
🖋️ سید حسین نجفی؛ دانشآموختهٔ کارشناسیارشد مدیریترسانه
🔸 پخش سریال «بیگانگان» به کارگردانی راما قویدل بهطور تصادفی همزمان با ایام #جنگ_تحمیلی_سوم شد؛ همزمانیای که باعث شد بسیاری از پرسشها و شبهات درباره حضور جمهوری اسلامی ایران در عراق و سوریه، در بستر روایت داستانی این سریال پاسخ داده شود. این مجموعه تلاش میکند چرایی حضور مدافعان حرم را توضیح دهد و در عین حال توطئههای صهیونیسم و استکبار جهانی برای تسلط بر غرب آسیا که یکی از نمودهای آن شکلگیری داعش بود را به تصویر بکشد. از این منظر، «بیگانگان» را میتوان نمونهای از روایت رسانهای دانست که پیروزیهای جغرافیایی جبهه مقاومت را ثبت و ماندگار میکند.
🔹 سریالی با سطح درگیری فراملی
🔸 «بیگانگان» برخلاف بسیاری از سریالهای تلویزیونی، داستان خود را با درگیریهای خانوادگی یا اختلافات جزئی آغاز نمیکند. در ابتدای روایت با کارآفرینی روبهرو هستیم که به دلیل تحریمها در مدیریت کارخانه خود با مشکل مواجه شده و تلاش میکند حقوق کارگرانش را تأمین کند. نکته قابلتوجه دیگر، نحوه نمایش شخصیتهای افغانستانی است. برخلاف برخی آثار که چهرهای حاشیهای یا منفی از این کشور نشان میدهند، در این سریال شخصیت «سید جمال» به عنوان یک مدافع حرم و عضو لشکر فاطمیون حضوری اثرگذار دارد. او نقش مهمی در اعزام محمدرضا و حبیب به عراق ایفا میکند و در گفتوگوهایش با حبیب به شبهات مربوط به شکلگیری داعش پاسخ میدهد.
🔹 با ذرهبین نباید به دنبال نشانهشناسی انقلاب باشیم!
🔸 در بسیاری از سریالهای صداوسیما، نشانههای مرتبط با انقلاب اسلامی کمتر دیده میشود؛ حتی پیگیری اخبار رسمی کشور نیز در بستر داستانی آثار تلویزیونی کمتر بازنمایی شده است. در «بیگانگان» اما این نشانهها به شکل ملموستری حضور دارند. نمایش شبکه خبر و پخش گزارش حمله جبهه مقاومت به مقر داعش، مصاحبه شهید حاجیزاده، هدیه دادن چفیه یک پاسدار مدافع حرم به حبیب، تابلوهای نقاشی مرتبط با مدافعان حرم و حرم امام حسین(ع)، و حتی شعرخوانی پدربزرگ خانواده از جمله عناصر نمادینی هستند که به حضور نشانههای انقلاب اسلامی در فضای سریال کمک کردهاند.
🔹 بازنمایی چهره واقعی اسلام آمریکایی
🔸 با وجود اهمیت موضوع داعش، تعداد سریالهایی که به این گروه پرداختهاند بسیار اندک است و بسیاری از آنها نیز نتوانستهاند تصویر دقیقی از ساختار فکری و سازمانی این جریان ارائه دهند. «بیگانگان» تلاش میکند نشان دهد داعش صرفاً گروهی خشونتطلب و بیفکر نیست، بلکه جریانی است که با پشتوانه فکری مشخص و با تکیه بر برخی قرائتهای انحرافی دینی ـ از جمله افکار ابنتیمیه ـ به مقابله با اسلام ناب محمدی(ص) برخاسته است.
🔸 در این میان، شخصیت «شیخ ابولطیف» به عنوان یکی از رهبران فکری داعش، در گفتوگوهای خود با فرماندهان این گروه بر ضرورت تربیت نیروهای عقیدتی برای گسترش داعش تأکید میکند. او هرچند در مواجهه علمی با یک طلبه جوان ناتوان است، اما به خوبی میداند که برای اثرگذاری در میدان نظامی و فرهنگی باید بر ذهن و باور افراد تأثیر گذاشت.
🔸 در سکانسهای پایانی نیز شخصیت «ابوخوله»، فرماندار تلعفر که مشخص میشود حقوق خود را از انگلیس دریافت میکند، هنگام رویارویی با سعید به زبان انگلیسی میگوید: «به نام اسلام تو را میکشم.» پاسخ سعید «این اسلام نیست» بهروشنی نشان میدهد آنچه داعش نمایندگی میکند، همان «اسلام آمریکایی» است که در برابر اسلام محمدی(ص) قرار میگیرد.
🔸 از دیگر نمونههای این چهره، شخصیت منافق «قاضی دیاب» است؛ فردی که در جایگاه قضاوت باید مجری عدالت اسلامی باشد، اما با صدور حکم شلاق برای طلبهای بیگناه و همچنین رفتارهای غیراخلاقی خود، چهرهای از فساد، التقاط و سوءاستفاده از دین را نشان میدهد.
🔸 در بخشهای مختلف سریال نیز پیامدهای این نگاه التقاطی به مخاطب یادآوری میشود؛ از جمله زمانی که مشخص میشود هدف «ام جمیله» از حضور در عراق نه جهاد، بلکه منافع مالی است؛ یا هنگامی که ابوخوله برای حفظ جان خود یک سرباز داعشی را سپر قرار میدهد و در عین حال به او وعده بهشت میدهد. همچنین ادعای شیخ ابولطیف درباره تأسیس بیمارستان برای کودکان بیسرپرست، در ادامه با افشای ماجرای قاچاق اعضای بدن کودکان رنگ میبازد. حتی صحنهای که در آن یک سرباز داعشی تلویزیون را به دلیل «حرام بودن» میشکند اما در قبال دریافت رشوه حاضر میشود صاحب آن را آزاد کند، درگیر شدن اعضای داعش با اهداف شخصی با یکدیگر و تسویه حسابهای مختلف نمونههایی از همین اسلام گزینشی است که توسط نویسنده اثر به تصویر کشیده شده است.
🔹 رسانه مهمتر از پهباد!
🔸 در یکی از نقاط مهم روایت، اسناد مربوط به قاچاق اعضای بدن کودکان در رسانههای عراقی منتشر میشود و افکار عمومی علیه داعش شکل میگیرد. در این شرایط، ابوخوله راه مقابله را نه در میدان نظامی، بلکه در میدان رسانه میبیند و تأکید میکند که باید با بازنمایی چهرهای مثبت از داعش، افکار عمومی را تغییر داد. این بخش از سریال بهخوبی نشان میدهد که داعش تنها به نیروی نظامی متکی نبود، بلکه از شبکهای گسترده از تریبونها و رسانههای بینالمللی نیز بهره میبرد؛ رسانههایی که در بسیاری موارد با هدایت جریانهای صهیونیستی تلاش میکردند تصویر مطلوبی از این گروه ارائه دهند تا پروژه سلطه بر غرب آسیا را پیش ببرند.
#نقش_آوردگاهی_صداوسیما
#هویت_جهانی_امتی
#سریالسازی