
🔸 مدیرکل صداوسیمای کردستان اضافه کرد: ازاینرو در ساخت سریال «مستوره اردلان»، بهرهگیری از نویسندگان و کارشناسان بومی در دستور کار قرار گرفته است. هنرمندانی که علیرغم اشراف و جایگاه ملی، اهل همین بوم و برآمده از فرهنگ کردستان هستند. به همین جهت، بنا به ارزیابی دفتر فیلمنامه، این متن جزو معدود فیلمنامههای بسیار منسجم و فاخر نگارشیافته به شمار میآید.
🔸 بنیعامریان یادآوری کرد: تجارب ناموفق گذشته نشان میدهد هرگاه آثاری درباره کردستان ساخته شد که نویسندگان، پژوهشگران و صاحبنظران بومی در آن نقشی نداشتند، محصول نهایی حتی برای مردم خود منطقه غیرقابلقبول بود. ضبط اثر در اطراف تهران، شهرکهای سینمایی یا شهرک دفاع مقدس بدون ورود به جغرافیای واقعی کردستان، سبب شکلگیری لحن، اصطلاحات، گویش و شخصیتپردازیهای بیپایهای شد که هیچ تناسبی با رفتار و هویت مردم کردستان نداشت و عدم تحقیق لازم به کیفیت اثر ضربه زد. این آثار ابتدا از سوی مردم بومی و در ادامه از سوی مخاطبان ملی پس زده شدند.
🔸 وی متذکر شد: رویکرد اساسی ما این است که پرداختن به هویت استانها صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نیست، بلکه نیازمند اصالت هویتی و ماهوی است که تنها با اتکا به ظرفیت کارشناسان و هنرمندان بومی محقق خواهد شد و در این صورت قطعاً رضایت جلب میشود و احساس میکنند که سهمشان را از آنتن ملی ادا کردهایم.
🔹 تقویت احساس عدالت رسانهای با تولید سریالهای استانی
🔸 جابر علیمحمدی، مدیرکل صداوسیمای سیستان و بلوچستان در خصوص نگاه تمرکززدا و توجه به همه شهرها و روستاها در رسانه ملی و تولیدات نمایشی در این دوره، اظهار کرد: در سالهای اخیر و در دوره تحول سازمان صداوسیما، نگاه رسانه ملی به استانها بهویژه مناطق کمتر دیدهشده، دگرگونی بنیادینی پیدا کرده است. بهعنوان نمونه پیشازاین دوره اصلاً هیچ سریالی درباره سیستان و بلوچستان و در این اقلیم ساخته نشده بود و برای نخستین بار در این سالهای اخیر سریالهایی در این استان ساخته و روانه آنتن شد که به خردهفرهنگها و اصالت سیستان و بلوچستان توجه کرد.
🔸 وی تصریح کرد: سالها تصویر بازنماییشده از سیستان و بلوچستان در تولیدات سینمایی، متأسفانه محدود به مؤلفههایی خشن و محدود بود که تصویری ناقص و کلیشهای را به مخاطب عرضه میکرد. ازاینرو لازم بود تولیداتی روانه آنتن شود که مردم شریف این خطه احساس کنند هویت واقعی، فرهنگ اصیل، تاریخ چند هزارساله و ظرفیتهای انسانی بیشمارشان در رسانه ملی جایگاه مناسبی دارد.
🔸 مدیرکل صداوسیمای سیستان و بلوچستان تأکید کرد: پژوهشها و نظرسنجیها پیشتر نشان میداد که بخش مهمی از مخاطبان استانی خود را در قاب رسانه نمیبینند. این امر ضرورت چرخش راهبردی در تولیدات رسانه ملی را آشکار کرد. امروز رسانه ملی با اتکا به ظرفیتهای زیستبوم، وارد عرصه تولیداتی شده است که اصالت، نجابت، وفاداری، میهندوستی و ظرفیتهای تمدنی و تاریخی این دیار را در اولویت قرار دادهاند. مقدمه تولید سریال در سیستان و بلوچستان در این دوره شاید با ضبط قسمتهای از سریال «نون خ» در چابهار رقم خورد و پسازآن خودمان توانستیم سریال بسازیم که «بادار» نخستین تجربه بود و پسازآن «آسباد» را تولید کردیم که در حال پخش است.
🔸 وی با بیان اینکه تولید سریال در استانها رضایت مردم از رسانه ملی را افزایش میدهد، متذکر شد: این اقدام صداوسیما در لایههای پنهانتر نیز تأثیرات مثبتی بهجا میگذارد. بهعنوان مثال در قسمتهای شمالی استان سیستان و بلوچستان که بهواسطه خشکی تالاب هامون و حقآبه رقم خورده بود، آمار مهاجرت از منطقه بیشتر شده بود، اما وقتی در سریال «بادار» به داشتههای این مناطق ازجمله گاو اصیل سیستانی پرداخته شد، در «آسباد» نیز ظرفیتهای دیگری نمایش داده شد و احساس تعلق مردم به شهر و روستاهایشان را بیشتر کرد.
🔸 علیمحمدی اضافه کرد: تقویت هویت بومی و خردهفرهنگی و به رسمیت شناختن آنها موجب امید و انگیزه مردم میشود. ما با اینکه جوانترین استان محسوب میشویم، ولی در بین استانها دارای کمترین خودباوری هستیم. جوان سیستانی و بلوچ میتواند در استان خودش رشد کند و کسبوکارش را پرورش دهد و به هویت خودش ببالد.
وی عنوان کرد: این شاخصها خوشبختانه در تولیدات نمایشی سالهای اخیر صداوسیما موردتوجه قرار گرفت. ازاینرو در نگارش فیلمنامه بسیار حساسیت به خرج داده شد تا همه مسائل در تولیدات دیده شود. همچنین اهمیت عدالتگستری شاید برای ما از سایر نقاط کشور بیشتر احساس شود و فکر میکنم سریالهای استانی واقعاً روی احساسات مخاطبان از منظر عدالت رسانهای تأثیر گذاشته باشد.
🔸 مدیرکل صداوسیمای سیستان و بلوچستان ادامه داد: پس از پخش سریال «بادار» وقتی نظرسنجی انجام شد آمارها واقعاً رضایتبخش بود و حتماً میتوان بهتر هم عمل کرد و بر رضایت مخاطب اثر گذاشت. شاید در ۵۰ سال گذشته چنین توجهی ازنظر رسانهای به سیستان و بلوچستان و برخی دیگر از استانها نشده بود.
🔸 وی بیان کرد: البته این دستاوردها نباید مقطعی باشد و مطالبه مردم هم همین است. ضمن اینکه ما تکثر مذهبی و قومیتی هم داریم و ظرفیتهای متعددی وجود دارد که مغفول مانده است یا حتی تصویری که از ما ارائه شده، تصویر درستی نبوده و باید اصلاح شود. پس ما به اقدامات بلندمدت رسانهای نیاز داریم. ما تازه ابتدای راه هستیم و حتماً رسانه ملی میتواند دیدگاه مخاطبان را تغییر بدهد و راوی حقیقت پیشرفتها و مسائل استانها باشد.
🔸 علیمحمدی ضمن تأکید به اینکه نخستین تجربهها شاید کمبودها و نواقصی داشته باشد و نیاز به ممارست دارد، توضیح داد: ما در تولید سریال «بادار» درخصوص گویشها انتقاداتی داشتیم و در «آسباد» این مسئله برطرف شد و حتی سهم هنرمندان بومی در تولید را نیز افزایش دادیم. ما استعدادهای بومی بسیاری داریم و رویکرد تمرکززدای رسانه ملی در این دوره کمک کرد مستعدان عرصههای مختلف ازجمله بازیگری در استان را بهتر بشناسیم. وی افزود: اکنون با همه چالشها سریال «پنج ارغن» را نیز به مراحل نهایی رساندهایم و فکر میکنم مجموعه جذابی شده است و پیشبینی میکنم این امکان وجود داشته باشد که بتوانیم «پنج ارغن» را که بهصورت ۱۰۰ درصد توسط هنرمندان بومی تولید شده است را از شبکههای سراسری نیز پخش کنیم.
🔹 شکوفایی استعدادهای درخشان بومی در مسیر سریالسازی استانی
🔸 حسن وارسته، نویسنده و کارگردان که تجربه تولید سریال در استانهای مختلف را داشته است، در مورد تأثیر چنین تولیداتی در مخاطبان و عدالت رسانهای توضیح داد: صرفنظر از نقدهایی که به این دوره صداوسیما وارد میکنند، یکی از اتفاقات مثبت، اعتنا و توجه ویژه به ظرفیت شهرستانها در تولیدات رسانه ملی است. در گذشته در کنار تمرکز عمده بر تهران و پایتخت، شاید سالانه تنها دو یا سه سریال در شهرستانها تولید میشد، اما حرکت و تمرکز جدی در دورههای اخیر به سمت مناطقی که پیشتر کمتر موردتوجه قرار میگرفتند، باعث شد هموطنان ما احساس کنند در رسانه ملی و آثار نمایشی سهم دارند.
🔸 وی تصریح کرد: طی دو تا سه سال اخیر، شخصاً درگیر نگارش و تولید دو یا سه اثر با این محوریت بودم. در ابتدا نگرانیهایی داشتم، اما بازخوردهایی که دریافت کردم بسیار مثبت بود. برای نمونه، اثری در کرمان داشتم با عنوان «روزی روزگاری آبادی» به کارگردانی حسین سهیلیزاده و همچنین اثر دیگری به نام «بهار شیراز» که خودم کارگردانی کردم. بر این اساس در بررسی واکنشها دیدم که مردم بسیار راضی و خوشحال هستند، چراکه حتی با وجود برخی نقدها، نفس توجه به لهجه، گویش، فرهنگ و زیست بومی آنها بسیار مورد استقبال قرار گرفت.
🔸 این نویسنده و کارگردان متذکر شد: اگر در سریالسازی با وجود دشواریهای مرحله تولید واقعاً به استانها اعتنا کنیم و آنها را بر سر سفره فرهنگی رسانه بنشانیم، این امر علاوه بر اشاعه فرهنگ و آشنایی سایر نقاط کشور با آدابورسوم اقوام مختلف، به انسجام ملی نیز کمکی شایان خواهد کرد.
🔸 وارسته یادآوری کرد: پیش از ورود به این تولیدات استانی، با توجه به تجربیاتم از سریال «پایتخت» بهویژه فصلهای دوم، سوم و چهارم و سریال «علیالبدل» که در فضایی روستایی روایت میشد، واقعاً این دغدغه و نگرانی را حس میکردم که آیا مخاطب با کار استانی ارتباط برقرار خواهد کرد یا خیر. این ذهنیت قدیمی حتی در سینما هم وجود داشته باشد که آثار تولید شده در شهرستان ممکن است با پسزدن مخاطب یا افت بیننده مواجه شوند. موضوعی که شاید ریشه در کمکاری مدیران فرهنگی و تولیدکنندگانی داشت که سالها توجه خود را صرفاً معطوف به پایتخت کرده بودند.
🔸 وی اضافه کرد: هرچند اعتمادسازی اولیه دشوار است، اما تجربه به من ثابت کرد چنانچه اثر از کیفیت، قصه استاندارد و ساختار محکم برخوردار باشد و بهدرستی حمایت شود، بخش گستردهای از مخاطبان در شهرستانهای مختلف مجدداً جذب رسانه میشوند و پای برنامهها مینشینند، زیرا حس میکنند دیده شدهاند و به آنها احترام گذاشته شده است.
وارسته ادامه داد: البته نمیتوان انکار کرد که تولید خارج از مرکز برای سازندگان و تهیهکنندگان با دشواریها و هزینههای سنگینی همچون اقامت گروه و بعد مسافت همراه است، اما در فعالیت فرهنگی، پذیرش این هزینهها برای پوشش دادن سلیقه جامعهای ۹۰ میلیونی کاملاً ارزش دارد. مخاطب رسانه ملی تنها ساکنان پایتخت نیستند و سایر شهرها نیز باید در این قاب دیده شوند.
🔸 این فیلمساز در مورد ملاحظات تولید اثر در شهرها و روستاها و جلب نظر همه مردم گفت: میزان حساسیتها تا حد زیادی به ژانر اثر بستگی دارد و این ملاحظات معمولاً در گونه کمدی دوچندان میشود. در حال حاضر تابآوری جامعه نسبت به شوخی و نقد کاهش یافته و در آثار طنز حتی شوخی با مشاغل نیز با واکنشها و موضعگیریهایی روبهرو میشود که ریشهیابی آن نیازمند بررسیهای جامعهشناختی و آسیبشناسی دقیق است. همانطور که در آغاز پخش سریال «پایتخت» نیز شاهد برخی واکنشها بودیم.
🔸 وارسته اظهار کرد: بااینحال، حضور گروههای برنامهساز در استانها فرصتی طلایی برای کشف و پرورش استعدادهای بومی است. بهرهگیری از بازیگران و نیروهای توانمند محلی باعث میشود این افراد جذب کارهای حرفهای شوند، در ابعادی گستردهتر دیده شده و آموزش ببینند و از یک جغرافیای محدود وارد جهان حرفهایتر تولید شوند.
وی عنوان کرد: این فرایند علاوه بر استعدادیابی، سرمایههای انسانی ارزشمندی برای همان استانها بر جای خواهد گذاشت که مستقیماً به ارتقا و غنای فرهنگ و هنر مناطق مختلف کشور کمک میکند و رسانه ملی در این دوره عملکرد خوبی از این منظر داشته است. بهعنوان نمونه ۹۰ درصد عوامل تولید سریال و بازیگران شیرازی بودند و فکر میکنم تجربه بسیار خوبی بود و باید تداوم داشته باشد.
🔹 سریالهای استانی در تراز ملی، رضایت مخاطبان را همراه دارد
🔸 مسعود فرخنده، تهیهکننده و کارگردان مجموعه تلویزیونی «سرخدار» که تولید صداوسیمای مازندران است، در مورد اقبال مخاطبان نسبت به تولیدات نمایشی استانی و تأثیر این آثار بر عدالت رسانهای بیان کرد: رسانه ملی رسالت و مأموریتهای مشخصی در ابعاد سراسری دارد که بخشی از آن از طریق شبکههای اصلی و معاونت سیما و مرکز سیمافیلم پیگیری میشود و بخشی دیگر بر دوش تولیدات مراکز استانی است.
🔸 وی تصریح کرد: بسیاری از مسائل و دغدغههایی که در استانها وجود دارد، صرفاً محلی و منطقهای نیست، بلکه کاملاً ماهیت ملی دارد. بهعنوان نمونه موضوع پسماند و زباله در استانهای شمالی که مقاصد عمده گردشگری کشور هستند یا مسئله حفاظت از منابع طبیعی و مقابله با جنگلخواری در نوار ساحلی خزر و حوزه زاگرس، موضوعاتی هستند که گرچه در بستر استانی خاص رخ میدهند، اما دغدغه و چالشی ملی محسوب میشوند.
🔸 فرخنده افزود: همچنین مفاخر، علما یا شهدایی که خاستگاه آنان یک استان مشخص بوده، ابعاد شخصیتی، آثار و رفتاری با گستره ملی داشتهاند. زمانی که رسانه ملی در حوزه نمایش به این معضلات و ارزشها در ابعاد کلان میپردازد و این تولیدات در شبکههای پرمخاطب سراسری پخش میشوند، مردم استان احساس میکنند زیست، سرنوشت و دغدغههایشان در سطح ملی ارزشمند و دیدنی تلقی شده است. پرداختن به چنین مسائلی فراتر از حل معضلات منطقهای، با آگاهیبخشی و ارائه راهکارها به نفع کل کشور تمام میشود.
🔸 این فیلمساز ادامه داد: سالها تمرکز اصلی رسانه بر تهران و مسائل پایتخت بود، اما گسترش تولید آثار در استانهای مختلف نظیر مازندران، سیستان و بلوچستان، یزد، قزوین و سایر مناطق، زمینه آشنایی بهتر مردم با اقلیمهای گوناگون کشور و مسائل کلان آنها را فراهم کرده و حس مؤثر بودن و دیده شدن را در استانها تقویت میکند.
🔸 وی تأکید کرد: خروج دوربین از تهران بهتنهایی و صرفاً با ضبط چند سکانس در یک شهرستان تغییری اساسی ایجاد نمیکند. تغییر واقعی زمانی شکل میگیرد که اثر با تکیهبر متنی استاندارد، بازیگران توانمند و پرداخت دقیق به نیازها و مسائل بومی تولید شود. هر استان از منظر بافت اقلیمی، معماری، گویش، خوراک، پوشاک و فرهنگ بومی ویژگیهای منحصربهفردی دارد که ورود دوربین به عمق این زیستبومها رنگ و فضای تازهای به قاب تصویر میبخشد.
🔸 فرخنده یادآوری کرد: این تفاوت با رویکرد آثاری که اساساً در پایتخت تولید شده و تنها برای ضبط چند سکانس کوتاه به شهرستان سفر میکنند، کاملاً بنیادین است. نمایش درست و احترامآمیز فولکلور، لباس، معماری، لهجه و فرهنگ هر منطقه برای عموم مخاطبان کشور، پیوندی عمیق میان مردم و رسانه برقرار میکند. حتی در سطحی پایهای، پیوند زدن قصههای جذاب و پرکشش با جاذبههای بومی و گردشگری مناطق گوناگون، علاوه بر دیده شدن مناطق دور از مرکز، میتواند به رونق گردشگری و حرکت چرخ اقتصاد و توزیع متوازن ثروت در آن استانها کمک کند. تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی درست، انتخاب قصه و عوامل مناسب و پرداختن به موضوعاتی است که قابلیت طرح در تراز ملی را داشته باشند.
🔸 وی متذکر شد: ارزیابی دقیق میزان تغییر در احساس مخاطبان نیازمند پژوهشهای علمی و دادههای مراکز نظرسنجی است، اما شواهد و بازخوردها نشان میدهد آثاری که دغدغههای واقعی استانها را محور قرار دادهاند با استقبال مواجه شدهاند. ازاینرو، مجموعههایی که مسائل واقعی مناطق را هدف گرفتند مانند آثاری با موضوع حفظ منابع طبیعی یا مجموعههای تلویزیونی نظیر «سوجان» یا «سرخدار» و آثار دیگری که در استانها ساخته شده، از سوی مردم، کارشناسان، نهادهای متولی و مدیران ارشد استانی بهعنوان اقداماتی فرهنگساز موردتقدیر قرار گرفتند.
🔸 این تهیهکننده عنوان کرد: اقبال مردم و مسئولان نشان میدهد که مخاطب، بازتاب تصویر و مسئله خود را در رسانه مشاهده کرده است. تلاش رسانه برای ساخت سریالهایی که ریشه در استانها دارند و درعینحال استاندارد پخش در شبکههای سراسری را دارا هستند، گامی سنجیده است که روند گذشته را به سمت دیده شدن بیشتر مردم تغییر میدهد و شاید ۶۳ درصد مخاطبی که احساس میکردند سهمی از قاب رسانه ملی ندارند، با تولید چنین سریالهایی احساس بهتری پیدا کنند.
🔸 فرخنده اضافه کرد: ظرفیتهای بیپایانی در جغرافیای ایران نهفته است. تنوع بیشمار در موسیقی مقامی، آیینهای فولکلوریک، ظرفیتهای گردشگری و سرگذشت شخصیتها و مفاخر برجستهای که از دل استانها برخاستهاند و کارهای بزرگی برای کشور کردهاند، بستری غنی برای سالها کار نمایشی فراهم آورده است. تجربیاتی که من با ساخت «قدم خیر» در گیلان، «ریوار» در ایلام یا «بر لبه پرتگاه» در آذربایجان بر مبنای قصه «کوه مرا صدا میزند» نوشته محمدرضا بایرامی به دست آوردم، همواره برایم افتخارآمیز بوده و انگیزه کار برای نقاط مختلف کشور را دوچندان کرده است، چراکه من عاشق ایرانم و هر بخش از این سرزمین، پارهای زنده و پویا از هویت ایران است و پرداختن درست به این ظرفیتها برای فرهنگ عمومی و انسجام کشور ارزشمند خواهد بود و اقدامات رسانه ملی در این امر بسیار مؤثر است.
🔹 انعکاس پویایی اقتصاد روستاها در قاب مجموعههای نمایشی
🔸 پیمان شهرکی، قائممقام ادارهکل طراحی راهبردی مرکز طرح، برنامهوبودجه درخصوص نتیجه تولید مجموعههای نمایشی در صداوسیمای مراکز استانها و افزایش رضایت مخاطبان سراسر کشور از تخصیص آنتن به همه مردم توضیح داد: موضوع توجه به اقوام و زیستبومهای مختلف ایران اسلامی در سریالها، مسئلهای است که در دورههای پیشین کمتر یا بهندرت موردتوجه قرار میگرفت. تولید «بادار» در استان سیستان و بلوچستان یا مجموعهای مانند «سرخدار» که به ارائه روایتی از استان مازندران پرداخته و درعینحال اقلیم و بوم آن منطقه را به زیبایی نمایش داده است، نمونههایی از این رویکرد هستند.
🔸 وی تصریح کرد: سریالهای مرتبط با استانها باعث شده است که ضمن جلب رضایت بیشتر مخاطبان استانی، ظرفیتها، آدابورسوم و زیستبومهای متنوع کشور معرفی شوند و مردم این مناطق، خود را در قاب رسانه ملی و در کارهای نمایشی ببینند. رسانه ملی در دوره تحولی توانست عدالت رسانهای را در قالبها و آثار نمایشی که جدیترین و پرمخاطبترین بخش رسانه است به منصه ظهور برساند و توجه ویژهای به آن داشته باشد که همچنان تداوم دارد.
🔸 قائممقام ادارهکل طراحی راهبردی مرکز طرح، برنامهوبودجه تأکید کرد: علاوه بر جلب رضایت مخاطبان استانی، سایر شهرها و مناطق کشور نیز با جغرافیا، مشاهیر، عرفا و دانشمندان و اماکن گوناگون آشنا شدند. در خلال این قصهها، حافظه تاریخی جامعه نسبت به وقایع تاریخی و چهرههای شجاع و مبارزی که در استانهای مختلف و در دورانهای گوناگون برای پیشرفت کشور و مبارزه با ظلم فداکاری و ایثار کردند، احیا و به مخاطبان معرفی شد؛ بنابراین نگاه ویژه در آثار نمایشی در دوره تحول قطعاً توانسته مخاطبان بیشتری را جذب کند و دامنه ارتباط رسانه را گسترش دهد.
🔸 شهرکی اضافه کرد: این رویکرد صرفاً بهمعنای تغییر لوکیشن یا روشن شدن دوربین در شهری دیگر بهجای تهران نیست. در گذشته رویکرد عمده تولید سریالها این بود که سبک زندگی شهرهای بزرگ به تصویر کشیده میشد و در این زمینه غفلتی نسبت به سایر زیستبومها اتفاق افتاده بود.
🔸 وی اضافه کرد: در این دوره، با نمایش سبک زندگی و آدابورسوم در جغرافیای گوناگون کشور و همچنین انعکاس حوزههای اقتصاد، سیاست و پیشرفت، این واقعیت برجسته شد که توسعه کشور منحصر به کلانشهرها نبوده و نیست. بلکه در دوران انقلاب اسلامی، این حرکت روبهجلو چهبسا از مناطق محروم، روستاها و شهرهای کوچکتر آغاز شده است؛ بنابراین تأکید بر اینکه ایران رو به پیشرفت حرکت میکند، با توجه به ظرفیتهای شهرهای کوچک، روستاها و مناطق کمبرخوردار محقق شده است.
🔸 قائممقام ادارهکل طراحی راهبردی مرکز طرح، برنامهوبودجه یادآوری کرد: در این دوره از ریاست صداوسیما بهواسطه آثار نمایشی، نقش زیستبوم مناطق مختلف کشور در پیشرفت اقتصادی، رسیدگی به محرومان، دفاع از میهن و همبستگی ملی برجسته شد. در گذشته حتی اگر اثری خارج از پایتخت ساخته میشد، عمدتاً محدود به مرکز استان و شهرهای بزرگ همانند شهر اصفهان بود، اما در این دوره دایره تولیدات به شهرهای کوچکتر و شهرستانها گسترش یافت. این اقدامات زمینهای فراهم کرد تا با بازخوانی افتخارات تاریخی، هویت و پیشینه هر منطقه بازنمایی شده و مردم به تاریخ و هویت خود افتخار کنند.
🔸 شهرکی متذکر شد: تمرکز بر سهگانه هویت ملی، عدالتگستری و روایت پیشرفت که بهعنوان مأموریتهای رسانه ملی در سند تحول لحاظ شده است موجب شد در آثار نمایشی توجه ویژهای به اقلیمها و مناطق مختلف صورت گیرد. ممکن است ایراداتی نیز در فرایند کار وجود داشته باشد که این موارد در ارزیابیهای تخصصی توسط مراجع ذیصلاح سازمان صداوسیما بررسی و منعکس میشود تا با اعمال بازخوردها، کیفیت آثار بعدی ارتقا یابد.
🔸 وی درخصوص تغییر احساس مخاطبان نسبت به سهمی که در قاب رسانه ملی دارند بهواسطه تولید سریال در شهرها و روستاهای کشور بیان کرد: نظرسنجیها نشان میدهد که روند رضایت مخاطبان رسانه ملی، بهویژه از سال ۱۴۰۳ به بعد، روندی صعودی بوده است. با توجه به جامعه آماری این پژوهشها که شهرها و روستاها را دربرمیگیرد، مردم در شهرهای کوچکتر و مناطق روستایی از اینکه سهم و تصویر زیستبوم خود را در قاب رسانه ملی مشاهده میکنند، ابراز رضایت بیشتری داشتهاند و این نشاندهنده تحقق تدریجی احساس عدالت رسانهای در میان مخاطبان است./ روابط عمومی رسانه ملی
#عدالت_رسانهای
#معاونت_استانها
#سریالسازی